
Sukta 1.165
Agastya Mānavā (traditional for RV 1.165, Indra–Marut dialogue)
Maruts (addressed; within an Indra–Marut dialogic frame)
Tr̥ṣṭubh (probable; metrical verification recommended)
ଋଗ୍ବେଦ 1.165 ହେଉଛି ସ୍ତୁତିର ଆବରଣରେ ଗଢ଼ା ଏକ ନାଟକୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର–ମରୁତ ସଂବାଦ। କବି ମରୁତମାନଙ୍କର ଏକତ୍ର ଦୀପ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ; ଅନ୍ୟପଟେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ବୃତ୍ରବଧର ବିଜୟ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଉପକାରକତାକୁ ଦାବି କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରତା/ସଂଘବଦ୍ଧତାକୁ ଆଲୋଚନା କରେ—ଝଡ଼-ଦେବତା ମରୁତ ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ କିପରି ସହଯୋଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ‘ବଳର ସେନା’ ସହ ଆସିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ବୀର୍ୟ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
Mantra 1
कया शुभा सवयसः सनीळाः समान्या मरुतः सं मिमिक्षुः । कया मती कुत एतास एतेऽर्चन्ति शुष्मं वृषणो वसूया ॥
କେଉଁ ଶୁଭ ସମରସତାରେ—ଏକେ ବୟସର, ଏକେ ନିବାସର—ମରୁତମାନେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ମିଶିଗଲେ? କେଉଁ ପ୍ରେରିତ ମତିରେ, କେଉଁଠୁ ଏମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେ ସେମାନେ ନିଜ ଶୁଷ୍ମ (ବୀର୍ୟବଳ) ଗାନ କରନ୍ତି—ବୃଷଣ, ବୀର୍ୟବାନ—ସତ୍ୟ ବସୁ (ଧନ)କୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରି?
Mantra 2
कस्य ब्रह्माणि जुजुषुर्युवानः को अध्वरे मरुत आ ववर्त । श्येनाँ इव ध्रजतो अन्तरिक्षे केन महा मनसा रीरमाम ॥
କାହାର ବ୍ରହ୍ମାଣି (ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତି-ବଚନ) ଯୁବମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ? ଅଧ୍ୱରରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ କିଏ ଆଣି ମୁହଁ ଫେରାଇଲା? ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଝଲମଲ କରୁଥିବା ଶ୍ୟେନମାନଙ୍କ ପରି—କେଉଁ ମହାମନସାରେ ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରିବୁ?
Mantra 3
कुतस्त्वमिन्द्र माहिनः सन्नेको यासि सत्पते किं त इत्था । सं पृच्छसे समराणः शुभानैर्वोचेस्तन्नो हरिवो यत्ते अस्मे ॥
କେଉଁଠୁ ଆସୁଛୁ ତୁମେ, ହେ ମହିମାବାନ ଇନ୍ଦ୍ର, ହେ ସତ୍ପତେ, ତୁମେ ଏକାକୀ କାହିଁକି ଯାଉଛ? ତୁମକୁ ଏଭଳି କାହିଁକି? ତୁମେ ନିଜ ଶୁଭଜନମାନଙ୍କ ସହ ଆସି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ; ହେ ହରିବୋ, ଆମ ପାଇଁ ତୁମ ଯେ ସଙ୍କଳ୍ପ—ତାହା ଆମକୁ କହ।
Mantra 4
ब्रह्माणि मे मतयः शं सुतासः शुष्म इयर्ति प्रभृतो मे अद्रिः । आ शासते प्रति हर्यन्त्युक्थेमा हरी वहतस्ता नो अच्छ ॥
ମୋର ବ୍ରହ୍ମାଣି—ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତି-ବଚନ, ମୋର ମତୟଃ—ଶୁଭ ପାଇଁ ଅଟେ; ସୁତାସଃ—ପିଷିତ ସୋମ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ମୋର ଶୁଷ୍ମ—ବୀର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ମୋର ଅଦ୍ରି—ସୋମପେଷଣ-ଶିଳା ଉତ୍ତୋଳିତ। ଉକ୍ଥରେ ସେମାନେ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି; ପ୍ରତି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି କରନ୍ତି। ହରି—ସେଇ ଦୁଇ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆମ ପାଖକୁ ବହି ଆଣନ୍ତୁ।
Mantra 5
अतो वयमन्तमेभिर्युजानाः स्वक्षत्रेभिस्तन्वः शुम्भमानाः । महोभिरेताँ उप युज्महे न्विन्द्र स्वधामनु हि नो बभूथ ॥
