
Sukta 1.32
Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.32)
Indra
Triṣṭubh
ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକ ବୀରକାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିବା ବୃତ୍ର (ଅହି) ନାମକ ଅବରୋଧକର ବଧ ଏବଂ ତାହା ପରେ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଧାରାମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ବଜ୍ର-ଶକ୍ତି, ପର୍ବତୀୟ ଦୁର୍ଗମ ଆଶ୍ରୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ମାନବ ସମୃଦ୍ଧିର ପୁନଃସ୍ଥାପନା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ସୂକ୍ତ ସ୍ତୁତି-ଆହ୍ୱାନ ରୂପେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଇ, ସେ ପୁନର୍ବାର ବାଧା ଦୂର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଜୟ, ବର୍ଷା ଓ ସ୍ଥିରତା ଦାନ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Mantra 1
इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्र वोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री । अहन्नहिमन्वपस्ततर्द प्र वक्षणा अभिनत्पर्वतानाम् ॥
ଏବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୀର୍ୟକର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଘୋଷ କରୁଛି—ବଜ୍ରଧାରୀ ଯେ ସେଇ ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିଥିଲେ। ସେ ଅହି (ବୃତ୍ର)କୁ ହତ କଲେ, ଜଳମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଗ-ବନ୍ଧନକୁ ଫାଟି, ସେମାନଙ୍କ ଅବରୋଧକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ।
Mantra 2
अहन्नहिं पर्वते शिश्रियाणं त्वष्टास्मै वज्रं स्वर्यं ततक्ष । वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रमव जग्मुरापः ॥
ସେ ପର୍ବତ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଅହି (ବୃତ୍ର)କୁ ପ୍ରହାର କଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ-ବିଜୟୀ ବଜ୍ର (ବଜ୍ରାୟୁଧ) ଗଢ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ ଗାଈମାନଙ୍କ ଡାକ ପରି ଧାରାବାହି ହୋଇ ବହୁଥିବା ଜଳମାନେ ଶୀଘ୍ରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅବତରିଲେ।
Mantra 3
वृषायमाणोऽवृणीत सोमं त्रिकद्रुकेष्वपिबत्सुतस्य । आ सायकं मघवादत्त वज्रमहन्नेनं प्रथमजामहीनाम् ॥
ବୃଷଭ-ବଳରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ ସେ ସୋମକୁ ବାଛିଲେ; ତ୍ରିକଦ୍ରୁକରେ (ତ୍ରି-ପୀଡନ ଆସନରେ) ସୁତ ସୋମ ପାନ କଲେ। ପରେ ମଘବାନ ଶାୟକ (ବାଣ) ଉଠାଇଲେ, ବଜ୍ରକୁ ଧରିଲେ; ଏବଂ ଅହିମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମଜ (ବୃତ୍ର)କୁ ପ୍ରହାର କରି ପତିତ କଲେ।
Mantra 4
यदिन्द्राहन्प्रथमजामहीनामान्मायिनाममिनाः प्रोत मायाः । आत्सूर्यं जनयन्द्यामुषासं तादीत्ना शत्रुं न किला विवित्से ॥
ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅହିମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମଜ (ବୃତ୍ର)କୁ ହତ କଲେ, ସେତେବେଳେ ମାୟାବୀମାନଙ୍କର ବଳ ଓ ତାଙ୍କର ମାୟାମାନଙ୍କୁ ସେ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ତାହାରୁ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ଓ ଉଷସ୍ (ପ୍ରଭାତ)କୁ ପ୍ରକାଶିତ କଲେ; ଏହିପରି ପରେ ସେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁକୁ ଖୋଜିଲେ ନାହିଁ।
Mantra 5
