Opening the text

Sukta 1.142
Dīrghatamas Āucathya (traditional for this adjoining Agni hymn cluster; attribution may vary by tradition)
Agni
Gāyatrī (probable for RV 1.142.1; verify by syllable count)
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ, ଯଜ୍ଞର “ପୁରାତନ ସୂତ୍ର”କୁ ପ୍ରସାରିତ କରିବାକୁ, ଏବଂ ବର୍ହିଷ୍ (ଯଜ୍ଞ ଘାସ) ଉପରେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଲିତୁର୍ଜି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସହ ରାତ୍ରି-ଉଷାକୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସ୍ୱାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବୀ ହୋଇଥିବା ଆହୁତିରେ ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭାଗ ନେବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ।
Mantra 1
समिद्धो अग्न आ वह देवाँ अद्य यतस्रुचे । तन्तुं तनुष्व पूर्व्यं सुतसोमाय दाशुषे ॥
ସମିଦ୍ଧ ହେ ଅଗ୍ନି, ଆଜି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; ହେ ଯତସ୍ରୁଚେ—ଯାହାଙ୍କ ସ୍ରୁଚି ଯଥାଗତିରେ ସ୍ଥିତ। ସୁତସୋମ ପାଇଁ, ଦାଶୁଷେ—ଅର୍ପଣକାରୀ ଦାତା ପାଇଁ—ପୂର୍ବ୍ୟ (ପ୍ରାଚୀନ) ତନ୍ତୁକୁ ତାଣି, ଯଜ୍ଞକର୍ମର ସୂତ୍ରକୁ ବିସ୍ତାର କର।
Mantra 2
घृतवन्तमुप मासि मधुमन्तं तनूनपात् । यज्ञं विप्रस्य मावतः शशमानस्य दाशुषः ॥
ହେ ତନୂନପାତ, ଘୃତବନ୍ତ—ଘୃତରେ ସମୃଦ୍ଧ—ଏବଂ ମଧୁମନ୍ତ—ମଧୁର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ଅର୍ପଣ ପାଖକୁ ଆସ। ବିପ୍ରଙ୍କ, ମାବତ—ବଳବାନ/ସମୃଦ୍ଧ—ଯଜ୍ଞକୁ, ଶଶମାନ ଦାଶୁଷଃ—ସଂଯମରେ ଶାନ୍ତ ହେଉଥିବା ଅର୍ପଣକାରୀର—ସ୍ଥିର କରି ଉନ୍ନତ କର।
Mantra 3
शुचिः पावको अद्भुतो मध्वा यज्ञं मिमिक्षति । नराशंसस्त्रिरा दिवो देवो देवेषु यज्ञियः ॥
ଶୁଚି, ପାବକ, ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମବାନ, ମଧ୍ୱା—ମଧୁର ରସରେ—ଯଜ୍ଞକୁ ମିଶାଏ। ନରାଶଂସ, ଦେବ, ତ୍ରିରା ଦିବୋ—ତ୍ରିବିଧ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆସୁଥିବା—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞିୟ ହୋଇ, ଅର୍ପଣକୁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରେ।
Mantra 4
ईळितो अग्न आ वहेन्द्रं चित्रमिह प्रियम् । इयं हि त्वा मतिर्ममाच्छा सुजिह्व वच्यते ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ସ୍ତୁତ ଓ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ, ଏଠାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ଚିତ୍ର, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପ୍ରିୟ ଶକ୍ତିକୁ—ଆଣି ନେଇଆ। କାରଣ, ହେ ସୁଜିହ୍ୱ (ସୁନ୍ଦର ଜିହ୍ୱାବାନ), ମୋର ଏହି ମତି ତୁମକୁ ହିଁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯେପରି ବାଣୀ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉ ଓ ଜୟ-ସଙ୍କଳ୍ପ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଉ।
Mantra 5
स्तृणानासो यतस्रुचो बर्हिर्यज्ञे स्वध्वरे । वृञ्जे देवव्यचस्तममिन्द्राय शर्म सप्रथः ॥
ଯଜ୍ଞର ସୁସଂୟତ ଅଧ୍ୱରରେ, ସ୍ରୁଚମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଧରି ଓ ବର୍ହି (ପବିତ୍ର ଆସନ) ପସାରି, ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବବାଚସର ସର୍ବାଧିକ ବିସ୍ତୃତ ରୂପକୁ ସଜାଉଛୁ—ବିଶାଳ ଶର୍ମ (ଶାନ୍ତି-ରକ୍ଷା), ଯାହାରେ ସତ୍ତା ବିସ୍ତାର ପାଉ।
Mantra 6
वि श्रयन्तामृतावृधः प्रयै देवेभ्यो महीः । पावकासः पुरुस्पृहो द्वारो देवीरसश्चतः ॥
ଋତଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ, ପାବକ ଓ ବହୁସ୍ପୃହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହା ଦେବୀ ଦ୍ୱାରମାନେ ବିଶାଳ ଭାବେ ଖୋଲନ୍ତୁ; ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହୀ ପ୍ରୟା—ମହାପଥ—ସୃଷ୍ଟି ହେଉ। ସେମାନେ ପଛକୁ ଲଗି ନ ରୁହନ୍ତୁ; ଅବତରଣଶୀଳ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପଥକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।
Mantra 7
आ भन्दमाने उपाके नक्तोषासा सुपेशसा । यह्वी ऋतस्य मातरा सीदतां बर्हिरा सुमत् ॥
ସଙ୍ଗମ-ସ୍ଥାନରେ, ସମୀପରେ, ସୁନ୍ଦର ରୂପବତୀ ନକ୍ତ (ରାତ୍ରି) ଓ ଉଷା ଏକାସଙ୍ଗେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଆସୁନ୍ତୁ। ଋତର ଦୁଇ ମହାମାତା, ସୁମତି ଓ ଶୁଭଭାବ ସହ, ପବିତ୍ର ବର୍ହିଷ ଉପରେ ଆସୀନ ହେଉନ୍ତୁ; ଆମ ଭିତରେ ଋତର ଲୟ ଓ ନବୀକରଣ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 8
