Sukta 191
Sukta 1.191
Apotropaic force against unseen afflictors (often read as disease/poison/hostile beings; devatā assignment varies in traditions)
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଦୃଶ୍ୟ ଉପଦ୍ରବକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂରେଇବା ପାଇଁ ଏକ ଅପୋତ୍ରୋପାଇକ (ରକ୍ଷାତ୍ମକ) ମନ୍ତ୍ର। ବହୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନୁସାରେ ଏମାନେ ବିଷ, ରୋଗ-କାରକ ଦୂତ, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ତା, କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଅପକାର—ଯେଉଁମାନେ ମଣିଷ ଉପରେ “ଲଗି” ରହେ। ସୂକ୍ତଟି ଲୁଚିଥିବା ଡ଼ଙ୍ଗା ଓ ବିଷକୁ ନାମକରଣ କରି ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରେ, ଏବଂ ତା’ପରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ/ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ମହା-ପ୍ରକାଶକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ କାମ କରୁଥିବା ଅପକାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଏହା ଔଷଧୀୟ ଓ ଘୋଷଣାତ୍ମକ ସ୍ୱର ନେଇ କହେ: ବିଷ “ନିରସ” ହୋଇଗଲା, ଅର୍ଥାତ୍ ଶକ୍ତିହୀନ।
Mantras
Mantra 1
कङ्कतो न कङ्कतोऽथो सतीनकङ्कतः । द्वाविति प्लुषी इति न्यदृष्टा अलिप्सत ॥
ଦୃଶ୍ୟ ଡଂଶ ନୁହେଁ, ଦୃଶ୍ୟ ଡଂଶ ନୁହେଁ—ନ ଗୁପ୍ତ ଡଂଶ। ‘ଦୁଇଟି’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି—‘କାମୁଡ଼ୁଥିବା ଯୁଗଳ’; ଅଦୃଶ୍ୟମାନେ ଆମ ଉପରେ ଲାଗି ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
Mantra 2
अदृष्टान्हन्त्यायत्यथो हन्ति परायती । अथो अवघ्नती हन्त्यथो पिनष्टि पिंषती ॥
ଅଦୃଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ହାନେ, ଯାଉଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ହାନେ; ତଳକୁ ପ୍ରହାର କରୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ହାନେ, ଏବଂ ପିଷିବା-ଘଷିବାବେଳେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରେ—ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗତିରେ ସେହି ପୀଡା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ।
Mantra 3
शरासः कुशरासो दर्भासः सैर्या उत । मौञ्जा अदृष्टा वैरिणाः सर्वे साकं न्यलिप्सत ॥
ଶରାସ, କୁଶରାସ, ଦର୍ଭାସ ଏବଂ ସୈର୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ; ତଥା ମୁଞ୍ଜା—ଅଦୃଶ୍ୟ ବୈରୀ—ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଲଗି ନିମଗ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଲଗାଇ ଧରୁଥିବା ବନ୍ଧନର ଜାଲ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଉ, ଗଠନ ଖୋଲିଯାଉ।
Mantra 4
नि गावो गोष्ठे असदन्नि मृगासो अविक्षत । नि केतवो जनानां न्यदृष्टा अलिप्सत ॥
ଗାବୋ ଗୋଷ୍ଠେ ଆସଦନ୍ତୁ—ନିଜ ଯଥାସ୍ଥାନରେ ପ୍ରକାଶର ଗାଈମାନେ ସ୍ଥିର ହେଉନ୍ତୁ; ମୃଗାସଃ—ଚଞ୍ଚଳ ଉତ୍ତେଜନାମାନେ—ଶାନ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ। ଜନାନାଂ କେତବଃ—ବିବେକର ଦୀପମାନେ—ଶୀତଳ ସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଅବତରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶତ୍ରୁବଳର ଧରଣ ଛୁଟିଯାଉ, ସେମାନେ ସରି ଦୂରେ ଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 5
