Sukta 22
Sukta 1.22
Aśvinau
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତ-ଆହ୍ୱାନରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଯମଜ ଚିକିତ୍ସକ ଦେବତାମାନେ ଆସି ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ, ଜାଗରଣ, ରକ୍ଷା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି ଆଣନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପରେ ପ୍ରାର୍ଥନାଟି ସହାୟକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ (ଧାରଣକାରୀ “ରାଣୀ” ଭାବେ ଦେବୀମାନଙ୍କ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ), ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ “ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ”ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦର୍ଶନରେ ଉପସଂହାର ହୁଏ—ଜାଗ୍ରତ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧାମକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
प्रातर्युजा वि बोधयाश्विनावेह गच्छताम् । अस्य सोमस्य पीतये ॥
ପ୍ରାତଃୟୁଜ ସେହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କର; ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ଏଠାକୁ ଆସ—ଏହି ସୋମର ପାନ ପାଇଁ।
Mantra 2
या सुरथा रथीतमोभा देवा दिविस्पृशा । अश्विना ता हवामहे ॥
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସୁ-ରଥବାହୀ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯାହାଙ୍କର ପହଞ୍ଚ ଦ୍ୟୌକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ସେହି ଦୁଇ ଦେବ—ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ତୁମମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ।
Mantra 3
या वां कशा मधुमत्यश्विना सूनृतावती । तया यज्ञं मिमिक्षतम् ॥
ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ତୁମମାନଙ୍କର ସେଇ କଶା (ଲଗାମ)—ଆନନ୍ଦମଧୁର ରସରେ ମଧୁମତୀ ଏବଂ ସୂନୃତାବତୀ (ସତ୍ୟବାଣୀର ଶକ୍ତିଧାରିଣୀ)—ତାହାଦ୍ୱାରା ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଦୃଢ଼ କର, ଏବଂ ତାହାକୁ ଏକମାତ୍ର ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ଅର୍ପଣକର୍ମରେ ମିଶାଇ ଦିଅ।
Mantra 4
नहि वामस्ति दूरके यत्रा रथेन गच्छथः । अश्विना सोमिनो गृहम् ॥
ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଦୂର’ ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ; ତୁମେ ରଥରେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଅ, ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ସେଠାରେ ତୁମେ ସୋମିନ (ସୋମ ଅର୍ପଣକାରୀ)ର ଗୃହକୁ—ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆନ୍ତରିକ ନିବାସକୁ—ପହଞ୍ଚିଯାଅ।
Mantra 5
हिरण्यपाणिमूतये सवितारमुप ह्वये । स चेत्ता देवता पदम् ॥
ସହାୟତା ପାଇଁ ମୁଁ ସବିତୃଙ୍କୁ—ହିରଣ୍ୟପାଣି (ସୁବର୍ଣ୍ଣହସ୍ତ)—ସମୀପକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ; ସେ ଚେତନ ଜ୍ଞାତା, ଯିଏ ଦେବତାର ପଦ ସ୍ଥାପନ କରେ—ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତ୍ୱର ଯଥାଯଥ ସ୍ଥାନକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
Mantra 6
अपां नपातमवसे सवितारमुप स्तुहि । तस्य व्रतान्युश्मसि ॥
ଅପାଂ ନପାତ୍—ଜଳମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର—ସବିତୃଙ୍କୁ ଆମ ସହାୟତା ପାଇଁ ସମୀପରେ ସ୍ତୁତି କର। ତାଙ୍କର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ, ତାଙ୍କର ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟପଥକୁ, ଆମେ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ।
Mantra 7
विभक्तारं हवामहे वसोश्चित्रस्य राधसः । सवितारं नृचक्षसम् ॥
ଆମେ ସବିତୃଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ—ସମୃଦ୍ଧ ଓ ବିଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ରାଧସର ବିଭକ୍ତା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ରଷ୍ଟା (ନୃଚକ୍ଷସ୍)।
Mantra 8
सखाय आ नि षीदत सविता स्तोम्यो नु नः । दाता राधांसि शुम्भति ॥
ହେ ସଖାମାନେ, ଏଠାରେ ବସ; ଏବେ ସବିତୃ ଆମ ସ୍ତୋତ୍ରର ବିଷୟ। ଦାତା ରାଧାଂସିକୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ କରି ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି।
Mantra 9
अग्ने पत्नीरिहा वह देवानामुशतीरुप । त्वष्टारं सोमपीतये ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଦେବମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛୁକ ପତ୍ନୀମାନେ—ଦିବ୍ୟ ସହଚରୀ ଦେବୀମାନେ—କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; ଏବଂ ସୋମପାନ ପାଇଁ ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଣ, ଯେପରି ରୂପ-ନିର୍ମାଣ ଶକ୍ତି ଆମ ଅର୍ପଣକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ଗଢ଼ି ଦେଉ।
Mantra 10
आ ग्ना अग्न इहावसे होत्रां यविष्ठ भारतीम् । वरूत्रीं धिषणां वह ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମ ସହାୟତା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଯଜ୍ଞର ଦେବୀମାନେ—ୟବିଷ୍ଠ—ଭାରତୀ (ବାଣୀ-ଶକ୍ତି), ବରୂତ୍ରୀ (ବିସ୍ତୃତ ରକ୍ଷା) ଏବଂ ଧିଷଣା (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି) କୁ ଆଣ; ସେମାନଙ୍କୁ ଆମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବହନ କର।
