Sukta 109
Sukta 1.109
Indrāgnī
Triṣṭubh (probable)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗଳ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି, ବିଜୟ ଏବଂ ଧନର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଂଶ ଦାନ କରନ୍ତି। କବି ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ବର୍ହିଷ ଉପରେ ବସି ସୋମରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ କହେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୃତ୍ର-ବଧ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ଶେଷରେ ବ୍ୟାପକ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ପରି ପୋଷକ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉପାସକଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇବା ଓ ଧାରଣ କରି ରଖିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
Mantras
Mantra 1
वि ह्यख्यं मनसा वस्य इच्छन्निन्द्राग्नी ज्ञास उत वा सजातान् । नान्या युवत्प्रमतिरस्ति मह्यं स वां धियं वाजयन्तीमतक्षम् ॥
ମୁଁ ମନସା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିଛି—ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଇଚ୍ଛା କରି—ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି! ଜନମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଜନ୍ମସହଜ ସଜାତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରମତି (ବୁଦ୍ଧି) ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି ଆଣୁଥିବା ଧୀ (ଧିୟା) ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଗଢ଼ିଛି।
Mantra 2
अश्रवं हि भूरिदावत्तरा वां विजामातुरुत वा घा स्यालात् । अथा सोमस्य प्रयती युवभ्यामिन्द्राग्नी स्तोमं जनयामि नव्यम् ॥
ମୁଁ ଶୁଣିଛି—ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମହାଦାତା; ଜାମାତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସ୍ୟାଳ (ଶ୍ୱଶୁରାଳୟର ଭାଇ) ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଉଦାର। ତେଣୁ ସୋମର ଅଗ୍ରଗତିଶୀଳ ପ୍ରେରଣା ସହ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ନବ ସ୍ତୋମ—ନୂତନ ସ୍ତୁତି—ଜନ୍ମାଉଛି।
Mantra 3
मा च्छेद्म रश्मीँरिति नाधमानाः पितॄणां शक्तीरनुयच्छमानाः । इन्द्राग्निभ्यां कं वृषणो मदन्ति ता ह्यद्री धिषणाया उपस्थे ॥
‘ରଶ୍ମି (କିରଣ) କାଟିବା ନୁହେଁ’—ଏମିତି ଆବଶ୍ୟକତାରେ କାନ୍ଦି, ପିତୃମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆମେ ଧାଉଛୁ। ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ବଳବାନମାନେ କାହା ଦ୍ୱାରା ମଦମତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି? ସେଇ ଅଦ୍ରି—ପିଷଣ ପଥର—ଧିଷଣା (ପ୍ରେରିତ ବିବେକଶକ୍ତି)ର କୋଳରେ ହିଁ ଅଛି।
Mantra 4
युवाभ्यां देवी धिषणा मदायेन्द्राग्नी सोममुशती सुनोति । तावश्विना भद्रहस्ता सुपाणी आ धावतं मधुना पृङ्क्तमप्सु ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବୀ ଧିଷଣା ମଦାୟ (ଆନନ୍ଦ-ମଦ) ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ସୋମକୁ ପିଷୁଛି। ଏବଂ ହେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ, ଭଦ୍ରହସ୍ତ, ସୁପାଣି (ସୁନ୍ଦର କରତଳବାନ), ଏଠାକୁ ଧାଉଥାଅ; ଜଳମଧ୍ୟରେ ତାହାକୁ ମଧୁ ସହ ମିଶାଅ।
Mantra 5
युवामिन्द्राग्नी वसुनो विभागे तवस्तमा शुश्रव वृत्रहत्ये । तावासद्या बर्हिषि यज्ञे अस्मिन्प्र चर्षणी मादयेथां सुतस्य ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନି, ବସୁ (ଧନ)ର ବିଭାଗରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସର୍ବାଧିକ ବଳବାନ; ବୃତ୍ରହତ୍ୟାରେ ତୁମ ଯଶ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ହେ ମନୁଷ୍ୟନେତାମାନେ, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ବର୍ହିଷ ଉପରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବସି, ସୁତ ସୋମର ଆନନ୍ଦ ନିଅ।
Mantra 6
प्र चर्षणिभ्यः पृतनाहवेषु प्र पृथिव्या रिरिचाथे दिवश्च । प्र सिन्धुभ्यः प्र गिरिभ्यो महित्वा प्रेन्द्राग्नी विश्वा भुवनात्यन्या ॥
ଯୁଦ୍ଧର ଆହ୍ୱାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସହାୟତାରେ ଉଛଳି ପଡ଼; ପୃଥିବୀକୁ ଓ ଦ୍ୟାଉକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ବହିଯାଅ। ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି—ତୁମ ମହିମାରେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନି, ଭବନର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ତୁମେ ଅତିକ୍ରମ କର।
Mantra 7
आ भरतं शिक्षतं वज्रबाहू अस्माँ इन्द्राग्नी अवतं शचीभिः । इमे नु ते रश्मयः सूर्यस्य येभिः सपित्वं पितरो न आसन् ॥
ହେ ବଜ୍ରବାହୁମାନେ, ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ, ଆମକୁ ଶିଖାଅ; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଶଚୀମାନେ (କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସେଇ କିରଣ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମ ପିତୃମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଏକେ ବଂଶସମ୍ବନ୍ଧର ହେଲେ।
Mantra 8
पुरंदरा शिक्षतं वज्रहस्तास्माँ इन्द्राग्नी अवतं भरेषु । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
ହେ ପୁରଂଦରମାନେ, ହେ ବଜ୍ରହସ୍ତମାନେ, ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ସଂଘର୍ଷର ଭାରବହନଯୋଗ୍ୟ ଭାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଆମକୁ ମହାନ କରୁନ୍ତୁ; ଅଦିତି, ପ୍ରବାହମାନ ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ଆମକୁ ବଢ଼ାଇ ଧାରଣ କରୁନ୍ତୁ।
Inside Sukta 109
How it unfolds
- Where it opens
The poet declares a clear inner vision and acknowledges Indrāgnī as the unique source of true understanding, then ‘fashions’ an inspired thought that brings strength and plenitude.
