Sukta 56
Sukta 1.56
Indra (high probability in this local sequence; exact assignment should be confirmed from RV Anukramaṇī)
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ଅଗ୍ରଗତିର ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି: ସେ ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ପରି ଉଠି ଦାଁଡାନ୍ତି, ହରିତ-ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଆଗେଇ ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଗର୍ଜନମୟ ବଳରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ନିଜ ତବିଷୀ (ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ସଶକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସୋମର ଉଲ୍ଲାସରେ ବୃତ୍ରର ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି ଜଳଧାରାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତ ରକ୍ଷା, ଆଲୋକ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।
Mantras
Mantra 1
एष प्र पूर्वीरव तस्य चम्रिषोऽत्यो न योषामुदयंस्त भुर्वणिः । दक्षं महे पाययते हिरण्ययं रथमावृत्या हरियोगमृभ्वसम् ॥
ଏହି (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୁରାତନ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ପ୍ରେରେ; ଆବରଣରୁ ଉଠୁଥିବା ଅଶ୍ୱ ପରି, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ। ସେ ମହାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷତା (ଦକ୍ଷ) କୁ ପାନ କରାଏ; ହରିମାନେ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱ) ଯୁକ୍ତ ରଥକୁ ଘୁରାଇ, ଋଭୁ-ସମ ନିର୍ମାଣକୌଶଳରେ ଆଗେଇଯାଏ।
Mantra 2
तं गूर्तयो नेमन्निषः परीणसः समुद्रं न संचरणे सनिष्यवः । पतिं दक्षस्य विदथस्य नू सहो गिरिं न वेना अधि रोह तेजसा ॥
ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ସୁନିୟୋଜିତ ଅନ୍ୱେଷକମାନେ—ନିୟତ ପ୍ରେରଣା (ଇଷଃ) ବହନ କରି—ସମୁଦ୍ର-ସଙ୍ଗମକୁ ବହୁଥିବା ଧାରାମାନଙ୍କ ପରି ଏକତ୍ର ଗତି କରନ୍ତି। ଏବେ ସେମାନେ ଦକ୍ଷର ପତି, ବିଦଥ (ଯଜ୍ଞସଭା)ର ଅଧିପତିଙ୍କ ପାଖକୁ—ବଳର ଶିଖର ଉପରେ—ପର୍ବତ ଆରୋହଣ କରୁଥିବା ଆକାଙ୍କ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି, ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ଜ୍ୟୋତିର ଦୀପ୍ତିରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି।
Mantra 3
स तुर्वणिर्महाँ अरेणु पौंस्ये गिरेर्भृष्टिर्न भ्राजते तुजा शवः । येन शुष्णं मायिनमायसो मदे दुध्र आभूषु रामयन्नि दामनि ॥
ସେ ତୁର୍ବଣି—ମହାନ, ପୌଂସ୍ୟ (ପୁରୁଷବଳ)ରେ ଧୂଳିରହିତ—ପର୍ବତର ଝଲମଲା ପ୍ରହାର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ: ତାଙ୍କ ତୁଜା ଶବ (ପ୍ରେରକ ବଳ)। ସେଇ ଶକ୍ତିରେ, ଆୟସ (ଲୋହା ପରି ଅଡ଼ିଗ) ମଦରେ, ସେ ମାୟାବୀ ଶୁଷ୍ଣକୁ ଦମନ କଲେ; ଆଘାତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାକୁ ବଶ କରି, ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
Mantra 4
देवी यदि तविषी त्वावृधोतय इन्द्रं सिषक्त्युषसं न सूर्यः । यो धृष्णुना शवसा बाधते तम इयर्ति रेणुं बृहदर्हरिष्वणिः ॥
ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ଶକ୍ତି—ତୋର ବଢୁଥିବା ତବିଷୀ—ଆମ ସହାୟତା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୋଗ କରେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଷାକୁ ଯୋଗ କରେ; ସେତେବେଳେ ଯିଏ ଧୃଷ୍ଣୁ ଶବସାରେ ତମସ୍କୁ ପଛେଇ ଦିଏ, ସେ ମହା ରେଣୁ (ଧୂଳି)କୁ ଗତିମାନ କରେ—ହରିଷ୍ୱଣି (ହରିତ ଅଶ୍ୱବାହୀ) ଗର୍ଜନ କରି ଧାଉଁଥାଏ।
Mantra 5
वि यत्तिरो धरुणमच्युतं रजोऽतिष्ठिपो दिव आतासु बर्हणा । स्वर्मीळ्हे यन्मद इन्द्र हर्ष्याहन्वृत्रं निरपामौब्जो अर्णवम् ॥
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଅଚଳ, ଅଚ୍ୟୁତ ଧରୁଣ (ଦୃଢ଼ ଆଧାର)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବର୍ହଣା (ଉନ୍ନତିକାରୀ) ଶକ୍ତିରେ ରଜଃ (ମଧ୍ୟଲୋକ)କୁ ଟପିଗଲ; ସେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ମୀଳ୍ହେ—ସ୍ୱର (ପ୍ରକାଶ) ଜିତାଉଥିବା—ସେଇ ମଦରେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ହର୍ଷରେ ବୃତ୍ରକୁ ଆଘାତ କରି ନିହତ କଲ, ଏବଂ ଜଳମାନଙ୍କ ଅର୍ଣବ (ସମୁଦ୍ର-ପ୍ରବାହ)କୁ ବାହାରକୁ ବହିବା ପାଇଁ ମୁକ୍ତ କଲ।
Mantra 6
त्वं दिवो धरुणं धिष ओजसा पृथिव्या इन्द्र सदनेषु माहिनः । त्वं सुतस्य मदे अरिणा अपो वि वृत्रस्य समया पाष्यारुजः ॥
ତୁମେ ନିଜ ଓଜସାରେ ଦ୍ୟୌର ଦୃଢ଼ ଧରୁଣ (ଆଧାର) ସ୍ଥାପନ କର; ଏବଂ ହେ ମହିମାବାନ ଇନ୍ଦ୍ର, ପୃଥିବୀର ସଦନମାନେ (ଭିତ୍ତିମାନେ) ତୁମେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କର। ସୁତ ସୋମର ମଦରେ ତୁମେ ଅପଃ (ଜଳମାନଙ୍କୁ) ମୁକ୍ତ କର; ବୃତ୍ରର ବନ୍ଧନକାରୀ ସନ୍ଧି ଓ ପାଶ୍ୟା (ବେଡ଼ି)କୁ ତୁମେ ଭାଙ୍ଗିଦେଉ।
Inside Sukta 56
How it unfolds
- Where it opens
Indra’s emergence and forward drive is pictured as a swift steed rising from concealment, turning the tawny-yoked chariot into motion.
