
Sukta 1.181
Aśvinau
Triṣṭubh (probable)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ପ୍ରିୟ ସହାୟକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ “ଉଠାଇ” ଧରନ୍ତି ଏବଂ ବିଶେଷକରି ଆବଶ୍ୟକତାର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ପଥକୁ ଖୋଲା କରିଦିଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଲୋକଲୋକାନ୍ତରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗତି, ପ୍ରାଣଦାୟକ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଯଜମାନ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ଯୌବନତାର ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। କବି ‘ବରିବସ’ (ବିସ୍ତୃତ ଅବକାଶ/ସୁବିଧା), କଷ୍ଟ ଉପରେ ବିଜୟୀ ଅତିକ୍ରମ, ଏବଂ ସମୟୋଚିତ ଆଗମନ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଦାନଶୀଳ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହାନ୍ତି।
Mantra 1
कदु प्रेष्टाविषां रयीणामध्वर्यन्ता यदुन्निनीथो अपाम् । अयं वां यज्ञो अकृत प्रशस्तिं वसुधिती अवितारा जनानाम् ॥
ଆମ ପ୍ରେରଣା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ ହେ ଦ୍ୱୟ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଯଜ୍ଞରେ ଜଳକୁ ଉଠାଏ ଯେପରି, ସେପରି ତୁମେ କେବେ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଉପରକୁ ଉଠାଇବ? ଆମର ଏହି ଯଜ୍ଞ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରଶସ୍ତି ଗଢ଼ିଛି—ହେ ବସୁଧିତୀ, ହେ ଜନମାନଙ୍କର ଅବିତାର (ରକ୍ଷକ) ମାନେ।
Mantra 2
आ वामश्वासः शुचयः पयस्पा वातरंहसो दिव्यासो अत्याः । मनोजुवो वृषणो वीतपृष्ठा एह स्वराजो अश्विना वहन्तु ॥
ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ତୁମ ଅଶ୍ୱମାନେ ଏଠାକୁ ଆସୁନ୍ତୁ—ଶୁଚି, ପୟସ୍ (ପୋଷକ ରସ) ପାନକାରୀ, ପବନ-ବେଗୀ, ଦିବ୍ୟ ଧାବକ; ମନୋଜୁ (ମନରେ ପ୍ରେରିତ), ବଳବାନ, ଯୁଗ ପାଇଁ ସୁଶିକ୍ଷିତ ପୃଷ୍ଠବାହୀ। ହେ ସ୍ୱରାଜ (ସ୍ୱୟଂ-ଶାସକ) ଅଶ୍ୱିନୌ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆମ ଯଜ୍ଞକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବହି ଆଣୁନ୍ତୁ।
Mantra 3
आ वां रथोऽवनिर्न प्रवत्वान्त्सृप्रवन्धुरः सुविताय गम्याः । वृष्णः स्थातारा मनसो जवीयानहम्पूर्वो यजतो धिष्ण्या यः ॥
ତୁମ ରଥ ଆସୁ—ଢାଳ ଉପରୁ ଅବତରୁଥିବା ଦୃଢ଼ ଆଶ୍ରୟ ପରି—ସୁଯୁକ୍ତ, ସୁବିତ (ଶୁଭ ଗତି/ଶୁଭ ପଥ) ପାଇଁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବାକୁ। ହେ ବୃଷଣ (ବଳବାନ) ସ୍ଥାତାର, ମନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବେଗୀ, ମୁଁ—ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଥମ ଆହ୍ୱାନକାରୀ—ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି; ହେ ଧିଷଣ୍ୟ (ପ୍ରକାଶମୟ ଆସନସ୍ଥ) ଶକ୍ତିମାନେ, ଆମ ଭିତରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅ।
Mantra 4
इहेह जाता समवावशीतामरेपसा तन्वा नामभिः स्वैः । जिष्णुर्वामन्यः सुमखस्य सूरिर्दिवो अन्यः सुभगः पुत्र ऊहे ॥
ଏଠେ, ଏଠେ—ଏହି କର୍ମ ପାଇଁ ଜନ୍ମିତ—ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଅରେପସା (ଦୋଷରହିତ) ତନୁ (ସ୍ୱରୂପ) ସହିତ ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ସତ୍ୟ ନାମମାନଙ୍କ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସୁନ୍ତୁ। ତୁମମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ସୁମଖ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ)ର ଜିଷ୍ଣୁ (ବିଜୟୀ) ସ୍ୱାମୀ; ଅନ୍ୟଜଣେ ଦିବର ସୁଭଗ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଆବଶ୍ୟକ ଊହେ (ବିବେକ/ବିଚାର) ଆଣେ।
Mantra 5
प्र वां निचेरुः ककुहो वशाँ अनु पिशङ्गरूपः सदनानि गम्याः । हरी अन्यस्य पीपयन्त वाजैर्मथ्रा रजांस्यश्विना वि घोषैः ॥
ପ୍ର ୱାଂ ନିଚେରୁଃ—ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆଗେଇ ଚଳ; କକୁହୋ—ଉଚ୍ଚତାମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି, ପିଶଙ୍ଗରୂପଃ—ଦୀପ୍ତ ରୂପରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ସଦନକୁ ଗମନ କର। ତୁମମଧ୍ୟରୁ ଜଣଙ୍କ ହରୀ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱମାନେ ୱାଜୈଃ—ବଳ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂରିତ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ, ତୁମେ ଘୋଷୈଃ—ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ନାଦରେ ରଜାଂସି—ଅନ୍ତରିକ୍ଷର ବିସ୍ତାରକୁ ମଥି, ପଥମାନଙ୍କୁ ଖୋଲିଦିଅ।
