
Sukta 1.139
Agni; Indra-Vāyu; collective Devas
ଏହି ସୂକ୍ତ ଯଜ୍ଞକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ—ପ୍ରଥମେ ମନ ଓ ବେଦୀରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବାୟୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଶେଷରେ ଧୀତି (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣେ। ଏହା ଏକ ଲିତୁର୍ଜିକ ‘ଆଣି-ନିକଟ କରିବା’ (ଆବାହନ) କ୍ରମ: ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ଚାପାଯାଏ, ସ୍ତୁତି ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ-ଦେବତା—ବିଶେଷକରି ତିନି ଏଗାର (୩୩)—ଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
Mantra 1
अस्तु श्रौषट् पुरो अग्निं धिया दध आ नु तच्छर्धो दिव्यं वृणीमह इन्द्रवायू वृणीमहे । यद्ध क्राणा विवस्वति नाभा संदायि नव्यसी । अध प्र सू न उप यन्तु धीतयो देवाँ अच्छा न धीतयः ॥
ଅସ୍ତୁ—ଶ୍ରୌଷଟ୍: ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣାଯାଉ। ପ୍ରଥମେ, ଧିୟା (ଚିନ୍ତନ)ରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ। ତାପରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଶର୍ଧ (ଦେବ-ସମୂହ)କୁ ଆମେ ବୃଣୀମହେ (ବାଛୁ); ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁକୁ ଆମେ ବୃଣୀମହେ। ଯେତେବେଳେ ବିବସ୍ୱତର ନାଭିରେ ନବ୍ୟସୀ (ନୂତନ) ପ୍ରେରଣା ସଂଦାୟି (ସଂଯୁକ୍ତ) ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଆମ ଧୀତୟଃ (ଚିନ୍ତନ-ରୂପ) ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଦେବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉ; ହଁ, ଆମ ଧୀତୟଃ ଦେବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉ।
Mantra 2
यद्ध त्यन्मित्रावरुणावृतादध्याददाथे अनृतं स्वेन मन्युना दक्षस्य स्वेन मन्युना । युवोरित्थाधि सद्मस्वपश्याम हिरण्ययम् । धीभिश्चन मनसा स्वेभिरक्षभिः सोमस्य स्वेभिरक्षभिः ॥
ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ! ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଋତ (ସତ୍ୟ) ରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ, ନିଜ ମନ୍ୟୁ (ଉତ୍କଟ ତେଜ/ଉତ୍ସାହ) ଦ୍ୱାରା—ଦକ୍ଷର ମନ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା—ଅନୃତ (ଅସତ୍ୟ) କୁ ଉଠାଇ ପାଶେ ରଖିଦେଲ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ସଦ୍ମ (ନିବାସ) ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ହିରଣ୍ୟମୟ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ଜ୍ୟୋତିକୁ ଦେଖିଲୁ—ଧୀମାନେ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଅକ୍ଷ (ଦର୍ଶନଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସୋମର ନିଜ ଅକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା।
Mantra 3
युवां स्तोमेभिर्देवयन्तो अश्विनाश्रावयन्त इव श्लोकमायवो युवां हव्याभ्यायवः । युवोर्विश्वा अधि श्रियः पृक्षश्च विश्ववेदसा । प्रुषायन्ते वां पवयो हिरण्यये रथे दस्रा हिरण्यये ॥
ଦେବତ୍ୱକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରି, ସ୍ତୋତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁମାନେ ତୁମକୁ ଡାକନ୍ତି, ହେ ଅଶ୍ୱିନ! ଯେପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଶ୍ଲୋକକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇ ଦେଉଛନ୍ତି; ଆୟୁମାନେ ହବିଷ୍ୟ ସହ ତୁମ ପାଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି। ହେ ବିଶ୍ୱବେଦସ! ସମସ୍ତ ଶ୍ରିୟଃ (ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଶୋଭା) ଓ ପୃକ୍ଷ (ପୋଷଣ/ବୃଦ୍ଧି) ତୁମ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ହେ ଦସ୍ର! ତୁମ ହିରଣ୍ୟମୟ ରଥରେ ପବୟଃ (ଚକ୍ରର କିନାରା/ଫେଲି) ଝଲମଲ କରେ—ହିରଣ୍ୟମୟ ରଥରେ।
