Sukta 151
Sukta 1.151
Mitra-Varuṇa (dual) (probable from dual forms and Mitra mention)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଯୁଗଳ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଜନ୍ମରୁ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ବାଣୀକୁ ଶୁଣି ସୁରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ‘ବିସ୍ତୃତ ଦ୍ୱାର’ ଖୋଲିବା, ପବିତ୍ର ପୋଷକ ଧାରାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା, ଏବଂ ଉଷା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକକୁ ପ୍ରକଟତାରେ ଆଣିବା ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ; ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଅତୁଳ ଦେବତ୍ୱ ଓ ଉଦାର ଦାନଶୀଳତାର ଘୋଷଣାରେ ଏହା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
मित्रं न यं शिम्या गोषु गव्यवः स्वाध्यो विदथे अप्सु जीजनन् । अरेजेतां रोदसी पाजसा गिरा प्रति प्रियं यजतं जनुषामवः ॥
ମିତ୍ର ପରି—ଗବ୍ୟବଃ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୋମାନଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷକ, ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ, ସ୍ୱାଧ୍ୟ (ସ୍ୱ-ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା, ବିଦଥରେ ଏବଂ ଅପ୍ସୁ (ଜଳମାନେ) ମଧ୍ୟରେ ତାହାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ପାଜସ (ବଳ)ରେ ରୋଦସୀ (ଦ୍ୟୌ-ପୃଥିବୀ) ଦୁଇ ଲୋକ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ଗିରା (ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଯଜତ ଏହି ଯୁଗଳକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି—ଜନ୍ମରୁ ଜୀବମାନଙ୍କର ଅବଃ (ରକ୍ଷା/ପାଳନ) ରୂପେ।
Mantra 2
यद्ध त्यद्वां पुरुमीळ्हस्य सोमिनः प्र मित्रासो न दधिरे स्वाभुवः । अध क्रतुं विदतं गातुमर्चत उत श्रुतं वृषणा पस्त्यावतः ॥
ଯେତେବେଳେ ଧନ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ ଆକାଂକ୍ଷୀ ସୋମପୀଡକମାନେ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି, ସ୍ୱୟଂ-ପ୍ରଭାବୀ ହୋଇ, ତୁମ ଉଦ୍ୟମକୁ ଆଗେଇ ରଖନ୍ତି—ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ତୁମ କ୍ରତୁ (ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି/ବିଧିବୁଦ୍ଧି)କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଏବଂ ଗାତୁ (ପଥ) ଖୋଜି ପାଆନ୍ତି। ହେ ଦୁଇ ବୀର (ବୃଷଣା), ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରବଣୀୟ କର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଗୃହରେ—ପସ୍ତ୍ୟାବତ୍—ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କର।
Mantra 3
आ वां भूषन्क्षितयो जन्म रोदस्योः प्रवाच्यं वृषणा दक्षसे महे । यदीमृताय भरथो यदर्वते प्र होत्रया शिम्या वीथो अध्वरम् ॥
ହେ ଦୁଇ ବୀର (ବୃଷଣା), ଦୁଇ ଲୋକରେ ଜନ୍ମରୁ ବସୁଥିବା ଜନମାନେ ଶୋଭା ସହ ଏବଂ ଉଚ୍ଚାରଣୀୟ ବାଣୀ ସହ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି—ତୁମ ମହା ଦକ୍ଷତା ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଁ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଋତ (ସତ୍ୟ-କ୍ରମ) ପାଇଁ ବହନ କର, ଯେତେବେଳେ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଅର୍ବତ ପାଇଁ କର—ସେତେବେଳେ ହୋତ୍ରା (ଯାଜକକ୍ରିୟା) ଓ ଶିମ୍ୟା (ପ୍ରୟାସ/ସଂଘର୍ଷ) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ)କୁ ଆଗେଇ ନେଉଛ।
Mantra 4
प्र सा क्षितिरसुर या महि प्रिय ऋतावानावृतमा घोषथो बृहत् । युवं दिवो बृहतो दक्षमाभुवं गां न धुर्युप युञ्जाथे अपः ॥
