
Sukta 1.80
Gotama Rāhūgaṇa (Gautama) (traditional for RV 1.80)
Indra
Triṣṭubh (predominant in Indra hymns; this verse is triṣṭubh-like in length and cadence)
RV 1.80 ଏକ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସୋମ-ମଦ (ସୋମର ଉତ୍ସାହ) ଓ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମନ୍/ଉକ୍ଥ) କିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ଅବରୋଧକ ସର୍ପ (ଅହି/ବୃତ୍ର) ଉପରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟକୁ ଅଗ୍ରସର କରେ, ତାହା ଗାୟନ କରାଯାଇଛି। କବିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ “ସ୍ୱରାଜ୍ୟ” (ସ୍ୱ-ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ)କୁ ଅନୁସରି ଅନେକ କଣ୍ଠ, ଜପ, ଓ ସ୍ତୋଭ ସହିତ ଏକ ସାମୂହିକ ଲିତୁର୍ଜିକୁ ଚିତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରେରଣାକୁ ପୁରାତନ ଋଷିମାନଙ୍କ (ଅଥର୍ବନ୍, ମନୁ, ଦଧ୍ୟଞ୍ଚ) ମୂଳରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା ଓ ସଶକ୍ତିକରଣ—ଯଜ୍ଞକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା, ଗୀତଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବଳବାନ କରିବା, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି, ବର୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ମୁକ୍ତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
Mantra 1
इत्था हि सोम इन्मदे ब्रह्मा चकार वर्धनम् । शविष्ठ वज्रिन्नोजसा पृथिव्या निः शशा अहिमर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ଇତ୍ଥା ହି—ସୋମମଦରେ ନିଶ୍ଚୟ, ବ୍ରହ୍ମ (ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତି-ବାଣୀ) ତୋର ବର୍ଧନ ଗଢ଼ିଲା। ହେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଜ୍ରିନ, ତୋର ଓଜସାରେ ତୁ ଭୂମିରୁ କୁଣ୍ଡଳିତ ଅହି—ଅବରୋଧକକୁ ବାହାରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲୁ; ସ୍ତୁତି ଗାଇ ଗାଇ ସ୍ୱରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲୁ।
Mantra 2
स त्वामदद्वृषा मदः सोमः श्येनाभृतः सुतः । येना वृत्रं निरद्भ्यो जघन्थ वज्रिन्नोजसार्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ଶ୍ୟେନ ଆଣିଥିବା, ସୁତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ମଦରୂପ ସୋମ ତୋତେ ଆନନ୍ଦିତ କଲା। ତାହାଦ୍ୱାରା, ହେ ବଜ୍ରିନ, ତୋର ଓଜସାରେ ତୁ ଜଳମଧ୍ୟରୁ ବୃତ୍ରକୁ ବାହାର କରି ଜଘନ୍ଥ (ବଧ କଲୁ); ସ୍ତୁତି ଗାଇ ଗାଇ ସ୍ୱରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲୁ।
Mantra 3
प्रेह्यभीहि धृष्णुहि न ते वज्रो नि यंसते । इन्द्र नृम्णं हि ते शवो हनो वृत्रं जया अपोऽर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ଆଗେ ଯା; ସମୀପକୁ ଆ; ଧୃଷ୍ଣୁ ହୋଇ ଚାପ ଦେଇ ଆଗେ ବଢ଼—ତୋର ବଜ୍ର ରୋକାଯାଏ ନାହିଁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ନୃମ୍ନ ଓ ଶବ ତୋର ହିଁ: ବୃତ୍ରକୁ ହଣ, ଜଳକୁ ଜୟ କର; ସ୍ତୁତି ଗାଇ ଗାଇ ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ଦିଗେ ଆଗେ ବଢ଼।
Mantra 4
निरिन्द्र भूम्या अधि वृत्रं जघन्थ निर्दिवः । सृजा मरुत्वतीरव जीवधन्या इमा अपोऽर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ ପୃଥିବୀର ଆଧାରରୁ ଓ ଦିବ୍ୟ ଉଚ୍ଚତାରୁ ମଧ୍ୟ ବୃତ୍ରକୁ ହତ କରି ବାହାରକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲ। ମରୁତ୍-ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜୀବଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏହି ଜଳମାନଙ୍କୁ ଆମ ପାଖକୁ ତଳକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଦିଅ; ତୁମ ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁସରଣରେ ସେମାନେ ଆମ ଭିତରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 5