ଏହିପରି ଆମେ—ଏହି ସମୀପତମ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱକ୍ଷତ୍ର—ସ୍ୱାଧୀନ ଅଧିପତ୍ୟ-ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ନିଜ ତନୁକୁ ଶୋଭିତ କରି—ସେମାନଙ୍କ ମହିମାଦ୍ୱାରା ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆମକୁ ଯୋଗ କରୁଛୁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ସ୍ୱଧା—ନିଜ ସ୍ୱଭାବ-ନିୟମକୁ ଅନୁସର; କାରଣ ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଆମ ପାଇଁ ତେଣୁହିଁ ହୋଇଛ।
Mantra 6
क्व स्या वो मरुतः स्वधासीद्यन्मामेकं समधत्ताहिहत्ये । अहं ह्युग्रस्तविषस्तुविष्मान्विश्वस्य शत्रोरनमं वधस्नैः ॥
କେଉଁଠି ଥିଲା ତୁମ ସ୍ୱଧା—ସ୍ୱ-ନିୟମ, ହେ ମରୁତମାନେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ଏକାକୀ ଅହିହତ୍ୟେ—ସର୍ପବଧର ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲ? କାରଣ ମୁଁ—ଉଗ୍ର, ତବିଷ, ତୁବିଷ୍ମାନ—ସମସ୍ତର ଶତ୍ରୁକୁ ମୋର ବଧସ୍ନୈଃ—ବଧକାରୀ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନମାଇଦେଲି।
Mantra 7
भूरि चकर्थ युज्येभिरस्मे समानेभिर्वृषभ पौंस्येभिः । भूरीणि हि कृणवामा शविष्ठेन्द्र क्रत्वा मरुतो यद्वशाम ॥
ହେ ବଳବାନ ବୃଷଭ! ଯୁଜ୍ୟ (ଯୋଜିତ) ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଆମ ସମାନ ଓ ସଗୋତ୍ର ପୌଂସ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। କାରଣ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିବାକୁ ଚାହୁଁ—ହେ ଅତିପ୍ରବଳ ଇନ୍ଦ୍ର! ମରୁତମାନଙ୍କ ବଶ ଅନୁସାରେ ଏବଂ କ୍ରତୁ (ସଚେତନ ସଙ୍କଳ୍ପ-ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅଧିପତ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ହୁଅୁ।
Mantra 8
वधीं वृत्रं मरुत इन्द्रियेण स्वेन भामेन तविषो बभूवान् । अहमेता मनवे विश्वश्चन्द्राः सुगा अपश्चकर वज्रबाहुः ॥
ହେ ମରୁତମାନେ! ମୋର ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ଇନ୍ଦ୍ର-ବଳ) ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବୃତ୍ର—ଆବରକକୁ—ବଧ କଲି; ମୋର ନିଜ ତେଜରେ ମୁଁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହେଲି। ବଜ୍ରଧାରୀ ଭୁଜାବାନ ମୁଁ, ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ଜଳମାନଙ୍କୁ—ବିଶ୍ୱଚନ୍ଦ୍ର, ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରକାଶମାନ—ସୁଗମ ଗତିଯୋଗ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ ଅଗ୍ରଗତିର ପଥରୂପେ ସୃଷ୍ଟି କଲି।
Mantra 9
अनुत्तमा ते मघवन्नकिर्नु न त्वावाँ अस्ति देवता विदानः । न जायमानो नशते न जातो यानि करिष्या कृणुहि प्रवृद्ध ॥
ହେ ମଘବନ! ତୁମ ମହିମା ଅନୁତ୍ତମ; ଜାଣୁଥିବା କୌଣସି ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ। ନ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା କେହି, ନ ଜନ୍ମିଥିବା କେହି—ତୁମେ ଯାହା କରିବାକୁ ଯାଉଛ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ; ହେ ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ! ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ନିଜେ କର।
Mantra 10
एकस्य चिन्मे विभ्वस्त्वोजो या नु दधृष्वान्कृणवै मनीषा । अहं ह्युग्रो मरुतो विदानो यानि च्यवमिन्द्र इदीश एषाम् ॥
ଏକମାତ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବଳ-ତେଜ ହେଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଧୈର୍ୟରେ ମୋର ମନୀଷା (ଚିନ୍ତା-ପ୍ରେରଣା) ଗଢ଼ିପାରିବି। ହେ ମରୁତମାନେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଉଗ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ; ଯାହା ଯାହାକୁ ମୁଁ ଚଳାଇ/ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରେ—ସେସବୁର ଏକମାତ୍ର ଅଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 11
