Sukta 46
Sukta 1.46
Kaṇva (Kanvas; RV 1.46 traditionally Kaṇva-pravara)
Aśvins (with Uṣas as the presenting power in the opening)
Gāyatrī
ଋଗ୍ବେଦ ୧.୪୬ ହେଉଛି ପ୍ରଭାତ-ଆହ୍ୱାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଉଷାର ପ୍ରକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଆଗମନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଧାରକ ଓ ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯେମାନେ ନିଜ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଆସନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଅସ୍ତିତ୍ୱର ନଦୀ’ଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆସିବାକୁ, ସୋମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକ ଓ ସମୁଦାୟକୁ ସୁରକ୍ଷା, କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ଓ ନିର୍ବାଧ ସାହାଯ୍ୟ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Mantras
Mantra 1
एषो उषा अपूर्व्या व्युच्छति प्रिया दिवः । स्तुषे वामश्विना बृहत् ॥
ଏହି ଉଷା—ପୁରାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ନୂତନ—ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଦୟ ହୁଏ, ଦିବଃ (ସ୍ୱର୍ଗର) ପ୍ରିୟା। ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବୃହତ୍ (ବିଶାଳ) ସ୍ତୁତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ।
Mantra 2
या दस्रा सिन्धुमातरा मनोतरा रयीणाम् । धिया देवा वसुविदा ॥
ହେ ଦସ୍ରା (ଅଦ୍ଭୁତ) ଅଶ୍ୱିନୌ, ସିନ୍ଧୁମାତରା—ବହୁଥିବା ଜଳରୁ ଜନ୍ମିତ—ମନକୁ ସର୍ବାଧିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି) ଦାତା; ହେ ଦେବମାନେ, ଧିୟା (ଜାଗୃତ ଚିନ୍ତା) ଦ୍ୱାରା ବସୁବିଦା (ବସୁ ଖୋଜିବାଳେ) ହୋଇ ଆମ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ନିଧି ଖୋଜି ଦିଅ।
Mantra 3
वच्यन्ते वां ककुहासो जूर्णायामधि विष्टपि । यद्वां रथो विभिष्पतात् ॥
ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ତୁମ ଉଚ୍ଚ-ଶିଖରବତୀ ମହିମା/ଶକ୍ତିମାନ୍ୟତା ବିଶାଳ ଦିବ୍ୟାସନ ଉପରେ କଥିତ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ତୁମ ରଥ ଅନେକ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଡ଼ି ବାହାରେ। ତୁମ ଶୀଘ୍ର ଗତି ଆମ କର୍ମକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅବତରି ଆସୁ ଏବଂ ପଥକୁ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ କରୁ।
Mantra 4
हविषा जारो अपां पिपर्ति पपुरिर्नरा । पिता कुटस्य चर्षणिः ॥
ହବିଷା ସହିତ ଅପାଂ ଜାରଃ—ଜଳମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପ୍ରେରକ—ସେମାନଙ୍କୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ; ହେ ନରା, ହେ ବୀରମାନେ, ସେ ବଳବାନ ପାନକର୍ତ୍ତା—ଗୁପ୍ତ କକ୍ଷର ପିତା—ମାନବ ଯାତ୍ରାମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ସେଇ ଶକ୍ତି ଆମ ଭିତରେ ଜୀବନଧାରାକୁ ବଢ଼ାଉ ଏବଂ ଯାହା ଗୁପ୍ତ ଅଛି ତାହାକୁ ଖୋଲିଦେଉ।
Mantra 5
आदारो वां मतीनां नासत्या मतवचसा । पातं सोमस्य धृष्णुया ॥
ହେ ନାସତ୍ୟମାନେ, ସତ୍ୟବଚନରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆମ ମତି/ଚିନ୍ତାମାନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଆଧାର। ତୁମ ଧୃଷ୍ଣୁ ଶକ୍ତିରେ ସୋମ ପାନ କର—ଯେପରି ଆମ ମନ ସ୍ଥିର ରହି ଦର୍ଶନର ଋତରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
Mantra 6
या नः पीपरदश्विना ज्योतिष्मती तमस्तिरः । तामस्मे रासाथामिषम् ॥
ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ଯେ (କୃପା) ଆମକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାଏ—ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ, ତମସକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଉଥିବା—ସେହି ପୋଷକ ‘ଇଷ୍’ (ଇଷମ୍) ଆମକୁ ଏଠାରେ ଦାନ କର; ଯେପରି ଆମ ସତ୍ତା ତମସରୁ ଉଠି ଋତର ନିର୍ମଳ ପ୍ରକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ।
Mantra 7
आ नो नावा मतीनां यातं पाराय गन्तवे । युञ्जाथामश्विना रथम् ॥
ଆମ ମତିମାନଙ୍କର ନାଉ ହୋଇ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ, ଆମକୁ ପାରତୀରକୁ ନେବା ପାଇଁ। ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ତୁମ ରଥକୁ ଯୋଗ କର—ଯଥାର୍ଥ ଗତି ଆମ ମନକୁ ଯେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ବିଶାଳ ସତ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଉ।