अहन्वृत्रं वृत्रतरं व्यंसमिन्द्रो वज्रेण महता वधेन । स्कन्धांसीव कुलिशेना विवृक्णाहिः शयत उपपृक्पृथिव्याः ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ମହା ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା, ମହା ବଧରୂପ ପ୍ରହାରଦ୍ୱାରା, ଅବରୋଧକୁ ବିସ୍ତାର କରୁଥିବା—ବୃତ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବୃତ୍ରସଦୃଶ—ବୃତ୍ରକୁ ହତ କଲେ। କୁହାଡ଼ିରେ କାନ୍ଧ କାଟିଦେଇଥିବା ପରି, ଫାଟିଯାଇଥିବା ସର୍ପ ପୃଥିବୀରେ ନିମ୍ନକୁ ଲଗି ପଡ଼ିରହିଲା—ଅବରୋଧର ଶକ୍ତି ଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲା।
Mantra 6
अयोद्धेव दुर्मद आ हि जुह्वे महावीरं तुविबाधमृजीषम् । नातारीदस्य समृतिं वधानां सं रुजानाः पिपिष इन्द्रशत्रुः ॥
ମତ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ପରି ସେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲା—ମହାବୀର, ତୁବିବାଧ, ଋଜୀଷ ସେଇ ମହାବଳବାନଙ୍କୁ। ସେ ପ୍ରହାରମାନଙ୍କର ଆକ୍ରମଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଲା ନାହିଁ; ଭାଙ୍ଗିଚୁରି ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ ଧୂଳି ପରି ପିଷି ହେଲା।
Mantra 7
अपादहस्तो अपृतन्यदिन्द्रमास्य वज्रमधि सानौ जघान । वृष्णो वध्रिः प्रतिमानं बुभूषन्पुरुत्रा वृत्रो अशयद्व्यस्तः ॥
ପାଦହୀନ, ହସ୍ତହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିରୋଧେ ଯୁଦ୍ଧ କଲା; ଶିଖର ଉପରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ଆଘାତ କଲା। ବୃଷଭସଦୃଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରିମାଣକୁ ସମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ସେ ଅଶକ୍ତ—ବୃତ୍ର—ବହୁ ସ୍ଥାନରେ ପତିତ ହୋଇ ପଡ଼ିରହିଲା, ଛିଟିଯାଇଲା।
Mantra 8
नदं न भिन्नममुया शयानं मनो रुहाणा अति यन्त्यापः । याश्चिद्वृत्रो महिना पर्यतिष्ठत्तासामहिः पत्सुतःशीर्बभूव ॥
ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବନ୍ଧର ନଦୀ ପରି, ସେଠାରେ ପଡ଼ିଥିବା (ବୃତ୍ର)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଜଳମାନେ ବହିଯାନ୍ତି; ମନରେ ଉଠୁଥିବା ତରଙ୍ଗ ପରି ଉପରକୁ ଉଠି ଉପରୁ ଛଲକି ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେ ଜଳମାନଙ୍କୁ ବୃତ୍ର ନିଜ ମହିମାରେ ଚାରିଦିଗରୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲା—ସେଇ ଜଳମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ଅହି (ସର୍ପ) ପାଦତଳେ ଧୂଳିର ଢେର ହୋଇଗଲା।
Mantra 9
नीचावया अभवद्वृत्रपुत्रेन्द्रो अस्या अव वधर्जभार । उत्तरा सूरधरः पुत्र आसीद्दानुः शये सहवत्सा न धेनुः ॥
ବୃତ୍ରର ପୁତ୍ରର ମାତା ନିଶ୍ଚୟ ନୀଚ ହୋଇପଡ଼ିଲା; ଇନ୍ଦ୍ର ତା’ଉପରେ ପ୍ରହାରକୁ ତଳକୁ ଆଣିଦେଲେ। ଉପରଟି ମାତା ହେଲା, ତଳଟି ପୁତ୍ର ହୋଇଗଲା; ଦାନୁ ବଛା ସହିତ ଗାଈ ପରି ଶୋଇରହିଲା—ଶକ୍ତି ପତିତ ହୋଇ ଜଡ ଆଶ୍ରୟତା ହେଲା।
Mantra 10
अतिष्ठन्तीनामनिवेशनानां काष्ठानां मध्ये निहितं शरीरम् । वृत्रस्य निण्यं वि चरन्त्यापो दीर्घं तम आशयदिन्द्रशत्रुः ॥
ବିଶ୍ରାମସ୍ଥାନ ନଥିବା ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଖୁଣ୍ଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କାଠମାନଙ୍କ ମଝିରେ ଶରୀରଟି ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ନିହିତ ଥିଲା। ବୃତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ନିବାସରେ ଜଳମାନେ ନିର୍ବାଧରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା—ଅବରୋଧର ଶକ୍ତି ଜଡ ରାତ୍ରି ହେଲା।
Mantra 11
दासपत्नीरहिगोपा अतिष्ठन्निरुद्धा आपः पणिनेव गावः । अपां बिलमपिहितं यदासीद्वृत्रं जघन्वाँ अप तद्ववार ॥