मन्द्रजिह्वा जुगुर्वणी होतारा दैव्या कवी । यज्ञं नो यक्षतामिमं सिध्रमद्य दिविस्पृशम् ॥
ଆନନ୍ଦମୟ ଜିହ୍ୱାବତୀ, ଦୃଢ ସ୍ତୁତିକାରୀ, ଦେବ୍ୟ କବି ଦୁଇ ହୋତା—ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଯଜନ କରୁନ୍ତୁ: ଆଜି ସିଧ୍ର, ଦ୍ୟୌକୁ ସ୍ପର୍ଶକାରୀ; ଯେପରି ଆମ କର୍ମ ଉଚ୍ଚ ମନକୁ ଉତ୍ଥିତ ହୋଇ ସେଠାରୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତରକୁ ଆଣିପାରେ।
Mantra 9
शुचिर्देवेष्वर्पिता होत्रा मरुत्सु भारती । इळा सरस्वती मही बर्हिः सीदन्तु यज्ञियाः ॥
ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ପିତ ଶୁଚି ହୋତ୍ରା-ବାଣୀ—ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀ—ମହୀ ଇଳା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ସହ, ଯଜ୍ଞିୟ ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ପବିତ୍ର ବର୍ହିଷ ଉପରେ ଆସୀନ ହେଉନ୍ତୁ। ସେମାନେ ଆମ ଭିତରେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ, ଯଥାଯଥ ପୋଷଣ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ନଦୀସଦୃଶ ପ୍ରବାହ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 10
तन्नस्तुरीपमद्भुतं पुरु वारं पुरु त्मना । त्वष्टा पोषाय वि ष्यतु राये नाभा नो अस्मयुः ॥
ଆମ ପାଇଁ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ, ଶୀଘ୍ର-ସହାୟକ ଶକ୍ତି ବହୁବିଧ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ହିଁ ପ୍ରଚୁର ହେଉ; ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ତାହାକୁ ଆମ ପୋଷଣ ପାଇଁ ବିସ୍ତାର କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଏହି ନାଭି-ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରାୟ—ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଐଶ୍ୱର୍ୟ—ସହିତ ଯୋଡ଼ୁନ୍ତୁ; ଆମଠାରୁ ବିମୁଖ ନ ହେଉ।
Mantra 11
अवसृजन्नुप त्मना देवान्यक्षि वनस्पते । अग्निर्हव्या सुषूदति देवो देवेषु मेधिरः ॥
ହେ ବନସ୍ପତେ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ହିଁ ମୁକ୍ତ କରି ଆଗକୁ ପ୍ରେରିତ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର; କାରଣ ଅଗ୍ନି—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେଧାବୀ ଦେବ—ହବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସୁସଜ୍ଜ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାକ କରି ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ କରନ୍ତି।
Mantra 12
पूषण्वते मरुत्वते विश्वदेवाय वायवे । स्वाहा गायत्रवेपसे हव्यमिन्द्राय कर्तन ॥
ପୋଷଣବାନ ପୂଷଣଙ୍କୁ, ମରୁତ୍ୱାନ ମରୁତମାନଙ୍କୁ, ବିଶ୍ୱଦେବମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କୁ ଊର୍ଧ୍ୱ ଆହ୍ୱାନରେ ହବି ଅର୍ପଣ କର। “ସ୍ୱାହା” ଅଭିଷେକ-ନାଦ ସହ, ଗାୟତ୍ରୀ-ବେପସ—କମ୍ପିତ ପ୍ରେରଣା—ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟକୁ ଗଢ଼।
Mantra 13
स्वाहाकृतान्या गह्युप हव्यानि वीतये । इन्द्रा गहि श्रुधी हवं त्वां हवन्ते अध्वरे ॥
ସ୍ୱାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ହବ୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଗ କରି ଆନନ୍ଦ ନେବା ପାଇଁ ଆସ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆସ; ଏହି ହବକୁ ଶୁଣ—ଅଧ୍ୱର ଯଜ୍ଞରେ ଲୋକେ ତୁମକୁ ହବନ୍ତି, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଇଚ୍ଛାକୁ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ।
It is an opening-invocation hymn: Agni is kindled and asked to bring the gods, establish the rite’s correct order, and help the offerings reach the divine powers.
Night and Dawn are praised as paired goddesses who embody the daily rhythm of Ṛta (cosmic order). Their presence symbolizes renewal, right timing, and harmony in the sacrifice.
It is a ritual metaphor: the sacrifice is like a woven work. Agni is asked to extend the traditional, time-tested sequence correctly so the yajña proceeds without break or error.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.