- Development
Praise turns to their practical gifts: leadership, protection, and especially the right distribution of wealth; their heroic reputation (Vṛtra-slaying) is recalled to ground the request in precedent.
- Climax
A direct ritual summons: Indrāgnī are asked to sit on the barhis in this very sacrifice and to rejoice in the pressed Soma—making the hymn’s purpose immediately operative.
- Where it settles
The hymn ends with a protective and expansive blessing, widening the circle to Mitra-Varuṇa, Aditi, Sindhu, Earth, and Heaven to ‘increase’ and uphold the worshiper.
The deity: Indrāgnī
- In the VedaIndrāgnī are praised as a united power: Indra, the thunderbolt-bearing breaker of forts and slayer of Vṛtra, joined with Agni, the sacrificial fire and divine messenger who carries offerings. Together they are invited to the barhis, to drink Soma, and to protect the worshiper in struggles and burdens.
- Cosmic functionThey coordinate heaven’s force (Indra’s victorious might and rain-releasing power) with the sacrificial order on earth (Agni’s fire, mediation, and conveyance of oblations), ensuring prosperity, protection, and the right distribution of riches.
- Inner significanceIndra symbolizes courageous will and victorious clarity that overcomes obstruction; Agni symbolizes aspiration, discipline, and the illumined flame of offering. As a pair they represent integrated power—inner fire guided into effective action—yielding both insight (dhī) and success (vāja).
Famous verses
sa vāṃ dhiyaṃ vājayantīm atakṣam
āsadyā barhiṣi yajñe asmin ... mādayethāṃ sutasya
puraṃdarā śikṣataṃ vajrahastā
Attributes of the deity
- Dual divinity (dvandva) combining might and ritual fire
- Vṛtra-slaying/obstruction-breaking power
- Wealth-distribution and patronage of bounty
- Invited to sit on barhis and delight in Soma
- Protectors in conflict and heavy trials (bhareṣu)
- Teachers who strengthen the poet’s inspired thought (dhī)
Also by this seer
- No secure additional attributions can be made from the internal evidence provided; the rishi is not named in the sample tradition for this sukta.
The rite, step by step
- Prepare the altar and light Agni; establish the sacred space and barhis (sacrificial grass).
- Press Soma and filter it; recite inviting verses calling Indrāgnī to the seat (āsadya barhiṣi).
- Offer Soma with accompanying oblations into Agni, requesting protection in struggles and success in contests.
- Recite praise recalling their heroic deeds (e.g., Vṛtra-slaying) and ask for a just share of wealth.
- Conclude with a benedictory extension to allied sustaining deities (Mitra-Varuṇa, Aditi, Sindhu, Earth, Heaven) for increase and support.
Offerings
- Pressed Soma (suta)
- Ghee/clarified butter (ājya) as fire-offering
- Oblations accompanying praise (stoma) and formulated intention (dhī)
Frequently Asked Questions
Indrāgnī means Indra and Agni praised together as one paired divinity—Indra as the victorious force and Agni as the sacrificial fire who carries offerings.
It asks them to come to the sacrifice, sit on the sacred grass, enjoy the pressed Soma, distribute riches fairly, and protect the worshiper in conflicts and heavy trials.
The closing expands the blessing: after invoking Indrāgnī for active help, the poet asks the wider sustaining powers of order and creation to increase and uphold the worshiper.
Ask anything about Sukta 109 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