Mantra 4
अचेति दस्रा व्यु नाकमृण्वथो युञ्जते वां रथयुजो दिविष्टिष्वध्वस्मानो दिविष्टिषु । अधि वां स्थाम वन्धुरे रथे दस्रा हिरण्यये । पथेव यन्तावनुशासता रजोऽञ्जसा शासता रजः ॥
ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ, ହେ ଦସ୍ର! ତୁମେ ବ୍ୟାପକ ନାକ (ଆକାଶ)କୁ ଖୋଲିଦେଉଛ। ଦିବିଷ୍ଟି (ଯୁଦ୍ଧ/ସ୍ପର୍ଧା)ରେ ପଥ-ନିର୍ମାତା ରଥଯୁଜମାନେ ତୁମ ରଥକୁ ଯୋଗାନ୍ତି—ଦିବିଷ୍ଟିରେ ପଥ-ନିର୍ମାତାମାନେ। ହେ ଦସ୍ର! ହିରଣ୍ୟମୟ ରଥର ବନ୍ଧୁର (ଆସନ) ଉପରେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କର। ପଥର ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପରି, ତୁମେ ରଜଃ (ବିସ୍ତାର/ଅନ୍ତରିକ୍ଷ)କୁ ଅନୁଶାସନ କର; ସରଳ ଭାବେ ତୁମେ ରଜଃକୁ ଶାସନ କର।
Mantra 5
शचीभिर्नः शचीवसू दिवा नक्तं दशस्यतम् । मा वां रातिरुप दसत्कदा चनास्मद्रातिः कदा चन ॥
ହେ ଶଚୀବସୁ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାତା ଦେବମାନେ, ତୁମ ଶଚୀଭିଃ (କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଦିନେ ଓ ରାତିରେ ଉପକାର କର। ତୁମ ରାତିଃ (ଦାନ-କୃପା) କେବେ ବି ଆମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବାରେ ବାଧା ପାଉ ନାହିଁ; ଏବଂ ତୁମ ଦାନରେ ଆମ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ କେବେ ବି ଅଭାବିତ ନ ହେଉ।
Mantra 6
वृषन्निन्द्र वृषपाणास इन्दव इमे सुता अद्रिषुतास उद्भिदस्तुभ्यं सुतास उद्भिदः । ते त्वा मन्दन्तु दावने महे चित्राय राधसे । गीर्भिर्गिर्वाहः स्तवमान आ गहि सुमृळीको न आ गहि ॥
ହେ ବୃଷଣ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃଷପାଣା ଏହି ସୋମବିନ୍ଦୁମାନେ—ଅଦ୍ରି (ପଥର) ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ, ଉଚ୍ଚତାମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ଖୋଲିଦେଉଥିବା—ତୁମ ପାଇଁ ହିଁ ପୀଡାଯାଇଛି, ଉଚ୍ଚତାମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ଖୋଲିଦେଉଥିବା। ମହାନ ଓ ଚିତ୍ର (ବହୁବିଧ) ରାଧସ୍ (ସମୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ, ଦାନ ପାଇଁ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁନ୍ତୁ। ହେ ଗିର୍ବାହ (ସ୍ତୁତି-ବାହକ), ଆମ ଗୀର୍ଭିଃ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ) ସହ, ସ୍ତବମାନ (ସ୍ତୁତ) ହୋଇ ଆସ; ସୁମୃଳୀକ (କୃପାଳୁ) ହୋଇ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ।
Mantra 7
ओ षू णो अग्ने शृणुहि त्वमीळितो देवेभ्यो ब्रवसि यज्ञियेभ्यो राजभ्यो यज्ञियेभ्यः । यद्ध त्यामङ्गिरोभ्यो धेनुं देवा अदत्तन । वि तां दुह्रे अर्यमा कर्तरी सचाँ एष तां वेद मे सचा ॥
ଓ ହଁ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମ କଥା ଶୁଣ—ତୁମେ ଇଳିତ (ଆହ୍ୱାନିତ) ଅଟ; ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଯଜ୍ଞିୟ ରାଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଯଜ୍ଞିୟ ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାଣୀ କହ। ଯେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ସେଇ ଧେନୁ (ଗାଈ)କୁ ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ଅର୍ୟମା କାର୍ଯ୍ୟରେ, ନିକଟ ସଖ୍ୟତାରେ, ତାକୁ ଦୋହେ। ଏହି ଜଣେ ତାକୁ ଜାଣେ—ମୋ ସହ ସଖ୍ୟତାରେ।
Mantra 8
मो षु वो अस्मदभि तानि पौंस्या सना भूवन्द्युम्नानि मोत जारिषुरस्मत्पुरोत जारिषुः । यद्वश्चित्रं युगेयुगे नव्यं घोषादमर्त्यम् । अस्मासु तन्मरुतो यच्च दुष्टरं दिधृता यच्च दुष्टरम् ॥
