Sukta 24
Sukta 1.24
Medhātithi Kāṇva (traditional for RV 1.24)
Aditi (with an open interrogative seeking the right immortal); the hymn is closely associated with Varuṇa in RV 1.24 overall
Triṣṭubh (probable for RV 1.24 opening verses; exact meter should be confirmed against pada counts)
ଋଗ୍ବେଦ ୧.୨୪ ଏକ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—“କେଉଁ ଅମରଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ନାମକୁ ଆମେ ଧାରଣ କରିବା?”—ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଆଦିତ୍ୟ ବରୁଣଙ୍କ ମହିମା ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ବିଶାଳତାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତ ବରୁଣଙ୍କ ଋତ-ଶାସନ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପଥରେ ସ୍ଥାପିତ କରେ; ଏବଂ ଶେଷରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପମୟ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବରୁଣଙ୍କ ବନ୍ଧନ-ପାଶ ଢିଲା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଯେପରି ଉପାସକ ଅଦିତିଙ୍କ ଅସୀମ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ନିର୍ଦୋଷତାକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ।
Mantras
Mantra 1
कस्य नूनं कतमस्यामृतानां मनामहे चारु देवस्य नाम । को नो मह्या अदितये पुनर्दात्पितरं च दृशेयं मातरं च ॥
ଏବେ ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାର—କେଉଁ ଦେବଙ୍କର—ମନୋହର ନାମକୁ ଆମେ ମନରେ ଧାରିବା? କିଏ ଆମକୁ ପୁନଃ ମହା ଅଦିତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରାଇ ଦେବ, ଯେପରି ମୁଁ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବି ଏବଂ ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ?
Mantra 2
अग्नेर्वयं प्रथमस्यामृतानां मनामहे चारु देवस्य नाम । स नो मह्या अदितये पुनर्दात्पितरं च दृशेयं मातरं च ॥
ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ମନୋହର ନାମକୁ ଆମେ ମନରେ ଧାରୁଛୁ। ସେ ଆମକୁ ପୁନଃ ମହା ଅଦିତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବି ଏବଂ ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
Mantra 3
अभि त्वा देव सवितरीशानं वार्याणाम् । सदावन्भागमीमहे ॥
ହେ ଦେବ ସବିତୃ, ଇଚ୍ଛନୀୟ ସମୃଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ଈଶାନ, ଆମେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅଭିମୁଖ ହେଉଛୁ; ହେ ସଦାଦାତା, ତୁମ କୃପାର ଯଥାର୍ଥ ଭାଗକୁ ଆମେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ।
Mantra 4
यश्चिद्धि त इत्था भगः शशमानः पुरा निदः । अद्वेषो हस्तयोर्दधे ॥
ହେ ଭଗ, ଯେ କେହି ସତ୍ୟରେ ପୁରାତନ କାଳରୁ ଏଭଳି ତୁମ ସେବା କରି ତୁମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ସେ ନିଜ ହାତରେ ଦ୍ୱେଷ ଓ ହାନିରୁ ମୁକ୍ତ ଭାଗକୁ ଧାରଣ କରେ।
Mantra 5
भगभक्तस्य ते वयमुदशेम तवावसा । मूर्धानं राय आरभे ॥
ଭଗଙ୍କ ଦାନରେ ଭାଗୀ ଆମେ—ତୁମ ରକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଉଠୁ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିର ଶିଖରକୁ ଧରିନେଉ।
