Rig Veda Sukta 3
Mandala 1Sukta 312 Mantras

Sukta 3

Sukta 1.3

Rishi

Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.3 addressed to the Aśvins in this opening sequence)

Devata

Aśvinau (the Aśvins, dual divinity)

Chandas

Gāyatrī (3 pādas × 8 syllables; typical for the opening hymns of Mandala 1)

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୩ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦର ଆହ୍ୱାନ-ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ପ୍ରଭାତ ଓ ରକ୍ଷାର ଯୁଗଳ ଦେବତା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଏ—ଅର୍ପିତ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରି ଶକ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣିବା ପାଇଁ। ପରେ ଏହି ଆହ୍ୱାନକୁ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ (ସମସ୍ତ ଦେବତା) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରାଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା (ଧୀ) ଜାଗ୍ରତକାରିଣୀ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ—ଯାହାରେ ଯଜ୍ଞ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଅର୍ପଣ ନୁହେଁ, ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ସ୍ପଷ୍ଟତାର ଜାଗରଣ ମଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

Mantras

Mantra 1

अश्विना यज्वरीरिषो द्रवत्पाणी शुभस्पती । पुरुभुजा चनस्यतम् ॥

ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ଯଜ୍ୱରୀମାନଙ୍କ ଇଷଃ (ଅର୍ପଣ) ପ୍ରତି ଦ୍ରୁତ ହସ୍ତରେ ଧାଉଥିବା, ଶୁଭସ୍ୟ ପତୀ (ପ୍ରକାଶମୟ ଆନନ୍ଦର ଅଧିପତି) ତୁମେ, ଏହି ଅର୍ପଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ପୋଷଣ କର। ପୁରୁଭୁଜା (ବିଶାଳ ଭୋଗବାନ) ତୁମେ ଆମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଅ ଏବଂ ଆମର ଶକ୍ତି-ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଅ।

Mantra 2

अश्विना पुरुदंससा नरा शवीरया धिया । धिष्ण्या वनतं गिरः ॥

ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ପୁରୁଦଂସସା (ଅନେକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟବାନ) ନରା, ଶବୀରୟା ଧିୟା (ବଳବତୀ, ପ୍ରକାଶମୟ ବୁଦ୍ଧି) ସହ ଆସ। ଧିଷ୍ଣ୍ୟା (ଋତକର୍ମରେ ସ୍ଥିର) ତୁମେ ଆମର ଗିରଃ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ) ପ୍ରତି ଝୁକ—ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।

Mantra 3

दस्रा युवाकवः सुता नासत्या वृक्तबर्हिषः । आ यातं रुद्रवर्तनी ॥

ହେ ଦସ୍ରା (ଅଦ୍ଭୁତ-କର୍ମୀ), ଯୁବାକବଃ (ଯୌବନବଳବାନ), ହେ ନାସତ୍ୟୌ—ଯେତେବେଳେ ସୋମ ସୁତ ହୋଇଛି ଏବଂ ବର୍ହିଷ୍ (ଯଜ୍ଞାସନ) ପ୍ରସ୍ତୁତ—ସେତେବେଳେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ। ରୁଦ୍ରବର୍ତନୀ (ରୁଦ୍ରଶକ୍ତିର ପଥ) ଦ୍ୱାରା ଏଠାକୁ ଯାତ୍ରା କରି ଆସ; ଯାହା ଅନ୍ତରେ ପଥକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ ଓ ପରିଶୁଦ୍ଧ କରେ।

Mantra 4

इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः । अण्वीभिस्तना पूतासः ॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆସ—ହେ ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଅନେକ ପ୍ରକାଶର ତେଜସ୍ବୀ। ଏହି ସୋମସୁତିଗୁଡ଼ିକ ତୋ ପାଇଁ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛାଣଣୀଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ତୋ ବଳର ପାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।

Mantra 5

इन्द्रा याहि धियेषितो विप्रजूतः सुतावतः । उप ब्रह्माणि वाघतः ॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆସ—ଧି (ଦୀପ୍ତ ଚିନ୍ତା) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ବିପ୍ରର ପ୍ରେରଣାରେ ଉଦ୍ଦୀପିତ—ସୋମ ପିଡ଼ିଥିବା ଯଜମାନଙ୍କ ପାଖକୁ। ବାଘତଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମାଣି (ମନ୍ତ୍ର) ନିକଟକୁ ଆସ; ଯେପରି ଋତର ବଳ ଆମ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁ।