ହେ ଅସୁର-ଶକ୍ତିମାନେ, ଯେ ମହାନ ଓ ପ୍ରିୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ତାହାକୁ ତୁମେ ଋତବାନ ହୋଇ ‘ବୃହତ୍ ଋତ’ ଭାବେ ଘୋଷଣା କର। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ବିଶାଳ ଦ୍ୟୌର ମହା ଦକ୍ଷ (ଦକ୍ଷତା/ଶକ୍ତି) ହୋଇଯାଇଛ; ଏବଂ ତୁମେ ଅପଃ (ଜଳଧାରା)କୁ ଧୁର୍ୟ ଗାଈ ପରି ଯୁଗରେ ଯୋଡ଼—ପ୍ରବାହମାନଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ କରି।
Mantra 5
मही अत्र महिना वारमृण्वथोऽरेणवस्तुज आ सद्मन्धेनवः । स्वरन्ति ता उपरताति सूर्यमा निम्रुच उषसस्तक्ववीरिव ॥
ଏଠାରେ ତୁମ ମହିମାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବିଶାଳ ଦ୍ୱାର ଖୋଲ; ନିର୍ମଳ, ପ୍ରେରକ ଧାରାମାନେ ପୋଷକ ଗାଈମାନଙ୍କ ପରି ସଦ୍ମ/ଆସନକୁ ଆସନ୍ତି। ସେମାନେ ଉପରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦିଗେ ନାଦ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଉଷାମାନେ ଦ୍ରୁତ ଉଡୁଥିବାମାନଙ୍କ ପରି ତଳକୁ ଅବତରି ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି—ଆମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଲୋକର ଅବତରଣ ଆଣନ୍ତି।
Mantra 6
आ वामृताय केशिनीरनूषत मित्र यत्र वरुण गातुमर्चथः । अव त्मना सृजतं पिन्वतं धियो युवं विप्रस्य मन्मनामिरज्यथः ॥
ଋତ (ସତ୍ୟଧର୍ମ) ପାଇଁ ତୁମ ପାଖକୁ କେଶିନୀ—ଦୀପ୍ତ କେଶଯୁକ୍ତ ପ୍ରେରଣାଶକ୍ତିମାନେ—ଗାନ କରିଛନ୍ତି, ହେ ମିତ୍ର; ଯେଉଁଠାରେ, ହେ ବରୁଣ, ତୁମେ ପଥକୁ ସ୍ତୁତିରେ ସ୍ୱୀକାର କର। ତୁମ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଆମ ଧିଃ (ଚିନ୍ତା/ବୁଦ୍ଧି)କୁ ମୁକ୍ତ କରି ପୋଷଣ କର; ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ବିପ୍ର (ଋଷି)ର ମନର ଆନ୍ତରିକ ଗଠନ—ମନ୍ମ—ରେ ଆନନ୍ଦ କର।
Mantra 7
यो वां यज्ञैः शशमानो ह दाशति कविर्होता यजति मन्मसाधनः । उपाह तं गच्छथो वीथो अध्वरमच्छा गिरः सुमतिं गन्तमस्मयू ॥
ଯେ କେହି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ବଳବାନ ହୋଇ ତୁମକୁ ଦାନ କରେ—ସେ କବି, ହୋତୃ, ମନ୍ମସାଧନ (ଆନ୍ତରିକ ବାଣୀକୁ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା) ହୋଇ ଯଜନ କରେ। ତାହା ପାଖକୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଯାଅ; ଅଧ୍ୱରର ଯାତ୍ରାକୁ, ସ୍ତୁତିଗୀତମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆସ—ତୁମକୁ ଖୋଜୁଥିବା ଆମ ପାଖକୁ ତୁମ ଦୀପ୍ତ ସୁମତି (ଶୁଭମତି) ସହ ପହଞ୍ଚ।
Mantra 8
युवां यज्ञैः प्रथमा गोभिरञ्जत ऋतावाना मनसो न प्रयुक्तिषु । भरन्ति वां मन्मना संयता गिरोऽदृप्यता मनसा रेवदाशाथे ॥
ହେ ଯୁଗଳ ଦେବ, ଯଜ୍ଞର ଅର୍ପଣ ଓ ପ୍ରକାଶ-କିରଣଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅ—ଋତର ଧାରକ—ଯେପରି ମନ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ‘ପ୍ରୟୁକ୍ତି’ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଯୁକ୍ତ ରହେ। ସଂୟତ ସ୍ତୁତିଗୀତ ତୁମ ପାଖକୁ ଅନ୍ତର୍ଭାବ-ରଚନାମାନେ ବହନ କରେ; ମଦ ଓ ଭ୍ରମରହିତ ମନରେ ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦାନ କର।
Mantra 9
रेवद्वयो दधाथे रेवदाशाथे नरा मायाभिरितऊति माहिनम् । न वां द्यावोऽहभिर्नोत सिन्धवो न देवत्वं पणयो नानशुर्मघम् ॥
ହେ ନର, ତୁମେ ସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରାଣବଳ ସ୍ଥାପନ କର; ଜ୍ଞାନମୟ ରଚନାଶକ୍ତି (ମାୟାଭିଃ) ଓ ସନ୍ନିକଟ ସହାୟତା (ଇତଊତି) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମୃଦ୍ଧ ସିଦ୍ଧି ଦାନ କର। ଦିନସହିତ ଆକାଶମାନେ ନୁହେଁ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦେବତ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି; ଅନ୍ଧକାରର ବ୍ୟାପାରୀ ପଣିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦାନ (ମଘ) ଜିତିନାହାନ୍ତି।
Inside Sukta 151
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens by likening the deity to a ‘friend’ brought forth by seekers of luminous herds, establishing Mitra-Varuṇa as beloved guardians whose force makes the worlds tremble.
