Sukta 48
Sukta 1.48
Kaṇva
Uṣas (Dawn)
Gāyatrī (probable for RV 1.48; verse-level not independently verified here)
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଉଷାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତ-ଆହ୍ୱାନ; ତାଙ୍କୁ ମଧୁରତା, ବିଶାଳ ଆଲୋକ ଓ ଉଦାର ଧନସମ୍ପଦ ସହ ଉଦିତ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଯାହା ମାନବଜୀବନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଧର୍ମମୟ କର୍ମରେ ଜାଗ୍ରତ କରେ। ପଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଉଷାକୁ ଏମିତି ପ୍ରକାଶକାରିଣୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି ଯିଏ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ, ଶୁଭତା ଓ ବଳ ଆଣେ, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଶୋଭା ଓ ପୋଷଣର ଧାରକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରାଏ।
Mantras
Mantra 1
सह वामेन न उषो व्युच्छा दुहितर्दिवः । सह द्युम्नेन बृहता विभावरि राया देवि दास्वती ॥
ହେ ଉଷା, ଦିବର ଦୁହିତା, ତୁମ ପ୍ରିୟ ମାଧୁର୍ୟ ସହ ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅ; ହେ ବିଶାଳ-ପ୍ରଭାସ୍ୱରୀ ଦେବୀ, ତୁମ ମହାନ ଦ୍ୟୁମ୍ନ ସହ—ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ରାୟ ସହ—ଆସ।
Mantra 2
अश्वावतीर्गोमतीर्विश्वसुविदो भूरि च्यवन्त वस्तवे । उदीरय प्रति मा सूनृता उषश्चोद राधो मघोनाम् ॥
ଅଶ୍ୱସମୃଦ୍ଧ, ଗୋସମୃଦ୍ଧ, ସର୍ବ ଶୁଭକୁ ଖୋଜି ପାଉଥିବା—ଆମ ବାସ ପାଇଁ ବହୁ ଦାନ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା—ହେ ଉଷା, ମୋ ପ୍ରତି ସୂନୃତା (ସତ୍ୟ-ମଧୁର) ବଚନକୁ ଉଦ୍ଦୀରିତ କର; ମଘବାନମାନଙ୍କ (ଉଦାର ଦାତାମାନଙ୍କ) ରାଧସ୍—ସମୃଦ୍ଧି—କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେ।
Mantra 3
उवासोषा उच्छाच्च नु देवी जीरा रथानाम् । ये अस्या आचरणेषु दध्रिरे समुद्रे न श्रवस्यवः ॥
ଉଷା ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି; ଏବେ ଦେବୀ ଉଷା ଉଦିତ ହୋଇଛି—ରଥମାନେ ଉପରେ ଦ୍ରୁତଗାମିନୀ। ଯେମାନେ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ (ଗମନ)ରେ ଦୃଢ଼ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି, ଆତ୍ମାର ଦୀପ୍ତ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ଭଲପାଉଥିବା ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 4
उषो ये ते प्र यामेषु युञ्जते मनो दानाय सूरयः । अत्राह तत्कण्व एषां कण्वतमो नाम गृणाति नृणाम् ॥
ହେ ଉଷା, ତୁମ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଯାମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ସୂରିମାନେ ଦାନ ପାଇଁ ମନକୁ ଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି—ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ୍ୱତମ କଣ୍ୱ ଏହି ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ନାମକୁ ଗାନ କରେ; କାରଣ ଆଲୋକରେ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
Mantra 5
आ घा योषेव सूनर्युषा याति प्रभुञ्जती । जरयन्ती वृजनं पद्वदीयत उत्पातयति पक्षिणः ॥
ଏବେ ଉଷା—ଦୀପ୍ତିମୟ କୌଶଳରେ ସମୃଦ୍ଧା—ଯୁବତୀ ବଧୂ ପରି ଆଗକୁ ଆସେ, ନିଜର ଵିଶାଳତାକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା। ସେ ସଂକୁଚିତ ଓ ବାଙ୍କା ପଥକୁ କ୍ଷୟ କରେ; ପକ୍ଷଧାରିଣୀ ପରି ଗତି କରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଉଡାଣ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ କରେ।
