
Sukta 1.94
Gopavana Ātreya (traditionally for RV 1.94)
Agni (as Jātavedas)
Triṣṭubh (11-syllable pādas; hymn largely Triṣṭubh)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସର୍ବଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଆହୁତିକୁ ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ ସୁଯୋଜିତ ରଥ ପରି ସମୁଦାୟର ସୁନିର୍ମିତ ସ୍ତୁତିକୁ ମଧ୍ୟ ବହନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମିତ୍ରତାର ଆଶ୍ରୟରେ ସୁରକ୍ଷା, ସଭାରେ ଉପାସକଙ୍କ ବାଣୀର ବଳବର୍ଦ୍ଧନ, ଏବଂ ସହଯୋଗୀ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Mantra 1
इमं स्तोममर्हते जातवेदसे रथमिव सं महेमा मनीषया । भद्रा हि नः प्रमतिरस्य संसद्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ଜାତବେଦସ—ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା—ଅର୍ହ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ତୋମକୁ ଆମେ ମନୀଷାରେ, ଯେପରି ରଥକୁ ଗଢ଼ି ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଏ, ସେପରି ଏକତ୍ର କରି ରଚୁଛୁ। ସଭାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେରକ ବୁଦ୍ଧି ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ; ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମକୁ କ୍ଷତି ନ ହେଉ—ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 2
यस्मै त्वमायजसे स साधत्यनर्वा क्षेति दधते सुवीर्यम् । स तूताव नैनमश्नोत्यंहतिरग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହୁଅ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରେ; ଅହିଂସିତ ଗତିରେ ବିଶାଳତାରେ ବସେ, ଏବଂ ଦାତାଙ୍କୁ ତୁମେ ସୁବୀର୍ୟ—ବୀରବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ଦିଅ। ସେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼େ; କୌଣସି ଘାତକ ଦୁଃଖ-ଆପଦା ତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ ନାହିଁ। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ ଅହିତ ନ ପାଉ—ତୁମ ଅଧିକାରରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 3
शकेम त्वा समिधं साधया धियस्त्वे देवा हविरदन्त्याहुतम् । त्वमादित्याँ आ वह तान्ह्युश्मस्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ଆମେ ସମିଧା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବାରେ ଏବଂ ଆମ ଧୀମାନସକୁ ସିଦ୍ଧ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଉ; ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ଆହୁତିରୂପ ହବିଷ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ—କାରଣ ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁ। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ ଅହିତ ନ ପାଉ—ତୁମ ଅଧିକାରରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 4
भरामेध्मं कृणवामा हवींषि ते चितयन्तः पर्वणापर्वणा वयम् । जीवातवे प्रतरं साधया धियोऽग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ଆମେ ଇଧ୍ମ (ଇନ୍ଧନ) ଆଣୁଛୁ ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ହବିଷ୍ୟମାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛୁ; ପଦେ ପଦେ, ପର୍ବେ ପର୍ବେ, ଆମେ ନିଜକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛୁ। ଅଧିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ପାଇଁ ଆମ ଧୀମାନସକୁ ଅଧିକ ଆଗଗାମୀ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ କର। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ ଅହିତ ନ ପାଉ—ତୁମ ଅଧିକାରରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 5