इन्द्रो वृत्रस्य दोधतः सानुं वज्रेण हीळितः । अभिक्रम्याव जिघ्नतेऽपः सर्माय चोदयन्नर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ବଜ୍ରରେ ପ୍ରେରିତ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉଠି ଝଞ୍ଜାବାତ କରୁଥିବା ବୃତ୍ରର ଶିଖର-ଧାରକୁ ଆଘାତ କରେ। ତାହା ପ୍ରତି ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ସେ ତାକୁ ପତିତ କରେ, ଏବଂ ଜଳମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ ଗତି ପାଇଁ ଆଗକୁ ଚାଲାଇ ଦିଏ—ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁସରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
Mantra 6
अधि सानौ नि जिघ्नते वज्रेण शतपर्वणा । मन्दान इन्द्रो अन्धसः सखिभ्यो गातुमिच्छत्यर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ଶିଖର ଉପରେ ସେ ଶତପର୍ବ (ଶତ-ସନ୍ଧିଯୁକ୍ତ) ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ତାକୁ ପତିତ କରେ। ପିଷିତ ସୋମରସରେ ଆନନ୍ଦିତ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ସଖାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗମନପଥ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ—ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
Mantra 7
इन्द्र तुभ्यमिदद्रिवोऽनुत्तं वज्रिन्वीर्यम् । यद्ध त्यं मायिनं मृगं तमु त्वं माययावधीरर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ହେ ଅଦ୍ରିବୋ (ପାଷାଣଧାରୀ), ତୁମ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ବଜ୍ରିନ୍-ବୀର୍ୟ ଅଛି—ସେ ମାୟାବୀ ମୃଗକୁ, ଭ୍ରମର କପଟ ପଶୁକୁ, ତୁମେ ନିଜ ମାୟାଶକ୍ତିରେ ବଧ କଲ; ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁଗମନରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ।
Mantra 8
वि ते वज्रासो अस्थिरन्नवतिं नाव्या अनु । महत्त इन्द्र वीर्यं बाह्वोस्ते बलं हितमर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ତୁମ ବଜ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଗତିଶୀଳ ହେଲା, ନବ୍ବେ ନଅ (୯୯)ର ଅନୁସରଣରେ; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମହାନ ତୁମ ବୀର୍ୟ—ତୁମ ବଳ ତୁମ ବାହୁମାନଙ୍କରେ ନିହିତ—ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁଗମନରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ।
Mantra 9
सहस्रं साकमर्चत परि ष्टोभत विंशतिः । शतैनमन्वनोनवुरिन्द्राय ब्रह्मोद्यतमर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ହଜାରେ ଏକସାଥି ଗାଇଲେ; କୋଡ଼ିଏ ଜଣ ସ୍ତୋଭରେ ତାଙ୍କୁ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ; ଶହେ ଜଣ ଅନୁସରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ—ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ) ଉଦ୍ୟତ କରି—ତାଙ୍କ ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁଗମନରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ।
Mantra 10
इन्द्रो वृत्रस्य तविषीं निरहन्त्सहसा सहः । महत्तदस्य पौंस्यं वृत्रं जघन्वाँ असृजदर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ସହସ ଉପରେ ସହସ ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରର ତବିଷୀ (ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି)କୁ ବାହାରକୁ ହାଙ୍କିଦେଲେ। ମହାନ ତାଙ୍କର ସେହି ପୌଂସ୍ୟଂ (ପୁରୁଷାର୍ଥ-ଶକ୍ତି): ବୃତ୍ରକୁ ଜଘନ୍ନ କରି ସେ ଅଟକାଇଥିବା ଧାରାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ—ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁସରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ।
Mantra 11
इमे चित्तव मन्यवे वेपेते भियसा मही । यदिन्द्र वज्रिन्नोजसा वृत्रं मरुत्वाँ अवधीरर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ହେ ମହାନ! ତୁମ ମନ୍ୟୁ (କ୍ରୋଧ) ସମ୍ମୁଖରେ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି—ଯେତେବେଳେ, ହେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଓଜସା ବଳବାନ ହୋଇ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ତୁମେ ବୃତ୍ରକୁ ଅବଧୀଃ (ବଧ କଲ)—ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁସରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ।
Mantra 12
