Sukta 62
Sukta 1.62
Gautama (Gotamāsaḥ)
Indra (with Angiras lineage imagery)
Triṣṭubh
ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ହ୍ୟମ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ସୁନିର୍ମିତ “ନୂତନ” ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର-ରଚନା) ଅର୍ପଣ କରେ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସ ପରମ୍ପରାର ଶୈଳୀରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ପ୍ରେରିତ ବାଣୀର ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁ ଓ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି ଭାବେ। ଏଥିରେ ଅଙ୍ଗିରସ-ବଂଶୀୟ ଚିତ୍ରଣ ଉଦ୍ବୋଧିତ—ଦ୍ରଷ୍ଟାମୟ ସ୍ତୁତି, ଦ୍ୟାଉ-ପୃଥିବୀର କୋସ୍ମିକ ଧାରଣ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥ-ଦଳ—ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଠିକ୍ ନେତୃତ୍ୱ, ସୁରକ୍ଷା, ଓ ଉଷା-ବାହିତ ପ୍ରେରଣା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
प्र मन्महे शवसानाय शूषमाङ्गूषं गिर्वणसे अङ्गिरस्वत् । सुवृक्तिभिः स्तुवत ऋग्मियायार्चामार्कं नरे विश्रुताय ॥
ଆମେ ଶବସ୍ୱାନ—ଶକ୍ତିମାନ—ପ୍ରତି ମନକୁ ଆଗେଇ ନେଉ; ଅଙ୍ଗିରସ ରୀତିରେ ଗିର୍ବଣସ (ସ୍ତୁତି-ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁ)ଙ୍କୁ ପ୍ରବଳ ଅଙ୍ଗୂଷ—ଦୃଢ଼ ଗାନ—ଅର୍ପଣ କରୁ। ସୁବୃକ୍ତିମାନେ ସହ, ଋକ୍-ଗାୟକଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ବିଶ୍ରୁତ ନର ପାଇଁ ଅଗ୍ନି-ସମ ଅର୍କକୁ ଆମେ ଜପୁ—ଯେପରି ଆତ୍ମା ଦୀପ୍ତ ବଳରେ ଉନ୍ନତ ହୁଏ।
Mantra 2
प्र वो महे महि नमो भरध्वमाङ्गूष्यं शवसानाय साम । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञा अर्चन्तो अङ्गिरसो गा अविन्दन् ॥
ମହାନ—ମହିମାବାନ—ତାଙ୍କୁ ତୁମ ମହା ନମସ୍କାର ଅର୍ପଣ କର; ବଳବାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ସାମ-ଗାନ ଆଗେ ଆଣ। ଯାହାଦ୍ୱାରା ପଥଜ୍ଞ ପ୍ରାଚୀନ ପିତୃମାନେ—ସ୍ତୁତିକାରୀ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ—ଗୋମାନେ (ଗୌଃ, ପ୍ରକାଶ-କିରଣ) କୁ ଖୋଜି ପାଇଲେ; ଋତର ପଥରେ ଆମ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଗୁପ୍ତରୁ ଜ୍ଞାନର କିରଣ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହେଲା।
Mantra 3
इन्द्रस्याङ्गिरसां चेष्टौ विदत्सरमा तनयाय धासिम् । बृहस्पतिर्भिनदद्रिं विदद्गाः समुस्रियाभिर्वावशन्त नरः ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ନିୟତ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ସରମା ଆତ୍ମାର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଖୋଜି ପାଇଲା। ବୃହସ୍ପତି ବାଧାର ପାହାଡ଼କୁ ଭେଦି ପ୍ରକାଶମୟ ଗୋମାନେକୁ ମିଳାଇଲେ; ଦୀପ୍ତ ଆଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ମାନବ ଅନ୍ୱେଷକମାନେ ଜାଗରଣରେ ଘୋଷ କଲେ।
Mantra 4
स सुष्टुभा स स्तुभा सप्त विप्रैः स्वरेणाद्रिं स्वर्यो नवग्वैः । सरण्युभिः फलिगमिन्द्र शक्र वलं रवेण दरयो दशग्वैः ॥
ସେ—ସୁଷ୍ଟୁଭ ସ୍ତୁତିରେ, ସ୍ତୁଭ ଗାନରେ—ସପ୍ତ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ଆଲୋକ ଆଣୁଥିବା ସ୍ୱରରେ, ଦୀପ୍ତ ଲୋକକୁ ଖୋଜୁଥିବା ନବଗ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ—ଶିଳାକୁ ଭେଦିଲେ। ଦ୍ରୁତଗତି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ, ହେ ଶକ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ରବରେ ବଳକୁ ଚିରିଦେଲ—ଦଶଗ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ।
