
Sukta 1.120
Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional for RV 1.120)
Aśvinau
Anuṣṭubh-like/short metre (requires śākhā verification; commonly RV 1.120 uses shorter metres than the preceding triṣṭubhs)
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଶ୍ୱିନୀ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ, ଖୋଜୁଥିବା ଆହ୍ୱାନ—କେଉଁ ପ୍ରକାର ଅର୍ପଣ ଓ କେମିତି ଅନ୍ତର୍ମନର ପ୍ରସ୍ତୁତି ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟ ଆଣେ—ବୋଲି ପଚାରେ। ଏହା ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ସଂକୋଚ ଓ ବିପଦରୁ ଟାଣି ବାହାର କରନ୍ତି; ଏବଂ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଓ ଜାଗରଣ-ଶକ୍ତି ଅନୁରୋଧ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଳସ୍ୟ, ହାନି, ଏବଂ କେବଳ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଭୋଗ-ସନ୍ତୋଷ ଜୟ ହୁଏ।
Mantra 1
का राधद्धोत्राश्विना वां को वां जोष उभयोः । कथा विधात्यप्रचेताः ॥
ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ! କେଉଁ ଅର୍ପଣ-ଶକ୍ତି (ରାଧ) ତୁମମାନଙ୍କୁ ଜିତିବ? ଆମର କେଉଁ ପ୍ରୀତି ତୁମ ଉଭୟଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବ? ଯେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରଚେତ—ଅଜାଗୃତ—ସେ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ୟଜ୍ଞର ଯଥାଯଥ ବିଧା/ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ଗଠନ କରିବ?
Mantra 2
विद्वांसाविद्दुरः पृच्छेदविद्वानित्थापरो अचेताः । नू चिन्नु मर्ते अक्रौ ॥
ଯେ ଜାଣେନି, ସେ ସେଇ ଦ୍ୱାର ବିଷୟରେ ପଚାରେ, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଏଭଳି ଅନ୍ୟଜନ—ଅଚେତ, ଅବିଦ୍ୱାନ—ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ। ଏବେ ମଧ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟରେ ସେଇ ଦୁଇ (ଶକ୍ତି) ଧରାପଡ଼େନି।
Mantra 3
ता विद्वांसा हवामहे वां ता नो विद्वांसा मन्म वोचेतमद्य । प्रार्चद्दयमानो युवाकुः ॥
ସେଇ ଦୁଇ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁ; ସେଇ ଦୁଇ ଜ୍ଞାନୀ ଆଜି ଆମକୁ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ମନ୍ମ) କହୁନ୍ତୁ। ତୁମ କରୁଣା ଆକାଂକ୍ଷୀ ଯୁବ ସାଧକ ସ୍ତୁତି-ଗାନକୁ ଉଚ୍ଚରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।
Mantra 4
वि पृच्छामि पाक्या न देवान्वषट्कृतस्याद्भुतस्य दस्रा । पातं च सह्यसो युवं च रभ्यसो नः ॥
ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପଚାରୁଛି—ଅଜ୍ଞାନରୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ଜଣେ ପରି ନୁହେଁ। ହେ ଦସ୍ରା, ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳୀ ଦ୍ୱୟ, ବଷଟ୍କାରରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଆହ୍ୱାନର ନାଦରେ—ଯାହା ସହିବାକୁ ପଡ଼େ ତାହାରେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଆମ ରକ୍ଷକ ହେଅ; ଯାହା ଝପଟି ଧରିବାକୁ ପଡ଼େ ତାହାରେ ଆମ ଦ୍ରୁତ ସହାୟକ ହେଅ।
Mantra 5
प्र या घोषे भृगवाणे न शोभे यया वाचा यजति पज्रियो वाम् । प्रैषयुर्न विद्वान् ॥
ଭୃଗୁ-ଅଗ୍ନି ପରି ଘୋଷରେ ଯେ ବାଣୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ—ସେହି ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ପଜ୍ରିୟ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଯଜେ। ତଥାପି ସେ ଜ୍ଞାନ ବିନା ଆଗକୁ ଠେଲୁଥିବା ଜଣେ ପରି (ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତାହାର ଭିତରେ ବାଣୀର ଦୀପ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କର ନାହଁ)।