Mantra 6
वि या सृजति समनं व्यर्थिनः पदं न वेत्योदती । वयो नकिष्टे पप्तिवांस आसते व्युष्टौ वाजिनीवति ॥
ଯେ ସାଧାରଣ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରସାରିତ କରେ ଓ ଅନ୍ୱେଷକମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ କରେ—ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ—ସେ ପଥକୁ ଚିହ୍ନଟଯୋଗ୍ୟ କରେ। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି କେହି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ରହେନାହିଁ; ଉଡାଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିବାମାନେ ଆସନ ନେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାତେ ଚଳନଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି—ହେ ସମୃଦ୍ଧି-ବାହିନୀ (ବାଜିନୀବତି) ଉଷା।
Mantra 7
एषायुक्त परावतः सूर्यस्योदयनादधि । शतं रथेभिः सुभगोषा इयं वि यात्यभि मानुषान् ॥
ସେ ଦୂର ପରାବତରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟସ୍ଥାନରୁ, ନିଜ ଗତିମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ କରିଛି। ଏହି ଶୁଭ ଉଷା ଆଲୋକର ଶତ ରଥ ସହ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ମାନବମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ—ମର୍ତ୍ୟକୁ ସୌର ସତ୍ୟରେ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ।
Mantra 8
विश्वमस्या नानाम चक्षसे जगज्ज्योतिष्कृणोति सूनरी । अप द्वेषो मघोनी दुहिता दिव उषा उच्छदप स्रिधः ॥
ତାହାର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଜଗତ ନମ୍ର ହୁଏ; କୁଶଳା ଉଷା ଚଳମାନ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଜ୍ୟୋତିମୟ କରେ। ଦାନଶୀଳା ଦ୍ୟୌର କନ୍ୟା ଉଷା ଉଦିତ ହୋଇ, ଆମ ପଥରୁ ଦ୍ୱେଷ ଓ ବାଙ୍କା-କୁଟିଳ ଶତ୍ରୁବଳକୁ ଅପସାରଣ କରେ।
Mantra 9
उष आ भाहि भानुना चन्द्रेण दुहितर्दिवः । आवहन्ती भूर्यस्मभ्यं सौभगं व्युच्छन्ती दिविष्टिषु ॥
ହେ ଉଷା, ହେ ଦ୍ୟୌର କନ୍ୟେ, ତୋର ଭାନୁ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ନିର୍ମଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଆମ ଉପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେ। ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ସୌଭାଗ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ପ୍ରୟାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଉଦିତ ହେ।
Mantra 10
विश्वस्य हि प्राणनं जीवनं त्वे वि यदुच्छसि सूनरि । सा नो रथेन बृहता विभावरि श्रुधि चित्रामघे हवम् ॥
ହେ ସୂନରୀ (କୁଶଳା) ଉଷା, ତୁମେ ଉଦିତ ହେଲେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ଓ ଜୀବନ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ତେଣୁ, ହେ ବିଶାଳ-ଦୀପ୍ତିମତୀ, ମହାରଥବତୀ ବିଭାବରୀ, ହେ ଚିତ୍ରମଘେ (ପ୍ରଭାମୟ ଧନଧାରିଣୀ), ଆମ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣ।
Mantra 11
उषो वाजं हि वंस्व यश्चित्रो मानुषे जने । तेना वह सुकृतो अध्वराँ उप ये त्वा गृणन्ति वह्नयः ॥
ହେ ଉଷା, ମାନୁଷ ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଚିତ୍ର (ପ୍ରଭାମୟ) ଅଛି ସେହି ବଳର ବାଜ (ସମୃଦ୍ଧି) ଆମ ପାଇଁ ଜିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସୁକୃତ ଅଧ୍ୱର-ଯଜ୍ଞର ଅର୍ପଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିକଟକୁ ଆଣ—ଯେମାନେ ତୁମକୁ ଗାନ କରନ୍ତି ସେମାନେ ବହ୍ନୟଃ (ଅଗ୍ନି-ବାହକ ଯାଜକ) ଅଟନ୍ତି।
Mantra 12
