Rig Veda Sukta 96
Mandala 1Sukta 969 Mantras

Sukta 96

Sukta 1.96

Rishi

Parāśara Śāktya (traditional for RV 1.96)

Devata

Agni

Chandas

Triṣṭubh

RV 1.96 ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁରାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ନୂତନ ଜନ୍ମ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଜଳ, ମିତ୍ର ଓ ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି (ଧିଷଣା) ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ରାତ୍ରି ଓ ଉଷା ଯୁଗଳରେ ପୋଷିତ ‘ଏକମାତ୍ର ଶିଶୁ’ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା—ଇନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମୟ ଯଶ ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦିଅନ୍ତୁ।

Mantras

Mantra 1

स प्रत्नथा सहसा जायमानः सद्यः काव्यानि बळधत्त विश्वा । आपश्च मित्रं धिषणा च साधन्देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

ସେ ପ୍ରାଚୀନ ପଥରେ ସହସା (ବଳ) ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମି, ସତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ କାବ୍ୟକର୍ମ (ଋଷି-କୃତି) ଗ୍ରହଣ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବଳରେ ସ୍ଥାପନ କଲା। ଆପଃ (ଜଳମାନେ) ଓ ମିତ୍ର ଏବଂ ଧିଷଣା (ରୂପଗଢ଼ୁଥିବା ବୁଦ୍ଧି) ତାହାକୁ ସାଧନ କଲେ; ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ—ଦ୍ରବିଣୋଦା, ସତ୍ତାର ସମୃଦ୍ଧି ଦାତାକୁ—ଧାରଣ କଲେ।

Mantra 2

स पूर्वया निविदा कव्यतायोरिमाः प्रजा अजनयन्मनूनाम् । विवस्वता चक्षसा द्यामपश्च देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

ସେ ପୂର୍ବତନ ନିବିଦ୍ (ପ୍ରଥମ ଆହ୍ୱାନ) ଏବଂ ଆୟୁଙ୍କ କବିତ୍ୱ/ଋଷିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ସେ ଦ୍ୟାମ୍ ଓ ଅପଃ (ଜଳ)କୁ ଦେଖିଲେ; ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କଲେ—ଦ୍ରବିଣୋଦା, ସମୃଦ୍ଧିର ଦାତା।

Mantra 3

तमीळत प्रथमं यज्ञसाधं विश आरीराहुतमृञ्जसानम् । ऊर्जः पुत्रं भरतं सृप्रदानुं देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

ତାଙ୍କୁ ହିଁ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ଯଜ୍ଞସାଧ, ଯଜ୍ଞକୁ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା। ଜନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ସ୍ଥାପିଛନ୍ତି—ଆହୁତିତ, ଋଜୁ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ କରାଯାଇଥିବା। ଊର୍ଜାର ପୁତ୍ର, ଭାରକ, ବଳଦାତା—ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କଲେ—ଦ୍ରବିଣୋଦା, ସମୃଦ୍ଧିର ଦାତା।

Mantra 4

स मातरिश्वा पुरुवारपुष्टिर्विदद्गातुं तनयाय स्वर्वित् । विशां गोपा जनिता रोदस्योर्देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

ସେ ମାତରିଶ୍ୱାନ୍—ବହୁ ବରଦାନରେ ସମୃଦ୍ଧ; ସେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଗାତୁ (ପଥ) ଖୋଜିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ (ଲୋକ)ର ଜ୍ଞାତା। ବିଶାଂ (ଜନମାନଙ୍କ) ଗୋପା, ରୋଦସୀ (ଦ୍ୟୌ-ପୃଥିବୀ)ର ଜନିତା—ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କଲେ—ଦ୍ରବିଣୋଦା, ସମୃଦ୍ଧିର ଦାତା।

Mantra 5

नक्तोषासा वर्णमामेम्याने धापयेते शिशुमेकं समीची । द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तर्वि भाति देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