Mantra 6
प्र वां शरद्वान्वृषभो न निष्षाट् पूर्वीरिषश्चरति मध्व इष्णन् । एवैरन्यस्य पीपयन्त वाजैर्वेषन्तीरूर्ध्वा नद्यो न आगुः ॥
ପ୍ର ୱାଂ ଶରଦ୍ୱାନ୍—ତୁମର ତେଜୋମୟ ଶକ୍ତି, ନିଷ୍ଷାଟ୍ ୱୃଷଭୋ ନ—ଛୁଟିଥିବା ବୃଷଭ ପରି ଉଦ୍ଗୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ପୂର୍ୱୀରିଷଃ—ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରେରଣାମାନଙ୍କ ସହ ଚଳେ, ମଧ୍ୱ ଇଷ୍ଣନ୍—ମଧୁର ରସକୁ ଚାପି ବାହାର କରେ। ଏୱୈଃ—ବେଗବାନ ଧାରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ତୁମମଧ୍ୟରୁ ଜଣଙ୍କୁ ୱାଜୈଃ—ବଳ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୀପୟନ୍ତ—ପୂରିତ କରେ; ଊର୍ଧ୍ୱା ନଦ୍ୟୋ ନ—ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ନଦୀମାନଙ୍କ ପରି, ୱେଷନ୍ତୀ—ଆକାଂକ୍ଷା କରି ଡାକୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି।
Mantra 7
असर्जि वां स्थविरा वेधसा गीर्बाळ्हे अश्विना त्रेधा क्षरन्ती । उपस्तुताववतं नाधमानं यामन्नयामञ्छृणुतं हवं मे ॥
ଅସର୍ଜି ୱାଂ ସ୍ଥବିରା—ହେ ସ୍ଥିର ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ, ୱେଧସା—ବିଧାତୃ କବିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ ଗୀଃ—ବଳବତୀ, ଗଢ଼ିବା ଵାଣୀ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ତ୍ରେଧା କ୍ଷରନ୍ତୀ—ତିନି ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ। ଉପସ୍ତୁତୌ ଅବତଂ—ସ୍ତୁତିର କ୍ଷଣରେ, ନାଧମାନଂ—ପରିଶ୍ରମୀକୁ ରକ୍ଷା କର; ଯାମନ୍ ଅୟାମଂ—ସୁଗମ ଯାତ୍ରାରେ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଯାତ୍ରାରେ, ଶୃଣୁତଂ ହବଂ ମେ—ମୋ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣ।
Mantra 8
उत स्या वां रुशतो वप्ससो गीस्त्रिबर्हिषि सदसि पिन्वते नॄन् । वृषा वां मेघो वृषणा पीपाय गोर्न सेके मनुषो दशस्यन् ॥
ଏବଂ ତୁମମାନଙ୍କର ସେଇ ଦୀପ୍ତ ସ୍ତୋତ୍ର—ଦୀପ୍ତିମାନ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଆବୃତ—ତ୍ରିବର୍ହିଷି ବର୍ହିସ୍ଯୁକ୍ତ ସଦସରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବିସ୍ତାର କରେ। ହେ ବୃଷଣମାନେ (ବଳବାନ ଅଶ୍ୱିନମାନେ), ତୁମର ବୃଷା ମେଘ ତୁମକୁ ବୃଦ୍ଧିରେ ପୂରଣ କରେ—ଯେପରି ସିଞ୍ଚନ ଗୋକୁ ଫଳବତୀ କରେ—ଯେତେବେଳେ ମର୍ତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ କୌଶଳରେ ତୁମର ଦଶସ୍ୟା (ସେବା-ସ୍ତୁତି) କରେ।
Mantra 9
युवां पूषेवाश्विना पुरंधिरग्निमुषां न जरते हविष्मान् । हुवे यद्वां वरिवस्या गृणानो विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
ହେ ଅଶ୍ୱିନମାନେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପୂଷନ ପରି ପୁରନ୍ଧି (ପରିପୂରଣ ଆଣୁଥିବା ଶକ୍ତି) ଅଟ; ଏବଂ ଉଷା ପରି ହବିଷ୍ମାନ (ହବିଷ ଧାରକ) ପାଇଁ ତୁମେ ଜରାଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପଥକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତୁମକୁ ହୁଏ କରେ—ସେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରେରକ ଏଷ (ଅନ୍ୱେଷଣ) ଓ ବିଜୟୀ ବ୍ରଜନ (ବାଧା-ଭେଦନ ଜୟ)କୁ ଜାଣି, ଜୀରଦାନୁ (ଶୀଘ୍ର ଦାନକାରୀ) ଦାନକୁ ଲାଭ କରୁ।
They are the divine twin horsemen, youthful and swift, famous for rescuing, healing, and bringing prosperity. The hymn calls them as protectors who arrive quickly and open safe paths.
The poet asks the twins to lift the worshippers out of difficulty, protect the people, and grant wealth and strength. A key theme is “widening the path” (varivas)—removing obstacles and creating room to succeed.
It fits dawn and early-morning worship, especially contexts linked with the Aśvins and the morning pressing in soma ritual. In simple home practice, it can be recited in the morning with ghee or milk offerings and a clear request for protection and guidance.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.