Mantra 5
गृणानो अङ्गिरोभिर्दस्म वि वरुषसा सूर्येण गोभिरन्धः । वि भूम्या अप्रथय इन्द्र सानु दिवो रज उपरमस्तभायः ॥
ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ତୁତି ଗାଇ, ହେ ଦସ୍ମ (ଅଦ୍ଭୁତ-କର୍ତ୍ତା), ଉଷା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରକାଶ-ଗୋମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭେଦି ଖୋଲିଦେଲ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଭୂମିରୁ ତୁମେ ଶିଖରକୁ ବିସ୍ତାର କଲ; ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ବିସ୍ତାରର ଉପର ଲୋକକୁ ତୁମେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲ।
Mantra 6
तदु प्रयक्षतममस्य कर्म दस्मस्य चारुतममस्ति दंसः । उपह्वरे यदुपरा अपिन्वन्मध्वर्णसो नद्यश्चतस्रः ॥
ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କର୍ମ; ଦସ୍ମଙ୍କର ଏହି ସର୍ବାଧିକ ମନୋହର ଦଂସ (କୌଶଳ/ପ୍ରଭୁତ୍ୱ) ଅଟେ। ଉପହ୍ୱର (ନିକଟ ଖୋହ/ଖାଦ)ରେ, ଯେତେବେଳେ ଉପରା (ଉପର ଶକ୍ତିମାନ) ଫୁଲି ଉଠିଲେ, ମଧୁବର୍ଣ୍ଣ ରସଧାରା ଥିବା ଚାରିଟି ନଦୀ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବହିଲା।
Mantra 7
द्विता वि वव्रे सनजा सनीळे अयास्यः स्तवमानेभिरर्कैः । भगो न मेने परमे व्योमन्नधारयद्रोदसी सुदंसाः ॥
ଦ୍ୱିତା ସେ ବିସ୍ତାର କଲେ—ସନଜ (ପ୍ରାଚୀନଜନ୍ମା), ସନୀଳେ (ଏକେ ନିବାସରେ)—ଅୟାସ୍ୟ ଷ୍ଟବମାନେଭିଃ ଅର୍କୈଃ (ସ୍ତୁତିଗୀତମାନେ) ଦ୍ୱାରା। ଭଗ ପରି ସେ ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ଆସନ ନେଲେ; ନିଜ ସୁଦଂସା (ଶୋଭନ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ) ଦ୍ୱାରା ସେ ରୋଦସୀ—ଦୁଇ ଲୋକ—କୁ ଧାରଣ କଲେ।
Mantra 8
सनाद्दिवं परि भूमा विरूपे पुनर्भुवा युवती स्वेभिरेवैः । कृष्णेभिरक्तोषा रुशद्भिर्वपुर्भिरा चरतो अन्यान्या ॥
ସନାତନ କାଳରୁ ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ—ଭିନ୍ନ ରୂପଧାରୀ ଦୁଇ—ସଦା ପୁନଃ ନବୀନ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ୱ-ପ୍ରେରଣାରେ ଗତି କରୁଥିବା ଦୁଇ ଯୁବତୀ। କୃଷ୍ଣତାରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ରାତ୍ରି ଓ ଦୀପ୍ତ ବପୁଧାରିଣୀ ଉଷା—ଏକାପରେ ଏକା ଅନୁସରି ଆଗେଇ ଯାଆନ୍ତି।
Mantra 9
सनेमि सख्यं स्वपस्यमानः सूनुर्दाधार शवसा सुदंसाः । आमासु चिद्दधिषे पक्वमन्तः पयः कृष्णासु रुशद्रोहिणीषु ॥
ସଖ୍ୟକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ସୁକୌଶଳରେ କର୍ମ କରୁଥିବା ପୁତ୍ର ନିଜ ବଳରେ ସୁନ୍ଦର ଅଧିକାରକୁ ଧାରଣ କଲା। କାଚାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପକ୍କକୁ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କର; କୃଷ୍ଣ ଓ ରୁଶଦ୍-ରୋହିଣୀ ରୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶର ପୟଃ ଝଲମଲ କରେ।
Mantra 10
सनात्सनीळा अवनीरवाता व्रता रक्षन्ते अमृताः सहोभिः । पुरू सहस्रा जनयो न पत्नीर्दुवस्यन्ति स्वसारो अह्रयाणम् ॥