ରାତ୍ରି ଓ ଉଷା ନିଜ-ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଗତି କରି, ପରସ୍ପର ସମ୍ମତିରେ ଏକ ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ପିଆଉଛନ୍ତି। ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କଲେ—ଦ୍ରବିଣୋଦା, ସତ୍ତାର ସମୃଦ୍ଧି ଦାତାକୁ।

Mantra 6

रायो बुध्नः संगमनो वसूनां यज्ञस्य केतुर्मन्मसाधनो वेः । अमृतत्वं रक्षमाणास एनं देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

ସେ ରାୟୋ ବୁଧ୍ନଃ—ସମୃଦ୍ଧିର ଭିତ୍ତି; ବସୁମାନଙ୍କର ସଙ୍ଗମ-ସ୍ଥାନ; ଯଜ୍ଞର କେତୁ—ଧ୍ୱଜ; ମନସାଧନ—ପ୍ରେରିତ ମନର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧକ। ତାହାର ଅମୃତତ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରି ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କଲେ—ଦ୍ରବିଣୋଦା, ସତ୍ତାର ସମୃଦ୍ଧି ଦାତାକୁ।

Mantra 7

नू च पुरा च सदनं रयीणां जातस्य च जायमानस्य च क्षाम् । सतश्च गोपां भवतश्च भूरेर्देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

ଏବେ ମଧ୍ୟ ଓ ପୁରାତନ କାଳରୁ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ—ଦ୍ରବିଣୋଦା, ସମୃଦ୍ଧିଦାତା—ରୟୀମାନଙ୍କର ସଦନ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି: ଆମ ଭିତରେ ଯାହା ଜନ୍ମିଛି ଓ ଯାହା ଏଯାଁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଉଭୟର ଅନ୍ତରାସନ ଭାବେ। ସତ୍ୟର ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ-କ୍ଷେତ୍ରର ଗୋପା ଭାବେ, ଏବଂ ମାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବଢ଼ୁଥିବା ବିଶାଳ ସମୃଦ୍ଧିର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କଲେ।

Mantra 8

द्रविणोदा द्रविणसस्तुरस्य द्रविणोदाः सनरस्य प्र यंसत् । द्रविणोदा वीरवतीमिषं नो द्रविणोदा रासते दीर्घमायुः ॥

ଦ୍ରବିଣୋଦା ଅଗ୍ନି—ସମୃଦ୍ଧିର ଦାତା—ତୀବ୍ର ବଳ ଓ ଅବିଚଳ ପୁରୁଷାର୍ଥର ସମୃଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ପ୍ରେରିତ କରୁନ୍ତୁ; ଦ୍ରବିଣୋଦା ମାନବ-ବଳକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ପ୍ରେରଣା ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଦ୍ରବିଣୋଦା ବୀର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷକ ଇଷ ଆମକୁ ଦେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିର ଦାତା ଆମକୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦାନ କରୁନ୍ତୁ।

Mantra 9

एवा नो अग्ने समिधा वृधानो रेवत्पावक श्रवसे वि भाहि । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥

ଏଭଳି, ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମ ସମିଧାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ହେ ରେବତ୍ ପାବକ, ଆମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯଶ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅ। ଏବଂ ସେହି ଯଶକୁ ଆମ ପାଇଁ ମିତ୍ର-ବରୁଣ ବଢ଼ାନ୍ତୁ; ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ବିସ୍ତାର କରୁନ୍ତୁ।

Frequently Asked Questions

It praises Agni as a timeless power that is kindled anew in every sacrifice, sustained by cosmic forces, and asked to grant purification, abundance, and radiant renown.

Agni is imagined as the single luminous presence that appears through the daily cycle—kept alive by the rhythms of Night and Dawn—so the household fire mirrors the universe’s order.

They represent the wider supports of ṛta (cosmic order). The hymn asks these powers to enlarge and stabilize the blessing that Agni kindles—fame, well-being, and fullness of life.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App