Sukta 15
Sukta 1.15
Medhātithi Kāṇva (traditional for RV 1.15)
Indra (Soma-drinker)
Gāyatrī
RV 1.15 ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦର ଏକ ସୂକ୍ତ; ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଋତ (ଠିକ୍ ନିୟମ/ବ୍ୟବସ୍ଥା) ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ବଳ ଓ ରକ୍ଷା ପ୍ରକଟ ହେଉ। ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ପୀଡନର ପରିବେଶ—ପୀଡନ ପଥର, ଋତ୍ୱିଜ ପୁରୋହିତମାନେ, ଏବଂ ଧନଦାୟି ଶକ୍ତି ‘ଦ୍ରବିଣୋଦା’—ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରେ; ଶେଷରେ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଭିତ୍ତି ଦେଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ନିୟମିତ ନେତା ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରେ।
Mantras
Mantra 1
इन्द्र सोमं पिब ऋतुना त्वा विशन्त्विन्दवः । मत्सरासस्तदोकसः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଋତୁ ଓ ଋତ ଅନୁସାରେ ସୋମ ପାନ କର; ପିଷିତ ଇନ୍ଦୁ-ବିନ୍ଦୁମାନେ ତୁମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ—ସେମାନେ ଉଦ୍ବୋଧକ ପ୍ରବାହ, ଯେ ‘ତତ୍’ରେ, ସତ୍ୟ-ଲୋକରେ, ନିବାସ କରନ୍ତି।
Mantra 2
मरुतः पिबत ऋतुना पोत्राद्यज्ञं पुनीतन । यूयं हि ष्ठा सुदानवः ॥
ହେ ମରୁତମାନେ, ଋତୁନା—ଯଥାଯଥ ମାପରେ—ସୋମ ପାନ କର; ପବିତ୍ରକର ପାତ୍ର (ପୋତ୍ର) ଠାରୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଶୁଦ୍ଧ କର, ଆମ ଆହୁତିକୁ ନିର୍ମଳ କର। କାରଣ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ସୁଦାନବଃ—ଉଦାର ଦାତା ଶକ୍ତିମାନେ—ହେଉଛ।
Mantra 3
अभि यज्ञं गृणीहि नो ग्नावो नेष्टः पिब ऋतुना । त्वं हि रत्नधा असि ॥
ଆମ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତି ଅଭି—ତୁମ ସ୍ତୁତିଗାନକୁ ମୁଖ କର, ହେ ଗ୍ନାବଃ, ହେ ନେଷ୍ଟର; ଋତୁନା ଯଥାଯଥ ମାପରେ ପାନ କର। କାରଣ ତୁମେ ହିଁ ରତ୍ନଧାଃ—ରତ୍ନର ଧାରକ ଓ ସ୍ଥାପକ—ହେଉଛ।
Mantra 4
अग्ने देवाँ इहा वह सादया योनिषु त्रिषु । परि भूष पिब ऋतुना ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ବହି ଆଣ; ସେମାନଙ୍କୁ ତିନି ଯୋନିରେ ଆସନ ଦେ। ସମସ୍ତଦିଗରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ କ୍ରମରେ ପରିଭୂଷିତ କର; ଋତୁନା ଯଥାଯଥ ମାପରେ ପାନ କର।
Mantra 5
ब्राह्मणादिन्द्र राधसः पिबा सोममृतूँरनु । तवेद्धि सख्यमस्तृतम् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ (ବ୍ରହ୍ମନ୍) ଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ତୋର ରାଧସ୍ (ସମୃଦ୍ଧି)ର ସୋମ ପାନ କର; ଋତୁମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି—ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ଯଥାଯଥ ମାପ ଓ ଲୟ ଅନୁଯାୟୀ। କାରଣ ତୋର ସଖ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅଖଣ୍ଡ।
Mantra 6
युवं दक्षं धृतव्रत मित्रावरुण दूळभम् । ऋतुना यज्ञमाशाथे ॥
ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଧୃତବ୍ରତ (ଦୃଢ଼ ବ୍ରତଧାରୀ) ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦୁର୍ଲଭ ଦକ୍ଷ (କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଶକ୍ତି)କୁ ଧାରଣ କରି ସ୍ଥିର କର; ଏବଂ ଋତୁ—ଋତର ଯଥାଯଥ ଲୟ ଦ୍ୱାରା—ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପୋଷଣ କର।