Mantra 6

इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरिवः । सुते दधिष्व नश्चनः ॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏଠାକୁ ଆସ—ତୂତୁଜାନ, ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ପ୍ରେରିତ—ହେ ହରିବଃ, କପିଳ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଆମ ବ୍ରହ୍ମାଣି (ପ୍ରକାଶ-ମନ୍ତ୍ର) ଦିଗକୁ। ସୁତ ସୋମରେ ଆମ ଭିତରେ ତୋ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବଳ ଓ ବିଜୟୀ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଏକ ଅଣୁ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କର।

Mantra 7

ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वे देवास आ गत । दाश्वांसो दाशुषः सुतम् ॥

ହେ ବିଶ୍ୱେ ଦେବମାନେ, ମାନବ ଲୋକମାନଙ୍କର ଧାରକ, ତୁମ ତ୍ୱରିତ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସ। ଦାନକର୍ତ୍ତା ଯଜମାନ ପାଇଁ ପିଷିତ ସୋମ ପ୍ରସ୍ତୁତ—ତାହା ପାନ କରି ଅନ୍ତର୍ଯଜ୍ଞକୁ ବଳ ଦିଅ।

Mantra 8

विश्वे देवासो अप्तुरः सुतमा गन्त तूर्णयः । उस्रा इव स्वसराणि ॥

ହେ ବିଶ୍ୱେ ଦେବମାନେ, ଅପ୍ତୁର—ଜଳକର୍ମରେ ତ୍ୱରିତ, ତୁର୍ଣ୍ଣ ଗତିରେ ପିଷିତ ସୋମ ପାଖକୁ ଆସ; ଯେପରି ଉଷାର ଦୀପ୍ତ ଗାଈମାନେ (କିରଣ) ଭଉଣୀମାନଙ୍କ ପରି ଏକେ ଆଲୋକ-ଲୟରେ ଗତି କରନ୍ତି।

Mantra 9

विश्वे देवासो अस्रिध एहिमायासो अद्रुहः । मेधं जुषन्त वह्नयः ॥

ହେ ବିଶ୍ୱେ ଦେବମାନେ, ଅସ୍ରିଧ—ଅବିଫଳ, ଏହିମାୟାସ—ଆଗମନରେ ତ୍ୱରିତ, ଅଦ୍ରୁହ—ବିରୋଧରହିତ, ତୁମେ ମେଧା-ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦ ନିଅ; ବହ୍ନି-ବାହକମାନେ ଆମ ଭିତରର ପ୍ରେରିତ ଅର୍ପଣକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି ପୋଷଣ କର।

Mantra 10

पावका नः सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती । यज्ञं वष्टु धियावसुः ॥

ପାବକା, ଆମ ପାଇଁ ସରସ୍ୱତୀ—ବାଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧ, ବାଜିନୀବତୀ—ଧିୟାବସୁ (ପ୍ରକାଶିତ ଧୀର ଧନ ଧାରିଣୀ) ଦେବୀ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଢ଼ୁନ୍ତୁ ଓ ପୋଷଣ କରୁନ୍ତୁ।

Mantra 11

चोदयित्री सूनृतानां चेतन्ती सुमतीनाम् । यज्ञं दधे सरस्वती ॥

ସୂନୃତାମାନଙ୍କର ଚୋଦୟିତ୍ରୀ, ସୁମତିମାନଙ୍କୁ ଚେତନ କରୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

Mantra 12

महो अर्णः सरस्वती प्र चेतयति केतुना । धियो विश्वा वि राजति ॥

ମହାନ୍ ଅର୍ଣଃ ସରସ୍ୱତୀ କେତୁନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚେତୟତି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧିୟଃ ବିରାଜତି।

Frequently Asked Questions

The Aśvins are twin Vedic gods known for swift arrival, healing, rescue, and bringing auspicious dawn-like brightness. In this hymn they are invited to accept offerings and increase the worshiper’s strength and well-being.

The hymn widens the invitation from the Aśvins to the entire divine assembly, asking all powers to come to the sacrifice and partake of the pressed Soma, supporting the rite and the human world.

Sarasvatī appears as the inspirer of insight: she awakens discernment (ketu) and makes inspired thoughts (dhī) shine. This shows the sacrifice aims not only at outer blessings but also inner clarity and illumination.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App