ହେ ମରୁତମାନେ, ସେ ପୌଂସ୍ୟ (ପୁରୁଷାର୍ଥ) ବଳ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଦ୍ୟୁମ୍ନ (ଯଶ–ପ୍ରଭା) ଆମଠାରୁ ଦୂରେ ନ ଯାଉ; ଏବେ କିମ୍ବା କେବେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଆମ ପାଇଁ ସେମାନେ ନ ନଶୁନ୍ତୁ। ଯୁଗେ ଯୁଗେ ତୁମର ଯେ ଚିତ୍ର (ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ), ସଦା ନବୀନ, ଅମର ଘୋଷ (କୀର୍ତ୍ତି-ଘୋଷ) ଅଛି—ତାହା ଆମ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କର; ଏବଂ ଯାହା ଦୁଷ୍ଟର (ଅତିକଠିନ, ଅତିଦୁର୍ଗମ) ଅଟେ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଆମ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କର—ଜିତା ଦାଟଣା ପରି।
Mantra 9
दध्यङ्ह मे जनुषं पूर्वो अङ्गिराः प्रियमेधः कण्वो अत्रिर्मनुर्विदुस्ते मे पूर्वे मनुर्विदुः । तेषां देवेष्वायतिरस्माकं तेषु नाभयः । तेषां पदेन मह्या नमे गिरेन्द्राग्नी आ नमे गिरा ॥
ଦଧ୍ୟଞ୍ଚ, ପ୍ରାଚୀନ ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରିୟମେଧ, କଣ୍ୱ, ଅତ୍ରି ଓ ମନୁ—ଏମାନେ ମୋର ଜନନ ଓ ଗଠନକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି; ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଜାଣିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ପହଞ୍ଚ ଦେବମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମର ନାଭିବନ୍ଧ (କେନ୍ଦ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧ) ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରମ୍ପରାର ନାଭି ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ପଦପଥରେ, ସେ ମହା ପଦକ୍ଷେପ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଗିରା (ବାଣୀ) ସହ ନମେ; ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମୁଁ ଗିରା ସହ ନମେ।
Mantra 10
होता यक्षद्वनिनो वन्त वार्यं बृहस्पतिर्यजति वेन उक्षभिः पुरुवारेभिरुक्षभिः । जगृभ्मा दूरआदिशं श्लोकमद्रेरध त्मना । अधारयदररिन्दानि सुक्रतुः पुरू सद्मानि सुक्रतुः ॥
ହୋତା (ଆହ୍ୱାନକ ପୁରୋହିତ) ଇଚ୍ଛିତ ବାର୍ୟ (ବାଞ୍ଛିତ ସମୃଦ୍ଧି)କୁ ପ୍ରକଟ କରୁ; ବୃହସ୍ପତି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି—ବେନ (ଶୋଧକ ପ୍ରେରଣା) ନିଜ ଉକ୍ଷଭିଃ (ବଳବତୀ ଶକ୍ତି) ସହ, ପୁରୁବାରେ (ଅନେକ ଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ) ବୃଦ୍ଧି ସହ। ସେ ଦୂରରୁ ଅଦ୍ରି (ଶିଳା/ସୋମପାଷାଣ)ର ଶ୍ଲୋକ (ଘୋଷିତ ବଚନ)କୁ ଧରିଲେ; ପରେ ନିଜ ଆତ୍ମବଳରେ ସେ ଅଖଣ୍ଡ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ। ସୁକ୍ରତୁ (ସୁଜ୍ଞ, ଶୁଭକର୍ମଶୀଳ) ଅନେକ ସଦ୍ମାନି (ନିବାସ/ଆଧାର) ଧାରଣ କଲେ—ସୁକ୍ରତୁ ଅନେକ ସଦ୍ମାନି ଧାରଣ କଲେ।
Mantra 11
ये देवासो दिव्येकादश स्थ पृथिव्यामध्येकादश स्थ । अप्सुक्षितो महिनैकादश स्थ ते देवासो यज्ञमिमं जुषध्वम् ॥
ହେ ଦେବମାନେ! ତୁମେ ଦିବିରେ ଏଗାର, ପୃଥିବୀରେ ଏଗାର; ଏବଂ ମହିମାଦ୍ୱାରା ଅପ୍ସୁ (ଜଳମଧ୍ୟରେ) ବସୁଥିବା ଏଗାର। ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଏଥିରେ ଆନନ୍ଦ କର।
Agni is the sacrificial fire and messenger; invoking him first establishes the channel through which offerings and prayers reach the other gods.
Indra and Vāyu are invited as a pair to come swiftly to the Soma offering—power (Indra) and life-breath/impulse (Vāyu) acting together to energize the rite and grant boons.
It is a Vedic way of naming the total divine assembly as 33 gods (3×11), present across the three cosmic regions, asked here to accept and enjoy the sacrifice.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.