
Sukta 1.102
Kutsa Āṅgirasa (standard attribution for this Indra hymn cluster)
Indra
Triṣṭubh
ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ହ୍ୟମ୍ନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅତୁଳ, ବହୁ-ସହାୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ବାଧା ଭାଙ୍ଗନ୍ତି, “ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୋଧନ” (ଗାଈ/ଧନ) ଜିତନ୍ତି, ଏବଂ କର୍ମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ତେଜନା-ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାକୁ ପାର କରାନ୍ତି। କବି ପ୍ରେରିତ ଧୀ (dhī) କୁ ସ୍ତୁତିରୂପେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ପୁନଃପୁନଃ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ପ୍ରଭାବକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଜୟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା (ବାଜ, vāja) ପାଇଁ ରକ୍ଷାମୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—ଯାହା ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାଉ (ଆକାଶ) ଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ।
Mantra 1
इमां ते धियं प्र भरे महो महीमस्य स्तोत्रे धिषणा यत्त आनजे । तमुत्सवे च प्रसवे च सासहिमिन्द्रं देवासः शवसामदन्ननु ॥
ହେ ମହାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହାନ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଏହି ପ୍ରକାଶମୟ ଧୀ ଆଣୁଛି—ଯେତେବେଳେ ସ୍ତୋତ୍ରକର୍ମରେ ଧିଷଣା (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି) ଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେଇ ବିଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଉତ୍ସବ ଓ ପ୍ରସବରେ (ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଉଦ୍ଗମ ଓ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଉଥିବା ପ୍ରେରଣାରେ), ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଅନୁସରଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 2
अस्य श्रवो नद्यः सप्त बिभ्रति द्यावाक्षामा पृथिवी दर्शतं वपुः । अस्मे सूर्याचन्द्रमसाभिचक्षे श्रद्धे कमिन्द्र चरतो वितर्तुरम् ॥
ସାତଟି ନଦୀ ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ବହନ କରେ; ଦ୍ୟାବା-କ୍ଷମା (ଆକାଶ-ପୃଥିବୀ) ଓ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନୀୟ ରୂପକୁ ଧାରଣ କରେ। ଆମ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେଖୁଛନ୍ତି; ହେ ଶ୍ରଦ୍ଧେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସେଇ ଦୁଇଜଣ କାହାକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି—ଯେମାନେ ଚଳି ଚଳି ପଥକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି?
Mantra 3
तं स्मा रथं मघवन्प्राव सातये जैत्रं यं ते अनुमदाम संगमे । आजा न इन्द्र मनसा पुरुष्टुत त्वायद्भ्यो मघवञ्छर्म यच्छ नः ॥
ହେ ମଘବନ୍ (ଉଦାର ଦାତା), ସେଇ ଜୈତ୍ର ରଥକୁ ଆମ ଜୟ ପାଇଁ ଆଗେଇ ନେଇଯା; ସଙ୍ଗାମର ଘର୍ଷଣରେ ତୋ ସହିତ ଆମେ ସେଇ ବିଜୟୀ ରଥରେ ଆନନ୍ଦ କରୁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମନର ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ; ହେ ବହୁ-ସ୍ତୁତ, ତୋ ପ୍ରତି ମୁହାଁ ଦେଇଥିବା ଆମକୁ ଶର୍ମ (ଆଶ୍ରୟ/ରକ୍ଷା) ଦେ।
Mantra 4
वयं जयेम त्वया युजा वृतमस्माकमंशमुदवा भरेभरे । अस्मभ्यमिन्द्र वरिवः सुगं कृधि प्र शत्रूणां मघवन्वृष्ण्या रुज ॥
ଆମେ ତୋ ସହିତ ଯୁଜ (ସହଯୋଗୀ) ହୋଇ ବୃତ୍ର (ଆବରଣକାରୀ ଅବରୋଧ)କୁ ଜୟ କରିବା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାର-ବହନରେ ଆମ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଂଶକୁ ଉପରେ ଉଠା। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁଖଦ ପଥ କର; ହେ ମଘବନ, ତୋ ବୃଷଣ୍ୟା (ବୀର୍ୟମୟ ପ୍ରଭୁଶକ୍ତି)ରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କର।
Mantra 5
नाना हि त्वा हवमाना जना इमे धनानां धर्तरवसा विपन्यवः । अस्माकं स्मा रथमा तिष्ठ सातये जैत्रं हीन्द्र निभृतं मनस्तव ॥
ହେ ଧନଧାରକ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅନେକ ଲୋକ ତୋତେ ଡାକୁଛନ୍ତି—ସ୍ତୁତିମୟ ବାଣୀରେ ଓ ତୋ ସହାୟତାର ଆଶାରେ। ତଥାପି, ଜୟ ପାଇଁ ଆମ ରଥରେ ଆରୋହଣ କର; ସେଇ ଜୈତ୍ର ରଥରେ—କାରଣ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୋ ମନସ (ସଙ୍କଳ୍ପ) ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିବୃତ/ସ୍ଥିର ଅଛି।