- Development
His divine might (Taviṣī) is invoked as the power that yokes him to aid, like the Sun harnessing the Dawn; Indra’s roaring advance dispels darkness and stirs the world.
- Climax
In Soma-intoxication Indra performs the decisive cosmic act: breaking Vṛtra’s enclosing bonds and releasing the waters.
- Where it settles
The hymn settles on Indra as the establisher of heaven’s support and earth’s foundations—granting enduring stability, light, and free-flowing abundance to the worshipper.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is the thunder-wielding, Soma-loving hero who rides with the tawny steeds (harī), shatters obstacles, and wins the waters and light for gods and humans. He is depicted as roaring, dust-raising, daring, and irresistibly strong, especially in the Soma-ecstasy.
- Cosmic functionBreaker of Vṛtra and releaser of waters; champion who establishes the supports of heaven and earth and restores light by driving back darkness and obstruction.
- Inner significanceThe awakening of courageous will and luminous power that breaks inner constriction (fear, inertia, ignorance) and releases the ‘waters’ of inspiration, vitality, and clarity.
The seer
- Vasiṣṭha MaitrāvaruṇiVasiṣṭha (Vasiṣṭha-gotra); called Maitrāvaruṇi as ‘son/line of Mitra–Varuṇa’ in the tradition · One of the foremost Rigvedic seers, celebrated for hymns of spiritual authority and royal-protective power; associated with the Vasiṣṭha family’s theology of ṛta (cosmic order) and victorious divine aid.
Famous verses
एष प्र पूर्वीरव तस्य चम्रिषोऽत्यो न योषामुदयंस्त भुर्वणिः । दक्षं महे पाययते हिरण्ययं रथमावृत्या हरियोगमृभ्वसम् ॥देवी यदि तविषी त्वावृधोतय इन्द्रं सिषक्त्युषसं न सूर्यः । यो धृष्णुना शवसा बाधते तम इयर्ति रेणुं बृहदर्हरिष्वणिः ॥त्वं दिवो धरुणं धिष ओजसा पृथिव्या इन्द्र सदनेषु माहिनः । त्वं सुतस्य मदे अरिणा अपो वि वृत्रस्य समया पाष्यारुजः ॥Attributes of the deity
- Vṛtrahan (slayer of obstruction)
- Soma-empowered ecstasy (mada)
- Harī-yoked chariot and swift advance
- Roaring, dust-raising force
- Upholder of heaven and earth’s foundations
- Protector and giver of victory and abundance
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Maṇḍala 7 traditionally attributed to the Vasiṣṭhas
- Hymns to Indra, Varuṇa, Mitra-Varuṇa, and Agni within the Vasiṣṭha corpus
- Vedic ritual and priestly traditions connected with the Vasiṣṭha lineage in later śrauta memory
The rite, step by step
- Prepare the sacred space and kindle Agni; establish a focused intention for protection/victory and release of obstructions.
- Press Soma (or ritually substitute where appropriate) and consecrate the offering with recitation of the sukta.
- Invite Indra with praise of his chariot, strength, and Vṛtra-slaying deed; emphasize his Taviṣī (empowering might).
- Offer Soma (and accompanying oblations) while reciting key verses; request the driving away of darkness and the freeing of ‘waters’ (prosperity, rain, insight).
- Conclude with thanksgiving and a final petition for stable support (dharuṇa) in heaven/earth—symbolizing order and security for the sacrificer.
Offerings
- Soma libation (primary)
- Ghṛta (ghee) oblations
- Optional: puroḍāśa (rice-cake) in Indra rites, per ritual setting
Frequently Asked Questions
The hymn praises Indra, especially his victorious strength, his tawny-steed chariot, and his power to remove darkness and obstacles.
It refers to the classic Vedic story where Indra breaks Vṛtra’s blockage and lets the waters flow again—symbolizing rain, abundance, and the freeing of blocked life-energy.
Taviṣī is Indra’s divine might or empowering power. The hymn describes it as the force that ‘yokes’ Indra to help, like the Sun bringing forth the Dawn.
Ask anything about Sukta 56 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
