Sukta 76
Sukta 1.76
Gautama (Gautama Rahūgaṇa tradition for RV 1.76–1.77; family hymn context: Gautamas)
Agni (as Hotṛ, inner divine Will and priest of the sacrifice)
Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for many Agni hymns in this section)
ଗୌତମମୁନିମାନଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ହୋତା ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଯଥାର୍ଥ ମାନସିକ ଭାବ ଓ ପ୍ରେରିତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ—ଏହା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ, ପବିତ୍ରକାରୀ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଯେ ସେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି (ରକ୍ଷସ) କୁ ଦଗ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ସୋମପତି (ସାଧାରଣତଃ ଇନ୍ଦ୍ର) କୁ ଆହୁତି ପାଖକୁ ଆଣି ଯଜ୍ଞକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସଂଚାଳନ କରୁନ୍ତୁ। ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିତ୍ୱକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆଜି ‘ଆନନ୍ଦିତ ଚମସ’—ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱଇଚ୍ଛା ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ସଙ୍କଳ୍ପ ସହ—ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଏ।
Mantras
Mantra 1
का त उपेतिर्मनसो वराय भुवदग्ने शंतमा का मनीषा । को वा यज्ञैः परि दक्षं त आप केन वा ते मनसा दाशेम ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ମନର କେଉଁ ଉପେତି/ଅଭିଗମ ତୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ହେବ? କେଉଁ ମନୀଷା—ପ୍ରେରିତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି—ସେ? ଯଜ୍ଞର ଅର୍ପଣଦ୍ୱାରା କିଏ ତୋର ଦକ୍ଷ—ଶକ୍ତି/କୌଶଳ—କୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି? ଏବଂ କେଉଁ ମନୋଭାବରେ ଆମେ ତୋତେ ସତ୍ୟରେ ଦାନ/ଅର୍ପଣ କରିପାରିବୁ?
Mantra 2
एह्यग्न इह होता नि षीदादब्धः सु पुरएता भवा नः । अवतां त्वा रोदसी विश्वमिन्वे यजा महे सौमनसाय देवान् ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଏଠାକୁ ଆ; ଏଠାରେ ଅଦବ୍ଧ—ଅପରାଜିତ—ହୋତା ଭାବେ ବସ। ଆମ ପାଇଁ ସୁପୁରଏତା—ଶୁଭ ଅଗ୍ରଗାମୀ ନେତା—ହେଉ। ସର୍ବକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିବା ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ) ତୋତେ ଧାରଣ କରୁ। ଆମର ମହା ସୌମନସ୍ୟ—ଆତ୍ମସୌହାର୍ଦ୍ୟ—ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କର।
Mantra 3
प्र सु विश्वान्रक्षसो धक्ष्यग्ने भवा यज्ञानामभिशस्तिपावा । अथा वह सोमपतिं हरिभ्यामातिथ्यमस्मै चकृमा सुदाव्ने ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ରକ୍ଷସ—ଅନ୍ଧକାରର ଶକ୍ତିମାନେ—କୁ ସୁଭଳି ଦହନ କର; ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଅଭିଶସ୍ତି—ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣ—ରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପାବକ—ଶୁଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା—ହେଉ। ତା’ପରେ ହରିଭ୍ୟାମ୍—ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ—ସହିତ ସୋମପତିଙ୍କୁ ବହନ କରି ଆଣ; ସେଇ ସୁଦାବନ—ଉଦାର ଦାତା—ପାଇଁ ଆମେ ଅତିଥ୍ୟ—ଅର୍ପଣର ଆତିଥ୍ୟ-ସେବା—ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛୁ।
Mantra 4
प्रजावता वचसा वह्निरासा च हुवे नि च सत्सीह देवैः । वेषि होत्रमुत पोत्रं यजत्र बोधि प्रयन्तर्जनितर्वसूनाम् ॥
ପ୍ରଜାବତା ବଚନରେ, ହେ ଅଗ୍ନି—ଜ୍ୱାଲାବାହକ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି; ଆସ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ବସ। ତୁମେ ହୋତ୍ର ଓ ପୋତ୍ରର ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟ ବହନ କର; ହେ ବସୁମାନଙ୍କ ଜନକ, ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ଜାଗ୍ରତ ହେଅ।
Mantra 5
यथा विप्रस्य मनुषो हविर्भिर्देवाँ अयजः कविभिः कविः सन् । एवा होतः सत्यतर त्वमद्याग्ने मन्द्रया जुह्वा यजस्व ॥
ଯେପରି ତୁମେ ପୂର୍ବେ—କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କବି ହୋଇ—ବିପ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ତାହାର ହବିଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜିଥିଲ, ସେପରି ଆଜି, ହେ ସତ୍ୟତମ ହୋତୃ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଆନନ୍ଦମୟ ଜୁହ୍ୱାରେ ଯଜ କର।
Frequently Asked Questions
It teaches that the sacrifice succeeds through the right inner intention and insight, while Agni as Hotṛ purifies the rite, protects it from hostile forces, and brings the Gods to the offering.
Because the Vedic yajña is not only an outer ritual; it also requires a truthful, well-directed inner state. The hymn seeks the most peace-giving and effective way to align the mind with Agni.
In many Rigvedic contexts, the Soma-lord with tawny horses points to Indra, invited to drink Soma. Here Agni is asked to bring that deity as the honored guest of the offering.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.