विशां गोपा अस्य चरन्ति जन्तवो द्विपच्च यदुत चतुष्पदक्तुभिः । चित्रः प्रकेत उषसो महाँ अस्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ବିଶାଂ ଗୋପା—ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ—ତାହାର ପାଳନ ତଳେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ଚଳନ କରନ୍ତି; ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ରାତ୍ରିମାନେ (ଅକ୍ତୁଭିଃ) ମଧ୍ୟ। ତାହାର ଆଲୋକ ଚିତ୍ର, ପ୍ରକେତ—ବିଶେଷ ବିବେକମୟ; ଉଷାମାନେ ତୁମେ ମହାନ, ହେ ଅଗ୍ନି। ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ ଅହିତ ନ ପାଉ; ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 6
त्वमध्वर्युरुत होतासि पूर्व्यः प्रशास्ता पोता जनुषा पुरोहितः । विश्वा विद्वाँ आर्त्विज्या धीर पुष्यस्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ତୁମେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ମଧ୍ୟ, ହୋତା ମଧ୍ୟ—ପୂର୍ବ୍ୟ, ପ୍ରାଚୀନ; ପ୍ରଶାସ୍ତା (ନିୟାମକ) ଓ ପୋତା (ପାବନକର୍ତ୍ତା), ଜନ୍ମରୁ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଅଗ୍ରେ ସ୍ଥାପିତ। ସର୍ବଜ୍ଞ, ଋତ୍ୱିଜ୍ୟାରେ ଧୀର, ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଋତୁସମ୍ମତ କର୍ମକୁ ପୋଷଣ କର। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ ଅହିତ ନ ପାଉ; ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 7
यो विश्वतः सुप्रतीकः सदृङ्ङसि दूरे चित्सन्तळिदिवाति रोचसे । रात्र्याश्चिदन्धो अति देव पश्यस्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ଯେ ସର୍ବଦିଗରେ ସୁପ୍ରତୀକ—ସୁନ୍ଦରମୁଖ—ଏବଂ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି; ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବିଜୁଳି ପରି ଅତିରୋଚକ ଭାବେ ଜ୍ଵଳନ କର। ରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧ ଅନ୍ଧକାରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଦେଖ। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ ଅହିତ ନ ପାଉ; ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 8
पूर्वो देवा भवतु सुन्वतो रथोऽस्माकं शंसो अभ्यस्तु दूढ्यः । तदा जानीतोत पुष्यता वचोऽग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ହେ ଦେବମାନେ, ସୋମ ପିଷୁଥିବା (ସୁନ୍ୱତଃ) ଜନଙ୍କ ରଥ ପ୍ରଥମେ ଆଗକୁ ଯାଉ; ଆମ ସ୍ତୁତି-ବାଣୀ (ଶଂସଃ) ଆଗକୁ ବହି ନିଆଯାଉ ଏବଂ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ। ଏହା ଜାଣି ଏହି ବଚନକୁ ପୋଷଣ କର। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୋ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନ ହେଉ—ତୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 9
वधैर्दुःशंसाँ अप दूढ्यो जहि दूरे वा ये अन्ति वा के चिदत्रिणः । अथा यज्ञाय गृणते सुगं कृध्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ହେ ଦୃଢ଼ବାହ (ଦୂଢ୍ୟଃ) ଅଗ୍ନି, ତୋ ପ୍ରହାରଦ୍ୱାରା ଦୁଃଶଂସକମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇ ଦେ—ଦୂରେ ହେଉ କି ନିକଟେ, ଏଠାରେ ଯେ କେହି ଅତ୍ରିଣ (ଭକ୍ଷକ/ବିନାଶକ) ଥାଉ। ତାପରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଗାୟକଙ୍କୁ ସୁଗମ ପଥ କରି ଦେ। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୋ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନ ହେଉ—ତୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 10