Mantra 6
नहि ते क्षत्रं न सहो न मन्युं वयश्चनामी पतयन्त आपुः । नेमा आपो अनिमिषं चरन्तीर्न ये वातस्य प्रमिनन्त्यभ्वम् ॥
ନ ହି ତୋର କ୍ଷତ୍ର, ନ ତୋର ସହୋ, ନ ତୋର ମନ୍ୟୁ—ଏମାନଙ୍କୁ କିଛି ମଧ୍ୟ; ପଖିଳା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ତୋତେ ଧରି ପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଆପଃ (ଜଳଧାରା) ଅନିମିଷ ଚଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରୋକାଯାଏ ନାହିଁ; କାରଣ ସେମାନେ ବାୟୁର ଅଭ୍ୱ (ବିଶାଳ) ବିସ୍ତାରକୁ କ୍ଷୀଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
Mantra 7
अबुध्ने राजा वरुणो वनस्योर्ध्वं स्तूपं ददते पूतदक्षः । नीचीनाः स्थुरुपरि बुध्न एषामस्मे अन्तर्निहिताः केतवः स्युः ॥
ଅବୁଧ୍ନ (ଅଦୃଶ୍ୟ ଆଧାରବିଶିଷ୍ଟ) ରାଜା ବରୁଣ, ପୂତଦକ୍ଷ (ଶୁଦ୍ଧ ବିବେକବାନ), ଜଗତର ସ୍ତୂପକୁ ଉର୍ଧ୍ୱ ଭାବେ ସିଧା ଭାବରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ତାହାର ମୂଳ ତଳେ ଦୃଢ଼, ତାହାର ଶିଖର ଉପରେ; ଆମ ମଧ୍ୟରେ, ଅନ୍ତରେ ନିହିତ ହୋଇ, ତାହାର କେତବଃ (କିରଣ/ଚିହ୍ନ) ସ୍ଥିତ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 8
उरुं हि राजा वरुणश्चकार सूर्याय पन्थामन्वेतवा उ । अपदे पादा प्रतिधातवेऽकरुतापवक्ता हृदयाविधश्चित् ॥
କାରଣ ରାଜା ବରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ପନ୍ଥ—ତାହାର ଅନୁଗମନ ପାଇଁ—ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ପାଦ ରଖିବାକୁ ଆଧାର ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାଦ (ପଦଚିହ୍ନ/ଆଧାର) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ବିଧିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଛକୁ ଫେରାଇଦେବାରେ ସମର୍ଥ ସେଇ ଅଟନ୍ତି।
Mantra 9
शतं ते राजन्भिषजः सहस्रमुर्वी गभीरा सुमतिष्टे अस्तु । बाधस्व दूरे निॠतिं पराचैः कृतं चिदेनः प्र मुमुग्ध्यस्मत् ॥
ହେ ରାଜନ୍ (ବରୁଣ), ତୋର ଶତ ଚିକିତ୍ସା ଅଛି, ସହସ୍ର ମଧ୍ୟ; ତୋର ବିଶାଳ ଓ ଗଭୀର ସୁମତି ଆମର ହେଉ। ନିଋତି (ବିନାଶ/ଅପଶକୁନ)କୁ ଦୂରେ ହଂକାଇଦେ—ବାହାରକୁ, ପରଦିଗକୁ; ଏବଂ ଆମେ କରିଥିବା ଦୋଷକୁ ମଧ୍ୟ ଆମଠାରୁ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 10
अमी य ऋक्षा निहितास उच्चा नक्तं ददृश्रे कुह चिद्दिवेयुः । अदब्धानि वरुणस्य व्रतानि विचाकशच्चन्द्रमा नक्तमेति ॥
ଏହି ତାରାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଉଚ୍ଚରେ ନିହିତ, ରାତିରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି—ଦିନେ ସେମାନେ ସତ୍ୟକୁ କେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି? ବରୁଣଙ୍କ ବ୍ରତ (ନିୟମ) ଅଦବ୍ଧ—ଅବିଚଳ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିରେ ଗତି କରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
Mantra 11
तत्त्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदा शास्ते यजमानो हविर्भिः । अहेळमानो वरुणेह बोध्युरुशंस मा न आयुः प्र मोषीः ॥
ଏହିକାରଣେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ (ପବିତ୍ର ବାଣୀର ଶକ୍ତି)ଦ୍ୱାରା ତୋତେ ବନ୍ଦନା କରି ତୋ ପାଖକୁ ଯାଉଛି; ଏହିକାରଣେ ଯଜମାନ ହବିର୍ଭିଃ (ଅର୍ପଣ)ଦ୍ୱାରା ତୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ହେ ବରୁଣ, ଅହେଳମାନ (କ୍ରୋଧ ବିନା) ଏଠାରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉ; ହେ ଉରୁଶଂସ (ବିଶାଳ-ସ୍ତୁତ), ଆମର ଆୟୁଃ—ଜୀବନଶକ୍ତି ଓ ଜୀବନକାଳ—ହରଣ କରନି।
Mantra 12
तदिन्नक्तं तद्दिवा मह्यमाहुस्तदयं केतो हृद आ वि चष्टे । शुनःशेपो यमह्वद्गृभीतः सो अस्मान्राजा वरुणो मुमोक्तु ॥
ସେହି କଥା ମୋତେ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି, ସେହି ଦିନରେ ମଧ୍ୟ; ଏହି କେତୁ ହୃଦୟର ଭିତରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଧରାପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ଯାହାକୁ ଶୁନଃଶେପ ଡାକିଥିଲା—ସେ ରାଜା ବରୁଣ ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 13
शुनःशेपो ह्यह्वद्गृभीतस्त्रिष्वादित्यं द्रुपदेषु बद्धः । अवैनं राजा वरुणः ससृज्याद्विद्वाँ अदब्धो वि मुमोक्तु पाशान् ॥
କାରଣ ଶୁନଃଶେପ ଧରାପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲା—ତିନି ସ୍ଥାନରେ ଦ୍ରୁପଦେଷୁ ବଦ୍ଧ ହୋଇ। ରାଜା ବରୁଣ ତାକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ; ବିଦ୍ୱାନ, ଅଦବ୍ଧ—ସେ ପାଶମାନଙ୍କୁ ଢିଲା କରି ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 14
अव ते हेळो वरुण नमोभिरव यज्ञेभिरीमहे हविर्भिः । क्षयन्नस्मभ्यमसुर प्रचेता राजन्नेनांसि शिश्रथः कृतानि ॥
ହେ ବରୁଣ, ଆମ ନମସ୍କାରଦ୍ୱାରା ତୁମ ହେଳ (କ୍ରୋଧ) ଶମିତ ହେଉ; ଆମ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା, ଆମ ହବିର୍ଭିଃ (ଅର୍ପଣ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାହା ଶମିତ ହେଉ। ହେ ଅସୁର ପ୍ରଚେତା, ହେ ରାଜନ—ଆମ ପାଇଁ ବସୁଥିବା, ଆମେ କରିଥିବା ଅପରାଧମାନଙ୍କୁ ଢିଲା କରି ଛାଡ଼ିଦିଅ।
Mantra 15
उदुत्तमं वरुण पाशमस्मदवाधमं वि मध्यमं श्रथाय । अथा वयमादित्य व्रते तवानागसो अदितये स्याम ॥
ହେ ବରୁଣ, ଆମଠାରୁ ତୁମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାଶକୁ ଉଠାଇ ନେଅ; ସର୍ବାଧମ ପାଶକୁ ଢିଲା କର, ଏବଂ ମଧ୍ୟମକୁ ମଧ୍ୟ ଖୋଲି ଦେଅ। ତାପରେ, ହେ ଆଦିତ୍ୟ, ତୁମର ବ୍ରତରେ ଆମେ ନିର୍ଦୋଷ ରହୁ; ଅଦିତିରେ—ବିଶାଳ ମୁକ୍ତିରେ—ଆମର ଅଂଶ ହେଉ।
Frequently Asked Questions
It opens with Aditi and an open question about the right immortal, but much of the hymn’s praise and the final plea focus on Varuṇa as the Āditya who governs ṛta. Aditi appears as the ‘wide’ goal-state of release and protection.
It symbolizes the binding force of moral and cosmic law: when one violates ṛta (truth, right measure), one feels constrained—by fear, guilt, or misfortune. The prayer asks Varuṇa to loosen these bonds so the person can return to a blameless life.
It can be recited as a truth-alignment prayer: acknowledge mistakes, ask for clarity and release from harmful patterns, and renew a commitment to honest speech and right action. Many choose dusk/evening for this recitation, reflecting Varuṇa’s contemplative mood.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.