Rig Veda Sukta 49
Mandala 1Sukta 494 Mantras

Sukta 49

Sukta 1.49

Rishi

Praskaṇva Kāṇva (Kāṇva lineage)

Devata

Uṣas (Dawn)

Chandas

Gāyatrī (probable for RV 1.49; verse-level metrical confirmation recommended)

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଷାସ୍ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଚ୍ଚତାରୁ ନିଜ ଶୁଭ ଶକ୍ତି ସହ ଆସୁନ୍ତୁ, ଜାଗ୍ରତତା, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଜୀବନର ଯଥାଯଥ ତାଳ-ଲୟ ଆଣୁନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ କିରଣରେ ସମଗ୍ର ଦୀପ୍ତ ଲୋକ ଆଲୋକିତ ହେବା ସହ, ପକ୍ଷୀ, ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ସତ୍ୟ) ଅନୁସାରେ ଗତିଶୀଳ ହେଉଥିବା ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଶେଷରେ କାଣ୍ୱମାନେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଡାକି, ସତ୍ୟ ଧନ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସ୍ପଷ୍ଟତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

Mantras

Mantra 1

उषो भद्रेभिरा गहि दिवश्चिद्रोचनादधि । वहन्त्वरुणप्सव उप त्वा सोमिनो गृहम् ॥

ହେ ଉଷା, ଶୁଭ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ଆସ; ଦ୍ୟୌର ଦୀପ୍ତିମୟ ଲୋକରୁ ମଧ୍ୟ ଆସ। ଅରୁଣ-ପ୍ରଭାମୟ ତେଜମାନେ ତୁମକୁ ସୋମିନୋଙ୍କ ଗୃହକୁ—ଆମ ଭିତରେ ଥିବା ସୋମ-ସାଧକଙ୍କ ଧାମକୁ—ନିକଟେ ବହନ କରୁନ୍ତୁ।

Mantra 2

सुपेशसं सुखं रथं यमध्यस्था उषस्त्वम् । तेना सुश्रवसं जनं प्रावाद्य दुहितर्दिवः ॥

ହେ ଉଷା, ସୁରୂପ ଓ ସୁଖଦ ରଥରେ ତୁମେ ଆରୋହଣ କର। ସେହି ରଥଦ୍ୱାରା ଆଜି ମନୁଷ୍ୟଜନକୁ ସୁଶ୍ରବସ—ଶୁଭ ଶ୍ରବଣ ଓ ସତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି—ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଆଣ; ହେ ଦ୍ୟୌର ଦୁହିତା, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରି ଆଗକୁ ନେଇଯା।

Mantra 3

वयश्चित्ते पतत्रिणो द्विपच्चतुष्पदर्जुनि । उषः प्रारन्नृतूँरनु दिवो अन्तेभ्यस्परि ॥

ହେ ଅର୍ଜୁନୀ—ଦୀପ୍ତିମୟ ଉଷା, ତୁମର ପତତ୍ରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ—ଆଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି। ଉଷା, ସେମାନେ ଋତର ତାଳକୁ ଅନୁସରି, ଦ୍ୟୌର ଦୂରସୀମାମାନଙ୍କୁ ଘେରି ଘୁରି ଆଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଅନ୍ତି।

Mantra 4

व्युच्छन्ती हि रश्मिभिर्विश्वमाभासि रोचनम् । तां त्वामुषर्वसूयवो गीर्भिः कण्वा अहूषत ॥

ହେ ଉଷା, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ରଶ୍ମିମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ୟାପି ଉଦୟ ହୁଅ, ସେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ରୋଚନ (ତେଜୋମୟ) ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କର। ତେଣୁ ସତ୍ୟଧନର ଅନ୍ୱେଷୀ କଣ୍ୱମାନେ ଗୀର୍ଭିଃ (ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତିବଚନ) ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି।

Frequently Asked Questions

Uṣas is the Dawn, praised as a radiant, auspicious power who reveals the shining world and begins the day’s rightful movement and activity.

As Dawn rises, she brings light and order: all beings awaken and move according to ṛta (cosmic truth), and the seers call her with inspired words for true prosperity and clarity.

It is best recited at dawn, especially in a morning ritual setting, to invoke auspicious awakening, mental brightness, and right timing for work, prayer, and sacrifice.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App