ସନାତନ କାଳରୁ ଏକେ ନିବାସରେ, ଅଚଳ ଓ ଅଡ଼ଗ ଅମୃତ ଶକ୍ତିମାନେ ନିଜ ସହୋବଳରେ ବ୍ରତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଅନେକ ସହସ୍ର ଜନନୀ—ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ପରି, ଭଗିନୀମାନଙ୍କ ପରି—ଅହ୍ରୟାଣ, ଅଶ୍ରାନ୍ତ ଏକଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି।
Mantra 11
सनायुवो नमसा नव्यो अर्कैर्वसूयवो मतयो दस्म दद्रुः । पतिं न पत्नीरुशतीरुशन्तं स्पृशन्ति त्वा शवसावन्मनीषाः ॥
ସନାତନ ଓ ସଦା ଯୁବା, ନମସ୍କାର ସହ ଏବଂ ନୂତନ ଅର୍କ (ସ୍ତୁତିଗୀତ) ସହ—ବସୁ (ଧନ) ଆକାଂକ୍ଷୀ ମତିମାନେ, ହେ ଦସ୍ମ (ଅଦ୍ଭୁତକର୍ତ୍ତା), ତୁମ ପାଖକୁ ଧାଉଛନ୍ତି। ଯେପରି ଉତ୍ସୁକ ପତ୍ନୀମାନେ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ଶକ୍ତିମାନ, ମନୀଷାମାନେ (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି) ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି।
Mantra 12
सनादेव तव रायो गभस्तौ न क्षीयन्ते नोप दस्यन्ति दस्म । द्युमाँ असि क्रतुमाँ इन्द्र धीरः शिक्षा शचीवस्तव नः शचीभिः ॥
ପୁରାତନ କାଳରୁ, ହେ ଦସ୍ମ, ତୁମ ରାୟଃ (ଧନସମ୍ପଦ) ତୁମ ଗଭସ୍ତି (ହସ୍ତଗ୍ରହ)ରେ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ନ ବିଫଳ ହୁଏ, ନ ଖସିଯାଏ। ତୁମେ ଦ୍ୟୁମାନ (ପ୍ରକାଶମୟ), କ୍ରତୁମାନ (ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତିଶାଳୀ), ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଧୀର (ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି); ଶଚୀବସ, ତୁମ ଶଚୀମାନେ (କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ।
Mantra 13
सनायते गोतम इन्द्र नव्यमतक्षद्ब्रह्म हरियोजनाय । सुनीथाय नः शवसान नोधाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
ସନାୟତେ (ଶାଶ୍ୱତ ଭବନ) ପାଇଁ, ଗୋତମ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ ନବ୍ୟମ୍ (ନୂତନ ଗଢ଼ା) ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ରବଚନ) ତକ୍ଷିଲେ—ହରିୟୋଜନାୟ, ତୁମ ହରିମାନଙ୍କୁ (ପ୍ରକାଶମୟ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ) ଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ। ଆମ ସୁନୀଥାୟ (ସୁମାର୍ଗନେତୃତ୍ୱ) ପାଇଁ, ଶବସାନ (ବଳଶାଳୀ) ନୋଧାଃ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଶୀଘ୍ର ଆସୁନ୍ତୁ—ଧିୟାବସୁଃ, ପ୍ରେରିତ ଧୀ ଓ ତାହାର ବସୁ (ନିଧି)ରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ।
Frequently Asked Questions
It is a hymn of praise to Indra that presents the poet’s speech as a carefully crafted offering, while asking Indra for strength, protection, and right guidance—especially at dawn.
The hymn aligns its praise with the revered Angirasa seer-tradition, suggesting that inspired speech and seerly “crafting” of mantra is itself a power that draws Indra and opens higher vision.
It means the seer consciously composes a fresh, potent sacred formulation (brahman/mantra) to ‘yoke’ Indra’s power—inviting the deity to arrive and act effectively for the worshippers.
Ask anything about Sukta 62 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