एत उ त्ये प्रत्यदृश्रन्प्रदोषं तस्करा इव । अदृष्टा विश्वदृष्टाः प्रतिबुद्धा अभूतन ॥
ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ—ପ୍ରଦୋଷ ସମୟରେ ଚୋରମାନଙ୍କ ପରି—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଇ ସମ୍ମୁଖୀନ କରାଯାଇଛନ୍ତି। ଅଦୃଶ୍ୟମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ବିଶ୍ୱଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ, ସେମାନେ ରୋକାଯାଇ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
Mantra 6
द्यौर्वः पिता पृथिवी माता सोमो भ्रातादितिः स्वसा । अदृष्टा विश्वदृष्टास्तिष्ठतेलयता सु कम् ॥
ଦ୍ୟୌଃ ତୁମ ପିତା, ପୃଥିବୀ ତୁମ ମାତା; ସୋମ ତୁମ ଭ୍ରାତା, ଏବଂ ଅଦିତି ତୁମ ସ୍ୱସା। ହେ ଅଦୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତିମାନେ, ଏବେ ବିଶ୍ୱଦୃଷ୍ଟିର ଅଧୀନକୁ ଆସି, ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ଦଢ଼ ରୁହ; ଶାନ୍ତ ହୁଅ—ଏଠାରେ ସୁକମ୍, ସତ୍ୟ ସୁଖ ଓ ଋତର ଯଥାକ୍ରମ ହେଉ।
Mantra 7
ये अंस्या ये अङ्ग्याः सूचीका ये प्रकङ्कताः । अदृष्टाः किं चनेह वः सर्वे साकं नि जस्यत ॥
ଯେ ଖଭାକୁ ଧରନ୍ତି, ଯେ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଲଗି ରହନ୍ତି; ଯେ ସୂଚୀ ପରି ଚୁଭନ୍ତି; ଯେ ଗୁପ୍ତ ଡ଼ଙ୍କରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି—ହେ ଅଦୃଷ୍ଟମାନେ, ଏଠାରେ ତୁମର କିଛି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ତଳକୁ ଦମିତ ହେଉ; ବଶୀଭୂତ ହେଉ।
Mantra 8
उत्पुरस्तात्सूर्य एति विश्वदृष्टो अदृष्टहा । अदृष्टान्त्सर्वाञ्जम्भयन्त्सर्वाश्च यातुधान्यः ॥
ଆଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ—ବିଶ୍ୱଦୃଷ୍ଟ, ଅଦୃଷ୍ଟହା, ଅଦୃଷ୍ଟକୁ ନାଶ କରୁଥିବା। ସେ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଚକ୍ନାଚୂର କରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯାତୁଧାନ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରେ।
Mantra 9
उदपप्तदसौ सूर्यः पुरु विश्वानि जूर्वन् । आदित्यः पर्वतेभ्यो विश्वदृष्टो अदृष्टहा ॥
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ପତିତ ହେଲେ—ଅନେକକୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିରୋଧୀ ଗତିକୁ କ୍ଷୟ କରୁଥିବା। ଆଦିତ୍ୟ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ପାରେ ଉଦୟ କରନ୍ତି—ସର୍ବଦୃଷ୍ଟ, ଅଦୃଶ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାକୁ ନାଶ କରୁଥିବା।
Mantra 10
सूर्ये विषमा सजामि दृतिं सुरावतो गृहे । सो चिन्नु न मराति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ବିଷକୁ ନିକ୍ଷେପ କରେ—ସୁରାବତଙ୍କ ଗୃହର ଚର୍ମ-ଥଳିରେ। ତଥାପି ସେ ମଧ୍ୟ ମରେନି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ମରୁନାହିଁ; ଏହା ସହ ଯୋଗ ଦୂରେ ରହୁ। ହରିଷ୍ଠା (ତାମ୍ର-ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାରେ ସ୍ଥିତ) ହେ, ମଧୁ ତୁମକୁ ମଧୁର କରିଛି—ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ କଟୁତାକୁ ଜୟ କରେ।
Mantra 11
इयत्तिका शकुन्तिका सका जघास ते विषम् । सो चिन्नु न मराति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥
ଛୋଟ ପକ୍ଷୀ-ଜୀବମାନେ ତୁମ ବିଷକୁ ଗିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମରନ୍ତି ନାହିଁ—ଆମେ ମଧ୍ୟ ମରୁନାହିଁ; ଏହା ସହ ଯୋଗ ଦୂରେ ରହୁ। ହରିଷ୍ଠା (ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାରେ ସ୍ଥିତ) ହେ, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ ମଧୁର କରେ; ଆନନ୍ଦଶକ୍ତି ବିଷର ପରିଣାମକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ।
Mantra 12
त्रिः सप्त विष्पुलिङ्गका विषस्य पुष्यमक्षन् । ताश्चिन्नु न मरन्ति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥
ତିନିଥର ସାତ ବିଷ୍ପୁଲିଙ୍ଗକା ବିଷର ପୁଷ୍ୟ (ବୃଦ୍ଧି/ପୋଷଣ)କୁ ଆସ୍ୱାଦ କଲେ; ତଥାପି ସେମାନେ ମରନ୍ତି ନାହିଁ—ଆମେ ମଧ୍ୟ ମରୁ ନାହିଁ। ସେହି ବିଷ ସହ ଆମର ଯୋଜନ (ସଂଯୋଗ) ଦୂରେ ରହୁ। ହରିଷ୍ଠ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକାଶରେ ସ୍ଥିତ) ହେଉ; ମଧୁ (ମାଧୁର୍ୟ) ତୁମକୁ ମଧୁର କରୁ; ମଧୁଲା (ଆନନ୍ଦଶକ୍ତି) ବିଷର ବିଧାନକୁ ନିଷ୍ଫଳ କରୁ।
Mantra 13
नवानां नवतीनां विषस्य रोपुषीणाम् । सर्वासामग्रभं नामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥
ନଅ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣବେ (୯୯) ପ୍ରକାର ବିଷ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ରୋପୁଷୀ (ପ୍ରସାର/ବୃଦ୍ଧି) ମଧ୍ୟରୁ—ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାମ ଧରିଛି। ସେହି ବିଷ ସହ ଆମର ଯୋଜନ ଦୂରେ ରହୁ। ହରିଷ୍ଠ ହେଉ; ମଧୁ ତୁମକୁ ମଧୁର କରୁ; ମଧୁଲା ନାମ ଜାଣି ସମସ୍ତ ବିଷତାକୁ ବଶ କରୁ।
Mantra 14
त्रिः सप्त मयूर्यः सप्त स्वसारो अग्रुवः । तास्ते विषं वि जभ्रिर उदकं कुम्भिनीरिव ॥
ତିନିଥର ସାତ ମୟୂର୍ୟଃ (ଦୀପ୍ତିମୟ ଶକ୍ତିମାନ), ଆଗରେ ଚାଲୁଥିବା ସାତ ସ୍ୱସାରୋ ଅଗ୍ରୁବଃ (ଅଗ୍ରଗାମୀ ଭଗିନୀ-ଶକ୍ତି), ତୁମ ବିଷକୁ ନେଇ ଦୂରକୁ ବହି ନେଲେ ଓ ବାହାରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ—ଯେପରି କୁମ୍ଭିନୀମାନେ (ଘଡ଼ାଧାରିଣୀ ନାରୀ) ପାଣିକୁ ଉଠାଇ ହଟାନ୍ତି; ସେପରି ସେମାନେ ସତ୍ତାରୁ ବିଷକୁ ଟାଣି ବାହାର କରନ୍ତି।
Mantra 15
इयत्तकः कुषुम्भकस्तकं भिनद्म्यश्मना । ततो विषं प्र वावृते पराचीरनु संवतः ॥
ମୁଁ—ଇୟତ୍ତକ—କୁଷୁମ୍ଭକ ସହ, ପଥରଦ୍ୱାରା ବିଷର ମୂଳ-ସ୍ରୋତକୁ ଆଘାତ କରି ଭେଦିଦେଉଛି। ସେଇ ଭେଦନରୁ ବିଷ ବାହାରମୁଖୀ ହୋଇ ଦୂରକୁ ଗଡ଼ିଯାଏ—କାଳର ବହୁଥିବା ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରି ପଛକୁ ହଟିଯାଏ।
Mantra 16
कुषुम्भकस्तदब्रवीद्गिरेः प्रवर्तमानकः । वृश्चिकस्यारसं विषमरसं वृश्चिक ते विषम् ॥
କୁଷୁମ୍ଭକ ଏହି ବଚନ କହିଲେ, ପର୍ବତରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ: ‘ବୃଶ୍ଚିକର ବିଷ ରସହୀନ, ସ୍ୱାଦହୀନ; ହେ ବୃଶ୍ଚିକ, ତୋର ବିଷ ନିରସ, ନିର୍ବଳ ହେଉ।’
Frequently Asked Questions
It is a protective hymn that confronts hidden, unseen afflictors—often understood as poison, disease-agents, or hostile forces—and drives them away through mantra and the power of solar revelation.
Because the Sun is portrayed as “all-seeing” and as the destroyer of what works invisibly (adṛṣṭahā). The hymn uses sunlight as a symbol and force of exposure that breaks hidden harm.
Several verses explicitly speak in an antidote style and one verse directly addresses scorpion venom. In practice, it is also applied more broadly for protection from unseen troubles, fear, and sudden afflictions.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.