Mantra 6
श्रुतं गायत्रं तकवानस्याहं चिद्धि रिरेभाश्विना वाम् । आक्षी शुभस्पती दन् ॥
ମୁଁ ତକବାନଙ୍କର ଗାୟତ୍ରୀ-ଛନ୍ଦ ଶୁଣିଛି; ଏବଂ ମୁଁ, ଗାୟକ, ହେ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ, ତୁମମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି। ଆସ—ହେ ଶୁଭସ୍ପତୀ, ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିପତିମାନେ, ଦୁଇ ଦୀପ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଦାନ କର।
Mantra 7
युवं ह्यास्तं महो रन्युवं वा यन्निरततंसतम् । ता नो वसू सुगोपा स्यातं पातं नो वृकादघायोः ॥
ହେ ଯୁଗଳ ଦେବମାନେ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମହୋ (ମହତ୍ତ୍ୱ/ବିଶାଳତା)ର ଆନନ୍ଦ; ତୁମେ ହିଁ ଆମକୁ ସଂକୋଚ/ବନ୍ଧନରୁ ବାହାରକୁ ଟାଣି ନେଉଛ। ହେ ବସୁମାନେ (ଉଦାର ଦାତା), ଆମ ପାଇଁ ସୁଗୋପା—ଶୁଭ ରକ୍ଷକ—ହେଉ; ବୃକ (ଓଲ୍ଫ/ଭେଡ଼ିଆ) ଓ ଅଘାୟୁ (ହାନିକାରକ)ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
Mantra 8
मा कस्मै धातमभ्यमित्रिणे नो माकुत्रा नो गृहेभ्यो धेनवो गुः । स्तनाभुजो अशिश्वीः ॥
ଆମକୁ କୌଣସି ଶତ୍ରୁଭାବୀ (ଅମିତ୍ରିଣେ)ଙ୍କ ହାତକୁ ଦିଅନି; ଆମ ଘରୁ ଆମ ଧେନୁମାନେ—ପୋଷକ ଶକ୍ତିମାନେ—କେଉଁଠିକୁ ଯାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସ୍ତନରୁ ପାନ କରୁଥିବା, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା, କେବେ ନ ଅଭାବିତ (ଅଶିଶ୍ୱୀ) ଧେନୁମାନେ ରୁହନ୍ତୁ।
Mantra 9
दुहीयन्मित्रधितये युवाकु राये च नो मिमीतं वाजवत्यै । इषे च नो मिमीतं धेनुमत्यै ॥
ମିତ୍ରଙ୍କ ଆଧାର-ରୂପ ଧୃତି (ମିତ୍ରଧିତି) ପାଇଁ ଦୋହନ କରୁଥିବା ହେ ଯୁଗଳ, ଆମ ପାଇଁ ରାୟ—ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସମୃଦ୍ଧି—ବାଜବତ୍ୟୈ (ବିଜୟଶାଳୀ/ବଳବତୀ) ହେବା ପରି ମାପି ଦିଅ। ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ଇଷା—ପ୍ରେରିତ ଅନ୍ୱେଷଣ-ଶକ୍ତି—ଧେନୁମତ୍ୟୈ (ପ୍ରକାଶ-ଗୋରେ ସମୃଦ୍ଧ) ହେବା ପରି ମଧ୍ୟ ମାପି ଦିଅ।
Mantra 10
अश्विनोरसनं रथमनश्वं वाजिनीवतोः । तेनाहं भूरि चाकन ॥
ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କ ରଥ ଅଶ୍ରମ—ତଥାପି ବିଜୟୀ ବଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବହୁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରିଛି।
Mantra 11
अयं समह मा तनूह्याते जनाँ अनु । सोमपेयं सुखो रथः ॥
ଏହି ରଥ ମୋ ଦେହକୁ ଧାରଣ କରି, ଜନମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି ମୋତେ ବହନ କରେ; ସୋମପାନ ପାଇଁ ସୁଖରେ ଗତି କରୁଥିବା ରଥ ଅଟେ।
Mantra 12
अध स्वप्नस्य निर्विदेऽभुञ्जतश्च रेवतः । उभा ता बस्रि नश्यतः ॥
ତାପରେ, ନିଦ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ଏବଂ କେବଳ ଧନଭୋଗରୁ—ସେଇ ଦୁଇ ବାଧା ଅପସରିଯାଏ; ହେ ବସ୍ରି, ଉଭୟ ଲୟ ପାଉଛି।
The Aśvins are twin deities known as swift horsemen and divine physicians. They are praised for rescuing people from danger and bringing help at dawn.
The hymn asks what kind of offering and inner readiness truly pleases the Aśvins, and it prays for their protection—especially to be drawn out of constriction and kept safe from harm.
It points to inner obstacles: dullness, inertia, and complacency. The Aśvins’ help is sought not only for outer safety but also for awakening and right enjoyment guided by clarity.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.