Mantra 6
गोजिता बाहू अमितक्रतुः सिमः कर्मन्कर्मञ्छतमूतिः खजंकरः । अकल्प इन्द्रः प्रतिमानमोजसाथा जना वि ह्वयन्ते सिषासवः ॥
ଯାହାଙ୍କ ବାହୁ ଗୋଜିତ—ପ୍ରକାଶମୟ ଗୋବଳକୁ ଜୟ କରୁଥିବା—; ଯାହାଙ୍କ କ୍ରତୁ (ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି) ଅମିତ। କର୍ମେ କର୍ମେ ସେ ଶତମୂତି—ଶତ ସହାୟତାର ଦାତା, ବହୁରୂପ ସହାୟକ—ଏବଂ ଖଜଙ୍କର—କଠିନ ଗଠିକୁ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା—। ଇନ୍ଦ୍ର ଅକଲ୍ପ—ଅନୁପମ—; ଓଜସରେ ପ୍ରତିମାନ, ମାନଦଣ୍ଡ ସମ। ତେଣୁ ଜୟ ଆକାଂକ୍ଷୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି।
Mantra 7
उत्ते शतान्मघवन्नुच्च भूयस उत्सहस्राद्रिरिचे कृष्टिषु श्रवः । अमात्रं त्वा धिषणा तित्विषे मह्यधा वृत्राणि जिघ्नसे पुरंदर ॥
ହେ ମଘବନ୍, ତୁମ ଶ୍ରବସ ଶତମାନଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ; ସହସ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଛ୍ୱାସିତ ହୁଏ। ଅମାତ୍ର—ଅପରିମିତ—ତୁମକୁ ଧିଷଣା (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି) ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତ କରେ; ତାପରେ, ହେ ପୁରନ୍ଦର, ତୁମେ ବୃତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କର।
Mantra 8
त्रिविष्टिधातु प्रतिमानमोजसस्तिस्रो भूमीर्नृपते त्रीणि रोचना । अतीदं विश्वं भुवनं ववक्षिथाशत्रुरिन्द्र जनुषा सनादसि ॥
ହେ ନୃପତେ, ତ୍ରିବିଷ୍ଟିଧାତୁ—ତିନି ଆସନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଧାରକ—, ଓଜସରେ ପ୍ରତିମାନ; ତୁମେ ତିନି ଭୂମି ଏବଂ ତିନି ରୋଚନା (ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକ)କୁ ଧାରଣ କର। ତୁମେ ଏହି ସମଗ୍ର ଭୁବନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜନ୍ମତଃ ଏବଂ ସନାତନତଃ ତୁମେ ଶତ୍ରୁହୀନ।
Mantra 9
त्वां देवेषु प्रथमं हवामहे त्वं बभूथ पृतनासु सासहिः । सेमं नः कारुमुपमन्युमुद्भिदमिन्द्रः कृणोतु प्रसवे रथं पुरः ॥
ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଆମେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁ; ଯୁଦ୍ଧମାନେ ତୁମେ ଜୟୀ, ସମର-ଜେତା ହୋଇଛ। ଇନ୍ଦ୍ର ଆମ ପାଇଁ ଏହି କାରୁ (ଗାୟକ)କୁ କ୍ରୋଧ-ଭେଦକ, ଅବରୋଧ-ଛେଦକ କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ପ୍ରେରଣାର ପ୍ରସବରେ ଆମ ରଥକୁ ଅଗ୍ରେ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 10
त्वं जिगेथ न धना रुरोधिथार्भेष्वाजा मघवन्महत्सु च । त्वामुग्रमवसे सं शिशीमस्यथा न इन्द्र हवनेषु चोदय ॥
ତୁମେ ଜୟ କରିଛ; ଆମ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ତୁମେ ଅଟକାଅ ନାହିଁ—ଛୋଟ ସମରରେ ମଧ୍ୟ, ମହା ସମରରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମଘବନ। ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ—ଉଗ୍ର ଶକ୍ତିକୁ—ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରି ସଜାଇ ରଖୁ; ତେଣୁ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ହବନମାନେ ଆମକୁ ଅଗ୍ରସର କର।
Mantra 11
विश्वाहेन्द्रो अधिवक्ता नो अस्त्वपरिह्वृताः सनुयाम वाजम् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
ସଦାକାଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଆମ ପାଇଁ ଅଧିବକ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ ହେଉନ୍ତୁ, ଯେପରି ଅପରିହ୍ୱୃତ (ଅବିଭ୍ରାନ୍ତ) ରହି ଆମେ ବଳର ସମୃଦ୍ଧି (ବାଜ) ଜିତିପାରିବୁ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଆମକୁ ବିସ୍ତାର କରୁନ୍ତୁ; ଅଦିତି, ପ୍ରବାହର ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ପୋଷଣ କରୁନ୍ତୁ।
It asks Indra for victorious strength (vāja), protection from being misled or harmed, and the power to break obstacles and secure abundance (symbolized by cows/wealth/light).
These are Vedic images for removing hard constraints and releasing prosperity and light. Indra ‘wins cows’ by opening what is blocked—whether wealth, rain, or clarity—and ‘breaks knots’ by defeating forces that bind progress.
The hymn closes by widening the blessing: after invoking Indra’s decisive protection, it asks the sustaining powers of order, vastness, flow, and the cosmic parents (Earth and Heaven) to nurture and enlarge the worshipper’s success.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.