न वेपसा न तन्यतेन्द्रं वृत्रो वि बीभयत् । अभ्येनं वज्र आयसः सहस्रभृष्टिरायतार्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ନ କମ୍ପନରେ, ନ ଗର୍ଜନରେ—ବୃତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଭୟଭୀତ କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଲୋହାର ବଜ୍ର ଆସିଲା—ହଜାର ଧାରାଯୁକ୍ତ—ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁସରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ।
Mantra 13
यद्वृत्रं तव चाशनिं वज्रेण समयोधयः । अहिमिन्द्र जिघांसतो दिवि ते बद्बधे शवोऽर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ପ୍ରହାରଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ର ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲ—ଆଲୋକକୁ ଘାତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଅହି (ସର୍ପ)କୁ ସଂହାର କରିବା ପାଇଁ—ସେତେବେଳେ ଦ୍ୟୌରେ ତୁମ ଶବଃ (ଶୌର୍ୟ-ବଳ) ଦୃଢ଼ ହୋଇ ବନ୍ଧିତ ହେଲା; ତୁମ ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁସରଣରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଲା।
Mantra 14
अभिष्टने ते अद्रिवो यत्स्था जगच्च रेजते । त्वष्टा चित्तव मन्यव इन्द्र वेविज्यते भियार्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ହେ ଅଦ୍ରିଭୋ ଇନ୍ଦ୍ର! ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ଅଭିଷ୍ଠାନ (ଅଧିଷ୍ଠାନ)ରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅ, ସମଗ୍ର ଚଳ ଜଗତ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ରୂପକାର ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମନ୍ୟୁ (ଜ୍ୱଲନ୍ତ ସଙ୍କଳ୍ପ) ସମ୍ମୁଖେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୁଏ; ଏବଂ ଗାୟକମାନେ ତୁମ ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁସରଣରେ ଭକ୍ତିଭୟ ସହ ସ୍ତୁତି ଗାନ କରନ୍ତି।
Mantra 15
नहि नु यादधीमसीन्द्रं को वीर्या परः । तस्मिन्नृम्णमुत क्रतुं देवा ओजांसि सं दधुरर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ନିଶ୍ଚୟ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ବୋପରି ସ୍ଥାପନ କରୁ, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ-ଶକ୍ତିକୁ କିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ? ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ନୃମ୍ଣ (ପୁରୁଷବଳ), କ୍ରତୁ (ବିବେକମୟ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ) ଓ ଓଜସ୍ (ଶକ୍ତିମାନତା)ଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର ସଂଯୋଜିତ କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରାଜ୍ୟର ଅନୁସରଣରେ ସ୍ତୁତି ଗାନ କରନ୍ତି।
Mantra 16
यामथर्वा मनुष्पिता दध्यङ्धियमत्नत । तस्मिन्ब्रह्माणि पूर्वथेन्द्र उक्था समग्मतार्चन्ननु स्वराज्यम् ॥
ଯେ ପ୍ରେରଣାକୁ ଅଥର୍ବନ, ମନୁଷ୍ୟପିତା ମନୁ ଏବଂ ଦଧ୍ୟଙ୍ (ଦଧ୍ୟଞ୍ଚ) ମନୋଯୋଗରେ ଗଢ଼ିଥିଲେ—ସେହି ପ୍ରେରଣାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରରେ, ପୂର୍ବତନ ବ୍ରହ୍ମାଣି (ମନ୍ତ୍ର-ରଚନା) ଓ ଉଚ୍ଚାରିତ ଉକ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ର ହେଲା; ଏବଂ ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରାଜ୍ୟକୁ ଅନୁସରି ସ୍ତୁତିଗାନ କଲେ।
It says Indra’s power increases through Soma and inspired speech (brahman/uktha), and that this empowered Indra breaks obstruction (the ahi/Vṛtra) to restore flow, strength, and prosperity.
It highlights communal ritual power: layered groups of chanters, responses, and stobhas are portrayed as actively urging Indra forward, showing that collective praise is itself a force in the rite.
They are ancient seer-figures associated with primordial inspiration and sacred knowledge. Naming them connects the present hymn to an older stream of brahman, saying the same timeless inspiration culminates in Indra and in the act of chanting.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.