Mantra 8
अरित्रं वां दिवस्पृथु तीर्थे सिन्धूनां रथः । धिया युयुज्र इन्दवः ॥
ତୁମର ଚେପୁ (ଅରିତ୍ରଂ) ଦ୍ୟୁଲୋକ ପରି ପୃଥୁ; ନଦୀମାନଙ୍କର ତୀର୍ଥେ ତୁମର ରଥ ଅବସ୍ଥିତ। ପ୍ରକାଶିତ ଧିୟା ଦ୍ୱାରା ସୋମବିନ୍ଦୁମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି—ସେପରି ଆମ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରବାହମାନେ ଯଥାର୍ଥ ପାରାବାର ଖୋଜି ଦିବ୍ୟ ଗତି ସହ ଯୋଗ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 9
दिवस्कण्वास इन्दवो वसु सिन्धूनां पदे । स्वं वव्रिं कुह धित्सथः ॥
ହେ ଦିବ୍ୟ ସୋମ-ବିନ୍ଦୁମାନେ, ହେ କଣ୍ୱମାନଙ୍କର ବସୁ-ଧନ! ନଦୀମାନଙ୍କର ପଦେ—ତୁମେ ନିଜ ଗୁପ୍ତ ଆବରଣ କେଉଁଠି ସ୍ଥାପିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ତାହାକୁ ଆମ ଭିତରେ ପ୍ରକାଶ କର; ଯେପରି ଗୁପ୍ତ ପ୍ରକାଶ ଆମର ସ୍ୱଧନ ହେଉ।
Mantra 10
अभूदु भा उ अंशवे हिरण्यं प्रति सूर्यः । व्यख्यज्जिह्वयासितः ॥
ତେବେ ଅଂଶୁ (କିରଣ) ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତେଜ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ତାହାର ସମ୍ମୁଖେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଜ୍ୱାଳାର ଜିହ୍ୱା—ବିବେକଶକ୍ତି—ଅନ୍ଧକାରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନି ଦୂର କରେ।
Mantra 11
अभूदु पारमेतवे पन्था ऋतस्य साधुया । अदर्शि वि स्रुतिर्दिवः ॥
ତେବେ ପାର ହେବା ପାଇଁ ପଥ ଗଢ଼ିଉଠେ—ଋତର ସୁଗମ, ସଦ୍ଗତିମୟ ପନ୍ଥ; ଏବଂ ଦିବର ପ୍ରବାହମୟ ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ—ଊର୍ଧ୍ୱାରୋହଣ ପାଇଁ ଖୋଲା ପ୍ରବେଶ।
Mantra 12
तत्तदिदश्विनोरवो जरिता प्रति भूषति । मदे सोमस्य पिप्रतोः ॥
ସେଇ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କର ସହାୟତାକୁ ସ୍ତୁତିକାର ଆକାଂକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତିଉତ୍ତର-ସ୍ତୋତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରେ; ସୋମମଦରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ପୋଷକ-ପୂରଣକର୍ତ୍ତା, ଯେମାନେ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି।
Mantra 13
वावसाना विवस्वति सोमस्य पीत्या गिरा । मनुष्वच्छम्भू आ गतम् ॥
ବିବସ୍ୱତିରେ (ପ୍ରକାଶମୟ ଚେତନାରେ) ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସୋମପାନ ଓ ସ୍ୱୀକୃତିର ବାଣୀ-ଗିରା ଦ୍ୱାରା—ମାନବ ରୀତିରେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ, ହେ ଶମ୍ଭୂ, ଆନନ୍ଦ ଓ କଲ୍ୟାଣର ଦୁଇ ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପ!
Mantra 14
युवोरुषा अनु श्रियं परिज्मनोरुपाचरत् । ऋता वनथो अक्तुभिः ॥
ତୁମ ଶ୍ରୀ-ତେଜକୁ ଅନୁସରି, ଉଷା ପରିଜ୍ମନ (ପରିଭ୍ରମଣକାରୀ) ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସେ; ରାତ୍ରିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଋତ—ସତ୍ୟକ୍ରମକୁ ଜିତି ଓ ଖୋଲିଦିଅ, ଅନ୍ଧକାର ଗତିପଥରେ ମଧ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରି।
Mantra 15
उभा पिबतमश्विनोभा नः शर्म यच्छतम् । अविद्रियाभिरूतिभिः ॥
ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ତୁମେ ଉଭୟ ପାନ କର—ଉଭୟ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ପାନ କର; ଏବଂ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ତୁମର ଶରଣ-ଶାନ୍ତି (ଶର୍ମ) ଦିଅ—ତୁମର ଅବିଦ୍ରିୟ, ଅବିରୋଧିତ, ରୋକାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ଏମିତି ସହାୟତାମାନଙ୍କ (ଊତିଭିଃ) ଦ୍ୱାରା।
Frequently Asked Questions
The Aśvins are twin Vedic deities who arrive at dawn in a radiant chariot. They are famous for swift rescue, healing, and bringing renewal at moments of transition.
Dawn is the visible sign that opens the ritual moment when the Aśvins are traditionally invoked. Uṣas “presents” the Aśvins by creating the threshold where their saving and renewing powers can act.
On the surface it evokes travel and safe passage. Symbolically, it points to crossing inner difficulties—confusion, danger, or limitation—guided by inspired thought (dhī) and supported by the Aśvins’ help.
Ask anything about Sukta 46 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.