ଦାସକୁ ପତି ଓ ଅହିକୁ ପାଳକ କରିଥିବା ସେଇ ଜଳଧାରାମାନେ ରୋକି ରଖାଯାଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ—ଯେପରି ପଣି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଗୋଠରେ ବନ୍ଦ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଜଳମାନଙ୍କର ଗୁହା-ବିଲ ଆବୃତ ଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ଵୃତ୍ରକୁ ବଧ କରି ସେଇ ଅବରୋଧକୁ ଖୋଲି ଦୂରେ ହଟାଇଦେଲେ।
Mantra 12
अश्व्यो वारो अभवस्तदिन्द्र सृके यत्त्वा प्रत्यहन्देव एकः । अजयो गा अजयः शूर सोममवासृजः सर्तवे सप्त सिन्धून् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ସଂଘର୍ଷରେ ତୋ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱସଦୃଶ ଏକ ଘେରା/ଆବରଣ ହେଲା, ଯେତେବେଳେ ଏକମାତ୍ର ଦେବ ତୋ ସମ୍ମୁଖେ ପ୍ରତିହତ କଲା। ତୁ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଜିତିଲୁ; ହେ ଶୂର, ତୁ ସୋମକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଲୁ; ଏବଂ ବହିବା ପାଇଁ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲୁ।
Mantra 13
नास्मै विद्युन्न तन्यतुः सिषेध न यां मिहमकिरद्ध्रादुनिं च । इन्द्रश्च यद्युयुधाते अहिश्चोतापरीभ्यो मघवा वि जिग्ये ॥
ନ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାକୁ ରୋକିପାରିଲା, ନ ଗର୍ଜନ; ନ ଗର୍ଜିତ ପ୍ରବାହ ବର୍ଷାଉଥିବା ମେଘମିହିକା। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ, ଦାନଶୀଳ ମଘବାନ ସମସ୍ତ ପରିବେଷ୍ଟନକାରୀ ଶକ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିଜୟୀ ହେଲେ।
Mantra 14
अहेर्यातारं कमपश्य इन्द्र हृदि यत्ते जघ्नुषो भीरगच्छत् । नव च यन्नवतिं च स्रवन्तीः श्येनो न भीतो अतरो रजांसि ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅହି (ସର୍ପ)ର କେଉଁ ପଥକୁ ତୁମେ ଦେଖିଲ, ଯେତେବେଳେ ତାହାକୁ ବଧ କରିବା ପରେ ଭୟ ତୁମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା? ତଥାପି ତୁମେ ନଅ ଓ ନବ୍ବେ-ନଅଟି ବହୁଥିବା ଧାରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲ—ଭୟହୀନ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ପରି—ରଜାଂସି, ବିଭକ୍ତ ଲୋକଧାମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଟପିଗଲ।
Mantra 15
इन्द्रो यातोऽवसितस्य राजा शमस्य च शृङ्गिणो वज्रबाहुः । सेदु राजा क्षयति चर्षणीनामरान्न नेमिः परि ता बभूव ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥିର ଆଧାର ଓ ଶମ (ଶାନ୍ତି)ର ରାଜା ହୋଇ ଆସିଛନ୍ତି—ଶୃଙ୍ଗୀ (ଶୃଙ୍ଗବାନ), ପ୍ରବଳ ପରାକ୍ରମୀ, ବଜ୍ରବାହୁ। ସେଇ ରାଜା ଚର୍ଷଣୀନାମ୍—ଜନସମୁଦାୟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରନ୍ତି; ନେମି ଯେପରି ଅରିମାନଙ୍କୁ ଘେରି ରଖେ, ସେପରି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ କରି, ଗତିର ଋତକୁ ଏକତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି।
It tells how Indra kills Vṛtra (also called Ahi), the power that blocked the waters, and how the waters are released to flow freely again—restoring life and order.
Waters stand for rain, rivers, fertility, and the return of movement and abundance. When Indra releases them, the world becomes livable and prosperous again.
Indra can be read as inner strength and clarity, while Vṛtra is blockage—fear, inertia, confusion. The hymn describes the breakthrough that releases energy, insight, and forward movement.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.