Sukta 2
Sukta 1.2
Madhucchandas Vaiśvāmitra
Vāyu
Gāyatrī
ଋଗ୍ବେଦ ୧.୨ ହେଉଛି ସୋମ-ଆହୁତିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଥମେ ଦ୍ରୁତ ଜୀବନ-ଶ୍ୱାସ ସ୍ୱରୂପ ବାୟୁଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସି ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ପରେ ଏହି ଆହ୍ୱାନ ଯୁଗଳ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ—ବାୟୁଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଶେଷରେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ—ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତି, ବିଜୟୀ ଉର୍ଜା, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ବିବେକମୟ ଋତ-ବ୍ୟବସ୍ଥା (ଦକ୍ଷ) ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
वायवा याहि दर्शतेमे सोमा अरंकृताः । तेषां पाहि श्रुधी हवम् ॥
ହେ ବାୟୁ, ଦର୍ଶନୀୟ—ପ୍ରକାଶମୟ ଓ ସୁନ୍ଦର—ଏଠାକୁ ଆସ। ଏହି ସୋମରସଗୁଡ଼ିକ ଯଥାବିଧି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ ହୋଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାନ କର; ଆମ ହବନ ଶୁଣ—ସତ୍ୟର ପ୍ରାଣ ଦିଗକୁ ଉଠୁଥିବା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆହ୍ୱାନକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
Mantra 2
वाय उक्थेभिर्जरन्ते त्वामच्छा जरितारः । सुतसोमा अहर्विदः ॥
ହେ ବାୟୁ, ଉନ୍ନତ ଉକ୍ଥ (ସ୍ତୁତିଗୀତ) ଦ୍ୱାରା ସାଧକମାନେ ତୋ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହିତ ହୁଅନ୍ତି; ସୋମକୁ ପିଷି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା, ପ୍ରକାଶମୟ ଦିନକୁ ଜାଣୁଥିବା ଜରିତାମାନେ ତୋତେ ସମୀପକୁ ଡାକନ୍ତି—ଜାଗ୍ରତ ପ୍ରାଣ ଓ ତାହାର ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେରଣାମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ।
Mantra 3
वायो तव प्रपृञ्चती धेना जिगाति दाशुषे । उरूची सोमपीतये ॥
ହେ ବାୟୁ, ତୋର ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ଆନନ୍ଦ-ଦୁଧର ଧାରା ଦାଶୁଷଙ୍କୁ (ଦାନକର୍ତ୍ତା/ଆକାଂକ୍ଷୀ ଯଜମାନ) ପହଞ୍ଚେ। ପ୍ରକାଶମୟ ଓ ଦୂରବ୍ୟାପୀ ହୋଇ, ତାହା ସୋମପାନ ପାଇଁ ଗତି କରେ—ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରସ-ଆନନ୍ଦ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରହିତ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।
Mantra 4
इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरा गतम् । इन्दवो वामुशन्ति हि ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହିଆସୁଥିବା ଏହି ସୋମ-ସୁତମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସ। କାରଣ ସୋମର ବିନ୍ଦୁମାନେ ସତ୍ୟରେ ତୁମକୁ ହିଁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି।
Mantra 5
वायविन्द्रश्च चेतथः सुतानां वाजिनीवसू । तावा यातमुप द्रवत् ॥
ହେ ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଦୁହେଁ ସୁତ ସୋମକୁ ଜାଣ; ହେ ବାଜିନୀବସୁ—ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟୀ ବଳର ଅଧିପତିମାନେ—ତୁମ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଆସୁଥିବା ଏହି ଦ୍ରୁତବାହି ଆନନ୍ଦର ନିକଟକୁ ଆସ।
Mantra 6
वायविन्द्रश्च सुन्वत आ यातमुप निष्कृतम् । मक्ष्वित्था धिया नरा ॥
ହେ ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ ସୁନ୍ୱତ (ପିଷଣକାରୀ) ନିକଟକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସ; ବାହାରେ ସଜାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ଅର୍ପଣର ନିକଟକୁ ଆସ। ହେ ଦୁଇ ବୀର ନର, ସତ୍ୟକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା ଜାଗ୍ରତ ଧିଆ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ଆସ।
Mantra 7
मित्रं हुवे पूतदक्षं वरुणं च रिशादसम् । धियं घृताचीं साधन्ता ॥
ମୁଁ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ପୂତଦକ୍ଷ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ଦକ୍ଷଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ; ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କୁ—ରିଶାଦସ, ହାନିର ନାଶକ। ସେମାନେ ଆମ ଭିତରେ ଘୃତାଚୀ ଧି—ପ୍ରକାଶମୟ ଘୃତ ପରି ବହୁଥିବା, ସିଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚିନ୍ତନ-ପ୍ରେରଣା—ସାଧନ କରନ୍ତୁ, ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
Mantra 8
ऋतेन मित्रावरुणावृतावृधावृतस्पृशा । क्रतुं बृहन्तमाशाथे ॥
ଋତର ବଳରେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ—ଋତକୁ ବଢ଼ାଇବାଳେ, ଋତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାଳେ—ଆମକୁ ବୃହନ୍ତ କ୍ରତୁ, ବିଶାଳ ଓ ପ୍ରକାଶମୟ ସଦ୍କର୍ମ-ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି, ଦାନ କରନ୍ତୁ; ଯେପରି ଆମ ଅନ୍ତଃସତ୍ତା ଋତ-ଚେତନା ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ଗତି କରେ।
Mantra 9
कवी नो मित्रावरुणा तुविजाता उरुक्षया । दक्षं दधाते अपसम् ॥
କବି ମିତ୍ର-ବରୁଣ—ତୁବିଜାତା, ବିଶାଳ ଭାବେ ଜନ୍ମିତ; ଉରୁକ୍ଷୟା, ବିଶାଳ ଆଶ୍ରୟ-ନିବାସଯୁକ୍ତ—ଅପସ, କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଆମ ଭିତରେ ଦକ୍ଷକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ: ଯଥାଯଥ ଗଠନର ବିବେକଶକ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It is an invitatory Soma hymn: it calls Vāyu to come quickly, drink the prepared Soma, and attend to the worshipper’s prayer, ensuring the rite becomes effective.
In many Soma-pressing traditions Vāyu is treated as the first Soma-drinker; as breath and swift motion, he represents the immediate energizing of the sacrifice.
The closing prayer asks Mitra-Varuṇa to place dakṣa (right discernment and skilled ordering) in the worshipper so the ritual ‘work’ (apas) is properly formed and fulfilled.
Ask anything about Sukta 2 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.