Sukta 115
Sukta 1.115
Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.115)
Sūrya
Triṣṭubh (probable for RV 1.115.1)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୈନିକ ଉଦୟକୁ ଦେବମାନଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ “ମୁହଁ” ଓ “ଚକ୍ଷୁ” ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଦ୍ୟାଉ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଋତ (ନିୟମ-ଶୃଙ୍ଖଳା) ଓ ଦୃଶ୍ୟତାରେ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ଓ ରାତିରୁ ଦିନକୁ ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଏକ ନିୟମବଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱ-ଗତି ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରି, ପରେ ସେହି କୋସ୍ମିକ ଘଟଣାକୁ ଦୁଃଖ-କ୍ଲେଶ ଓ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି, ଏବଂ ଋତରେ (ସତ୍ୟ-ଶୃଙ୍ଖଳାରେ) ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଛି।
Mantras
Mantra 1
चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः । आप्रा द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च ॥
ଦେବମାନଙ୍କର ଚିତ୍ରମୟ, ଦୀପ୍ତ ମୁଖ ଉଦିତ ହୋଇଛି—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମିତ୍ର-ବରୁଣ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ। ସେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି; ଚଳମାନ ଓ ସ୍ଥିର—ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ।
Mantra 2
सूर्यो देवीमुषसं रोचमानां मर्यो न योषामभ्येति पश्चात् । यत्रा नरो देवयन्तो युगानि वितन्वते प्रति भद्राय भद्रम् ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମତୀ ଦେବୀ ଉଷାଙ୍କ ପଛେ, ଯୁବକ ଯେପରି କନ୍ୟାଙ୍କ ପଛେ ଯାଏ, ସେପରି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୟନ୍ତ ନରମାନେ ଯୁଗମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେମାନେ ଶୁଭ ପାଖେ ଶୁଭକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି—ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଙ୍ଗଳ ପଦକ୍ଷେପ ଅଧିକ ମହାମଙ୍ଗଳତାକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦିଏ।
Mantra 3
भद्रा अश्वा हरितः सूर्यस्य चित्रा एतग्वा अनुमाद्यासः । नमस्यन्तो दिव आ पृष्ठमस्थुः परि द्यावापृथिवी यन्ति सद्यः ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭଦ୍ର ଅଶ୍ୱମାନେ—ହରିତ (ହରିତାଶ୍ୱ) ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଏତଗ୍ୱା (ବେଗଶାଳୀ) ଓ ଅନୁମାଦ୍ୟ (ଉଲ୍ଲାସିତ) ଅଟନ୍ତି। ନମସ୍ୟା କରି ସେମାନେ ଦ୍ୟୌର ପୃଷ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସଦ୍ୟଃ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀକୁ ପରିବ୍ୟାପି ଗତି କରନ୍ତି।
Mantra 4
तत्सूर्यस्य देवत्वं तन्महित्वं मध्या कर्तोर्विततं सं जभार । यदेदयुक्त हरितः सधस्थादाद्रात्री वासस्तनुते सिमस्मै ॥
ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦେବତ୍ୱ, ଏହା ତାଙ୍କ ମହିମା: ମଧ୍ୟରେ କର୍ତୃମାନଙ୍କ (ରାତ୍ରି ଓ ଉଷା/ଦୁଇ କ୍ଷିତିଜ) ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ବିସ୍ତୃତ ତନ୍ତୁ-ଜାଲକୁ ସେ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଯେତେବେଳେ ସଧସ୍ଥାନରୁ ହରିତମାନଙ୍କୁ ଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ରାତ୍ରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରସାର କରେ—ଯେପରି ଆଲୋକଦାତା ଧର୍ମ୍ୟ ପଥରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତୁ।
Mantra 5
तन्मित्रस्य वरुणस्याभिचक्षे सूर्यो रूपं कृणुते द्योरुपस्थे । अनन्तमन्यद्रुशदस्य पाजः कृष्णमन्यद्धरितः सं भरन्ति ॥
ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ଅଭିଚକ୍ଷେ (ନିରୀକ୍ଷକ ଦୃଷ୍ଟି) ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୟୌର ଉପସ୍ଥରେ ନିଜ ରୂପ ଗଢ଼ନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ଅନନ୍ତ ଓ ଦୀପ୍ତ; ଅନ୍ୟଟି କୃଷ୍ଣ (ଅନ୍ଧାର) — ଏହି ଦୁଇକୁ ହରିତମାନେ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।
Mantra 6
अद्या देवा उदिता सूर्यस्य निरंहसः पिपृता निरवद्यात् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
ଆଜି, ହେ ଦେବମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ସହିତ ଆମକୁ ନିରଂହସ—କଷ୍ଟରୁ—ଉଦ୍ଧାର କର; ଆମକୁ ନିରବଦ୍ୟ—ଦୋଷରୁ—ଉଦ୍ଧାର କର। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଆମକୁ ବିସ୍ତାର କରୁନ୍ତୁ; ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ (ନଦୀ), ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ଆମକୁ ପୋଷଣ କରୁନ୍ତୁ—ଯେପରି ଋତର ସମଗ୍ର କ୍ରମ ଆମକୁ ସତ୍ୟ ଓ ବିଶାଳତାରେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଆଧାର ଦେଉ।
Frequently Asked Questions
It praises the rising Sun (Sūrya) as the all-seeing power that fills the worlds with light and order, and it asks the gods to free the worshipper from distress and moral fault.
Because Sūrya makes everything visible and thus supports truth, law, and right conduct—qualities especially associated with Mitra and Varuṇa; his light is their ‘seeing’ in the world.
It is well suited for dawn recitation facing east: contemplate the Sun as inner clarity, then pray for removal of negativity (aṃhas) and for a truthful, expansive day aligned with ṛta.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.