Mantra 11
अभि नो देवीरवसा महः शर्मणा नृपत्नीः । अच्छिन्नपत्राः सचन्ताम् ॥
ଦେବୀମାନେ—ଆତ୍ମାର ଅଧିପତିଙ୍କ ରାଣୀମାନେ—ମହାଶାନ୍ତି ଓ ଆଶ୍ରୟରୂପ ଅଭୟଦ୍ୱାରା ନିଜ କୃପାରେ ଆମକୁ ଆବୃତ କରନ୍ତୁ; ଅଚ୍ଛିନ୍ନ ପତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ଅଖଣ୍ଡ ଶକ୍ତିଧାରିଣୀ ସେମାନେ ଆମ ସହ ଲଗି ରହନ୍ତୁ ଏବଂ ଆମ ଅଗ୍ରଗତିରେ ସାଥୀ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 12
इहेन्द्राणीमुप ह्वये वरुणानीं स्वस्तये । अग्नायीं सोमपीतये ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସମୀପକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି, ସ୍ୱସ୍ତି ପାଇଁ ବରୁଣାଣୀଙ୍କୁ; ଏବଂ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଅଗ୍ନାୟୀଙ୍କୁ। ଏହି ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀମାନେ ଆମ କ୍ଷେମକୁ ଦୃଢ଼ କରୁନ୍ତୁ ଓ ଅର୍ପଣ ମଧ୍ୟରେ ଲୁକାଇଥିବା ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 13
मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपृतां नो भरीमभिः ॥
ମହାନ ଦ୍ୟୌ ଓ ବିସ୍ତୃତ ପୃଥିବୀ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ମିଶାଇ ବଢ଼ାନ୍ତୁ। ଭରୀମଭିଃ—ଅର୍ପଣକୁ ବହନ ଓ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଆମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ।
Mantra 14
तयोरिद्घृतवत्पयो विप्रा रिहन्ति धीतिभिः । गन्धर्वस्य ध्रुवे पदे ॥
ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଘୃତବତ୍ ପୟଃକୁ ବିପ୍ରମାନେ ନିଜ ଧୀତିଭିଃ—ପ୍ରକାଶମୟ ଚିନ୍ତନରେ—ଆସ୍ୱାଦନ କରନ୍ତି; ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଧ୍ରୁବ ପଦରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରିତ ଅଛି।
Mantra 15
स्योना पृथिवि भवानृक्षरा निवेशनी । यच्छा नः शर्म सप्रथः ॥
ହେ ପୃଥିବୀ, ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୟୋଣା—ସୁଖଦ ଓ ଅକ୍ଷତ—ହେଉ; ତୋର ପ୍ରବାହରେ ଅହିଂସିତ ରୁହ। ହେ ନିବେଶନୀ (ନିବାସ-ଶକ୍ତି), ଆମକୁ ବିଶାଳ ଶର୍ମ—ଶାନ୍ତି ଓ ଆଶ୍ରୟ—ଦିଅ।
Mantra 16
अतो देवा अवन्तु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे । पृथिव्याः सप्त धामभिः ॥
ଏହିହେତୁ ଦେବମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ସେଠାରୁ ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିକ୍ରମ କଲେ; ପୃଥିବୀର ସପ୍ତ ଧାମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—କ୍ରମବଦ୍ଧ ନିବାସସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।
Mantra 17
इदं विष्णुर्वि चक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् । समूळ्हमस्य पांसुरे ॥
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ—ସେ ବିକ୍ରମ କଲେ; ତ୍ରିଧା ଭାବେ ସେ ନିଜ ପଦ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପଦ ପାଂସୁରେ—ଧୂଳିରେ—ଗୁପ୍ତ ଓ ଘନଭାବେ ଦବାଇ ରହିଛି।
Mantra 18
त्रीणि पदा वि चक्रमे विष्णुर्गोपा अदाभ्यः । अतो धर्माणि धारयन् ॥
ଅଦାଭ୍ୟ ଗୋପା—ଅଚ୍ୟୁତ ରକ୍ଷକ—ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦ ବିକ୍ରମ କଲେ; ତାହାରୁ ଧର୍ମମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
Mantra 19
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କର୍ମମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ବ୍ରତମାନଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷି ପ୍ରକାଶ କଲେ—ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଜ୍ୟ ସଖା।
Mantra 20
तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् ॥
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେ ପରମ ପଦକୁ ସୂରୟମାନେ ସଦା ଦେଖନ୍ତି—ଦିବିରେ ପ୍ରସାରିତ ଚକ୍ଷୁ ପରି।
Mantra 21
तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् ॥
ତାହାକୁ—ବିପ୍ରମାନେ, ସ୍ତୁତିପର ଓ ଜାଗ୍ରତ—ଏକାସାଥିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି: ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦର ପ୍ରକାଶ, ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ—ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରକଟ କରିବାକୁ ଯତ୍ନ କରନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It begins by calling the Aśvins at dawn to come and drink Soma, asking for help, healing, and protection. It then rises to a higher vision centered on Viṣṇu’s “highest step,” a symbol of the supreme spiritual station.
The Aśvins are “dawn-yoked” powers—swift helpers who arrive with the first light. In ritual terms, dawn is the natural time to invite them to the morning Soma offering and to seek an auspicious start, clarity, and well-being.
Literally it is “Viṣṇu’s highest step/abode.” In the hymn it points to the supreme, stable standpoint that awakened seers strive to kindle and realize—both as a cosmic truth and as an inner goal of consciousness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.