यदयुक्था अरुषा रोहिता रथे वातजूता वृषभस्येव ते रवः । आदिन्वसि वनिनो धूमकेतुनाग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଅରୁଣ, ଲାଲ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ରଥରେ ଯୋଗ କର—ବାତଜୂତ, ପବନଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ—ତୁମ ଗର୍ଜନ ବୃଷଭର ନିକଟ ଭଳି ହୁଏ। ତାପରେ ଧୂମଧ୍ୱଜ (ଧୂମକେତୁ) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବନମାନଙ୍କୁ ଚଳିତ କର। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୋ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନ ହେଉ—ତୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହୁ।
Mantra 11
अध स्वनादुत बिभ्युः पतत्रिणो द्रप्सा यत्ते यवसादो व्यस्थिरन् । सुगं तत्ते तावकेभ्यो रथेभ्योऽग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ତାପରେ, ତୁମ ଗର୍ଜନ-ନାଦରେ ପକ୍ଷୀସଦୃଶ ଶକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯବସ-ଆହାରୀ ଦ୍ରପ୍ସା ବିନ୍ଦୁମାନେ ଛିଟିକି ଅଲଗା ହୋଇଯାନ୍ତି। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ରଥମାନଙ୍କର ସେ ଗତି ଆମ ପାଇଁ ସୁଗମ ପଥ ହେଉ; ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ—ତୁମର—ଅହିତ ନ ପାଉ।
Mantra 12
अयं मित्रस्य वरुणस्य धायसेऽवयातां मरुतां हेळो अद्भुतः । मृळा सु नो भूत्वेषां मनः पुनरग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ଏହା ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କର ଧାରଣ-ଶକ୍ତି ପାଇଁ; ମରୁତମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ରୋଧ ଅପସରିଯାଉ। ଆମ ପ୍ରତି କୃପାଶୀଳ ହେଉ; ସେମାନଙ୍କର ମନ (ବୈରରୁ) ପୁନଃ ଫେରିଆସୁ। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ—ତୁମର—ଅହିତ ନ ପାଉ।
Mantra 13
देवो देवानामसि मित्रो अद्भुतो वसुर्वसूनामसि चारुरध्वरे । शर्मन्त्स्याम तव सप्रथस्तमेऽग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ—ଅଦ୍ଭୁତ ମିତ୍ର; ତୁମେ ବସୁମାନଙ୍କର ବସୁ, ଅଧ୍ବରରେ ମନୋହର। ହେ ଅଗ୍ନି, ସର୍ବାଧିକ ବିସ୍ତୃତ, ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ଶର୍ମ (ରକ୍ଷା) ପାଉ; ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ—ତୁମର—ଅହିତ ନ ପାଉ।
Mantra 14
तत्ते भद्रं यत्समिद्धः स्वे दमे सोमाहुतो जरसे मृळयत्तमः । दधासि रत्नं द्रविणं च दाशुषेऽग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥
ତୁମର ଏହି ଭଦ୍ର—କଲ୍ୟାଣ—ଏହି: ତୁମେ ନିଜ ଗୃହରେ ସମିଦ୍ଧ ହୋଇ, ସୋମାହୁତିରେ ଆହ୍ୱାନିତ ହେଲେ, ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଜୀବନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃପାମୟ ହୁଅ। ଦାଶୁଷ—ଦାନକର୍ତ୍ତା ଯଜମାନ—ପାଇଁ ତୁମେ ରତ୍ନ ଓ ଦ୍ରବିଣ—ସମୃଦ୍ଧି—ସ୍ଥାପନ କର। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସଖ୍ୟରେ ଆମେ—ତୁମର ନିଜ—କେବେ ଅହିତ ନ ପାଉ।
Mantra 16
स त्वमग्ने सौभगत्वस्य विद्वानस्माकमायुः प्र तिरेह देव । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମ ସୌଭାଗ୍ୟର ନିୟମକୁ ଜାଣୁଥିବା ତୁମେ, ହେ ଦେବ, ଏଠାରେ ଆମ ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ବିସ୍ତାର କର। ତାହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ମହିମାବନ୍ତ କରନ୍ତୁ; ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ।
Agni is the main deity, especially as Jātavedas—“the Knower of all births”—the fire who understands the rite and carries offerings and prayers.
The hymn asks Agni to guide the sacrifice, keep the worshippers safe “in his friendship,” strengthen their praise in the assembly, and grant good fortune and long life.
It suggests that a hymn must be carefully built and ‘yoked’ with skill and insight, so it can carry the sacrificer’s intention forward effectively—just as a well-made chariot carries a rider to the goal.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.