Mantra 7
द्रविणोदा द्रविणसो ग्रावहस्तासो अध्वरे । यज्ञेषु देवमीळते ॥
ଦ୍ରବିଣୋଦା—ସମୃଦ୍ଧି ଦାନକାରୀ ଶକ୍ତି—ଦ୍ରବିଣସ (ଧନ/ଆନ୍ତରିକ ଧନ)ର ଦାତାମାନେ, ହାତରେ ଗ୍ରାବ (ପୀଡନ-ପଥର) ଧରି, ଅଧ୍ୱର (ଅବିଘ୍ନ ଯଜ୍ଞପଥ)ରେ; ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିରେ ଆରାଧନ କରନ୍ତି।
Mantra 8
द्रविणोदा ददातु नो वसूनि यानि शृण्विरे । देवेषु ता वनामहे ॥
ଦ୍ରବିଣୋଦା ଆମକୁ ସେହି ବସୁ—ପ୍ରଭାମୟ ଧନ—ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୁତ ଓ ପ୍ରମାଣିତ। ଦେବଲୋକରେ (ଚେତନାର ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ) ଯାହାକୁ ଆମେ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁ, ସେହିକୁ ହିଁ ଆମେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁ।
Mantra 9
द्रविणोदाः पिपीषति जुहोत प्र च तिष्ठत । नेष्ट्रादृतुभिरिष्यत ॥
ଦ୍ରବିଣୋଦା ତୃପ୍ତି ଚାହାନ୍ତି; ହବି ଅର୍ପଣ କର, ଆଗକୁ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଉ। ନେଷ୍ଟୃ (ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ନେତା) ଠାରୁ, ଋତୁ/ଋତ (ଯଥାଯଥ ମାପ-କ୍ରମ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପଥରେ ଆଗେଇ ଚାଲ।
Mantra 10
यत्त्वा तुरीयमृतुभिर्द्रविणोदो यजामहे । अध स्मा नो ददिर्भव ॥
ଯେହେତୁ ଆମେ, ହେ ଦ୍ରବିଣୋଦା, ଋତୁମାନଙ୍କ ସହ ‘ଚତୁର୍ଥ’ ରୂପେ ତୁମକୁ ଯଜୁଛୁ; ତେଣୁ ଏବେ ଆମ ପାଇଁ ଦାତା ହେଅ—ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଦାନ କରୁଥିବା।
Mantra 11
अश्विना पिबतं मधु दीद्यग्नी शुचिव्रता । ऋतुना यज्ञवाहसा ॥
ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ମଧୁ ପିଅ; ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତ, ଶୁଚିବ୍ରତ, ଯଜ୍ଞବାହକ—ଋତୁନା (ଋତର କ୍ରମେ) ଆସି ଏହି ମାଧୁର୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।
Mantra 12
गार्हपत्येन सन्त्य ऋतुना यज्ञनीरसि । देवान्देवयते यज ॥
ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଧାର କରି, ଋତୁନାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ନେତା—ଯଥାମାପେ; ଦେବୟତେ (ଦିବ୍ୟକୁ ଆକାଂକ୍ଷୀ) ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜ।
Frequently Asked Questions
It teaches that Indra’s strength and help come when Soma is offered in harmony with ṛta—right order, right timing, and right measure—so the sacrifice becomes effective.
Draviṇodā represents the wealth-giving power that arises from a well-performed sacrifice—prosperity as a sacred outcome of correct ritual action.
It closes by grounding the rite in the steady household fire (Gārhapatya) and affirming Agni as the leader of sacrifice (yajña-nī), who carries offerings to the gods for the sincere seeker.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.