- Development
Imagery expands into cosmic operations: the lords open the wide gate, release spotless streams, and orchestrate the ascent toward the sun and the descent of dawn’s manifestation.
- Climax
A peak assertion of their life-giving bounty and sovereign power—granting rich vitality and fulfillment through their māyā (wise formative power) and near help.
- Where it settles
It closes by declaring their godhead unsurpassed by heavens, days, or rivers, and by denying the ‘paṇis’ (dark traffickers) any share in their largesse, reinforcing protection and moral victory.
The deity: Mitra-Varuṇa
- In the VedaMitra and Varuṇa are invoked together as harmonious sovereigns: Mitra embodies friendship, covenant, and concord, while Varuṇa embodies vastness, moral oversight, and binding law; together they are guardians of truth and order who “answer” the worshipper’s word with favor.
- Cosmic functionThey maintain ṛta by stabilizing heaven and earth, regulating waters and luminous cycles (dawn and sun), and ensuring social and cosmic contracts are upheld.
- Inner significanceWithin the seeker, Mitra-Varuṇa symbolize the balanced governance of consciousness: benevolent clarity and trust (Mitra) joined to inward conscience and self-discipline (Varuṇa), producing integrity, protection, and right action.
The seer
- Māmateya (traditionally Dīrghatamas Māmateya)Māmateya (Angirasa-associated seer line in later tradition) · A visionary poet credited with profound hymns on ṛta, the Waters, and the hidden workings of the gods; often linked with enigmatic, symbolic diction.
Famous verses
mitraṃ na
mahī ... vāram ṛṇvatho
revat vayo dadhāthe
Attributes of the deity
- Upholders of ṛta (cosmic/moral order)
- Guardianship and protection from birth
- Sovereign power and oversight
- Bestowers of abundance and vitality (revad vayo)
- Associated with waters, gates/openings, dawn and sunlight
- Beloved, adorable, responsive to prayer (girā prati)
Also by this seer
- Traditionally associated with portions of Rig Veda Maṇḍala 1 (including hymns attributed to Māmateya seers)
- Later Vedic and Itihāsa-Purāṇa tradition remembers Dīrghatamas as a paradigmatic inspired ṛṣi and teacher
The rite, step by step
- Ācamana and inner resolve (saṅkalpa) for truthfulness and right conduct (ṛta)
- Kindling/approaching the fire (Agni) and preliminary praises
- Recitation of the sukta to Mitra-Varuṇa with attention to dual forms and concord
- Contemplative pause on “opening the wide gate” and the descent of light (dawn/sun imagery)
- Concluding request for protection, abundance, and the defeat of hostile/obscuring forces (paṇi motif)
- Śānti/closing oblation and dedication of merit
Offerings
- Ghee (ājya) into Agni
- Soma (where applicable)
- Milk/curds as ‘nourishing streams/cows’ symbolism
- Water libation (āpaḥ) in alignment with the hymn’s waters imagery
Frequently Asked Questions
They are twin Vedic lords invoked together: Mitra represents friendship and agreement, and Varuṇa represents vast moral law and restraint. Together they protect beings and uphold cosmic order (ṛta).
It is a poetic image for removing obstruction and allowing the flow of life and light—pure streams, dawn, and the sun’s radiance—into the world and into the worshipper’s path.
The paṇis symbolize forces that hoard, obscure, or oppose the right order. The hymn declares that such forces cannot obtain Mitra-Varuṇa’s divine status or their generous gifts.
Ask anything about Sukta 151 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