विश्वान्देवाँ आ वह सोमपीतयेऽन्तरिक्षादुषस्त्वम् । सास्मासु धा गोमदश्वावदुक्थ्यमुषो वाजं सुवीर्यम् ॥
ହେ ଉଷା, ଅନ୍ତରିକ୍ଷରୁ ସୋମପାନ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; ଏବଂ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଗୋମଦଶ୍ୱାବତ୍ (ପ୍ରଭା-ଗୋ ଓ ବଳ-ଅଶ୍ୱରେ ସମୃଦ୍ଧ) ଉକ୍ଥ୍ୟ (ସ୍ତୁତ୍ୟ) ବାଜ ଓ ସୁବୀର୍ୟ (ବିଜୟୀ ବୀର୍ୟ) ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 13
यस्या रुशन्तो अर्चयः प्रति भद्रा अदृक्षत । सा नो रयिं विश्ववारं सुपेशसमुषा ददातु सुग्म्यम् ॥
ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ରୁଶନ୍ତ ଅର୍ଚୟଃ (ଦୀପ୍ତ ଜ୍ୱାଳାମାନ) ଭଦ୍ର ଓ ଶୁଭ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ—ସେହି ଉଷା ଆମକୁ ବିଶ୍ୱବାର (ସମସ୍ତ ଭାବେ ଇଚ୍ଛନୀୟ), ସୁପେଶସ (ସୁନ୍ଦର ଆକାରଯୁକ୍ତ) ଏବଂ ସୁଗ୍ମ୍ୟ (ସିଧା, ବିଜୟୀ ଗତି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ) ରୟି (ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି) ଦିଅନ୍ତୁ।
Mantra 14
ये चिद्धि त्वामृषयः पूर्व ऊतये जुहूरेऽवसे महि । सा नः स्तोमाँ अभि गृणीहि राधसोषः शुक्रेण शोचिषा ॥
ପୂର୍ବକାଳର ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସହାୟତା ଓ ମହାରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ, ହେ ଉଷା; ତେଣୁ ଆମ ସ୍ତୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଅନୁଗ୍ରହ କର—ହେ ଦାନଶୀଳ ଉଷା, ତୁମର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ୱଲନ୍ତ ତେଜରେ।
Mantra 15
उषो यदद्य भानुना वि द्वारावृणवो दिवः । प्र नो यच्छतादवृकं पृथु च्छर्दिः प्र देवि गोमतीरिषः ॥
ହେ ଉଷା, ଆଜି ତୁମ ଭାନୁ-ତେଜରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦିବ୍ୟର ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଖୋଲ, ସେତେବେଳେ ଆମକୁ ବିଶାଳ ଓ ଅହିଂସକ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ; ଏବଂ ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରକାଶ-କିରଣରେ ସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରେରଣାଗୁଡ଼ିକୁ (ଗୋମତୀ ଇଷଃ) ପ୍ରସାର କର।
Mantra 16
सं नो राया बृहता विश्वपेशसा मिमिक्ष्वा समिळाभिरा । सं द्युम्नेन विश्वतुरोषो महि सं वाजैर्वाजिनीवति ॥
ସମସ୍ତ ରୂପରେ ସମୃଦ୍ଧ ବିଶାଳ ରାୟା ସହିତ ଆମକୁ ଏକତ୍ର କର; ଇଳାର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ତାହାକୁ ଆମ ଭିତରେ ମିଶାଇ ଦେ। ହେ ମହାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଜୟୀ ଉଷା, ଦ୍ୟୁମ୍ନ (ପ୍ରକାଶମୟ କୀର୍ତ୍ତି) ସହ ଆମକୁ ଏକ କର; ଏବଂ ହେ ବାଜିନୀବତୀ, ବାଜ—ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ସହିତ ମଧ୍ୟ।
Frequently Asked Questions
Uṣas is the Vedic goddess of Dawn, praised as the “daughter of Heaven” who arrives daily with light, awakening, and blessings such as prosperity and good fortune.
It asks Dawn to rise for us with radiant power, dispel darkness, and bring auspiciousness, wealth, and strength so the day begins in clarity and right action.
It is traditionally suited to dawn recitation: read or chant a few verses at first light, reflect on awakening and clarity, and set an intention for an orderly, fortunate day.
Ask anything about Sukta 48 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