अमन्दन्मा मरुतः स्तोमो अत्र यन्मे नरः श्रुत्यं ब्रह्म चक्र । इन्द्राय वृष्णे सुमखाय मह्यं सख्ये सखायस्तन्वे तनूभिः ॥
ହେ ମରୁତମାନେ, ଏଠାରେ ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତି-ଗାନ) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦିତ କଲ; ହେ ନରମାନେ (ବୀରମାନେ), ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ (ପବିତ୍ର ବଚନ) ଗଢ଼ିଲ। ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ, ସୁମୁଖ ପାଇଁ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ—ସଖ୍ୟରେ ସଖା ହୋଇ—ତୁମେ ତୁମ ତନୁମାନଙ୍କ ସହ ମୋ ତନୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲ।
Mantra 12
एवेदेते प्रति मा रोचमाना अनेद्यः श्रव एषो दधानाः । संचक्ष्या मरुतश्चन्द्रवर्णा अच्छान्त मे छदयाथा च नूनम् ॥
ଏହିପରି ଏମାନେ (ମରୁତମାନେ) ମୋ ପ୍ରତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ଶ୍ରବସ୍ (ଯଶ) ଏବଂ ଏହି ପ୍ରେରଣାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ହେ ଚନ୍ଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ମରୁତମାନେ, ସମେତ ମୋତେ ଦେଖି ତୁମେ ନିକଟକୁ ଆସିଲ; ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ଆବୃତ କରୁଛ—ରକ୍ଷା କରି, ପରିବେଷ୍ଟନ କରି।
Mantra 13
को न्वत्र मरुतो मामहे वः प्र यातन सखीँरच्छा सखायः । मन्मानि चित्रा अपिवातयन्त एषां भूत नवेदा म ऋतानाम् ॥
ଏଠାରେ, ହେ ମରୁତମାନେ, କିଏ ଅଛି ଯେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ମହିମା କରିପାରିବ? ହେ ସଖାମାନେ, ନିଜ ସଖାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେଇ ଯାଅ। ମୋର ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତାମାନଙ୍କୁ ପବନ ପରି ବହାଇ ଦିଅ; ଋତର ସତ୍ୟମାନଙ୍କର ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ‘ନବ-ବିଦ୍’ (ନୂତନ ଜାଣକ) ହେଉ।
Mantra 14
आ यद्दुवस्याद्दुवसे न कारुरस्माञ्चक्रे मान्यस्य मेधा । ओ षु वर्त्त मरुतो विप्रमच्छेमा ब्रह्माणि जरिता वो अर्चत् ॥
ଯେତେବେଳେ ଗାୟକ ସେବା ପାଇଁ ସେବା କରେ, ସେତେବେଳେ ମାନ୍ୟ (ଯୋଗ୍ୟ)ର ମେଧା ଆମକୁ ଗଢ଼ିଦେଇଛି (ଏକ ଉପକରଣ ଭଳି)। ତେଣୁ ଏବେ, ହେ ମରୁତମାନେ, ବିପ୍ର (ପ୍ରେରିତ ଋଷି) ପାଖକୁ ମୁହଁ ଫେରାଅ; ଜରିତା (ସ୍ତୁତିକାର) ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣି—ବାଣୀ-ଶକ୍ତିମାନେ—ଅର୍ଚ୍ଚନାରୂପେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି।
Mantra 15
एष वः स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
ହେ ମରୁତମାନେ, ଏହା ତୁମମାନଙ୍କର ସ୍ତୋମ; ଏହା ମାନ୍ୟ ମାନ୍ଦାର୍ୟ ଗାୟକର ଗୀର୍ (ଗୀତ) ଅଟେ। ଏହା ସହିତ ଆମ ତନୁ (ଦେହଧାରୀ ଅସ୍ତିତ୍ୱ) ପାଖକୁ ଆସ, ଯେପରି ଆମେ ଏହି ବଳବାନ ଗଣକୁ—ଶୀଘ୍ର ଦାନକାରୀକୁ—ଏହି ଶକ୍ତିର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଜାଣିପାରିବୁ।
It is a hymn in the form of a dialogue where the Maruts are praised for their unified storm-power, and Indra asserts his own decisive role in slaying Vṛtra and freeing the waters.
The line emphasizes Indra’s sovereignty and independent might, while still keeping the Maruts within the sacred conversation as allied forces whose collective energy shapes the storm and supports cosmic order.
It can be recited as a prayer for courage, protection, and clear progress—symbolized by “easy-moving waters”—invoking the Maruts for energized harmony and Indra for decisive removal of obstacles.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.