Mahabharata (BORI Critical Edition) in Oriya

ସଭାପର୍ବ (ଗ୍ରନ୍ଥ ୨) ମହାଭାରତରେ ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଚିତ୍ରିତ କରେ—ଭ୍ରାତୃ-ଏକତା ଓ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଥିରତାରୁ କଥା ଔପଚାରିକ ରାଜ୍ୟଶାସନ, ରାଜନୀତି ଏବଂ ରାଜସତ୍ତାର ବୈଧତା ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ରାଜସଭା (ସଭା) ନିର୍ମାଣ ଓ ତାହାର ପରିଚାଳନା ଏଠାରେ କେବଳ ପରିବେଶ ନୁହେଁ; ଏହା ଉପଦେଶ, ନିଷ୍ପତ୍ତି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ସାର୍ବଜନୀନ ମଞ୍ଚ—ଯେଉଁଠି ରାଜଧ...

ବିରାଟପର୍ବ (ଚତୁର୍ଥ ଗ୍ରନ୍ଥ) ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷର ଅଜ୍ଞାତବାସର କଥା କହେ—ବନବାସର ଶର୍ତ୍ତ ପୂରଣ କରିବା ଏବଂ ରାଜ୍ୟହରଣ ପରେ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା ପାଇଁ ଗ୍ରହୀତ ଗୁପ୍ତ ଜୀବନ। ଦ୍ୟୁତରେ ସର୍ବସ୍ୱ ହାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ ରହି ମତ୍ସ୍ୟଦେଶର ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ଦରବାରରେ ବେଶାନ୍ତର କରି ବସନ୍ତି। ଏଠାରେ ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରୀକ୍ଷା ଦେ...

ଭୀଷ୍ମପର୍ବ ମହାଭାରତର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଆରମ୍ଭ। ଦୀର୍ଘ ଦୂତିୟାଳି, ସନ୍ଧି-ପ୍ରୟାସ ଓ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନା ପରେ କଥା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିୟମବଦ୍ଧ, ସୁସଂଗଠିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ବୈଶମ୍ପାୟନ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିର ବିନ୍ୟାସ, ସେନାସମାବେଶ, ସହଯୋଗୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ବ୍ୟୂହସଜ୍ଜାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତି—ଏଠାରୁ ମହାକାବ୍ୟର ନୈତିକ ଓ କର୍ମମୟ ଶିଖର ତୀବ୍ର ହୁଏ। ଏହି...

କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ (ଗ୍ରନ୍ଥ ୮) ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତନ ପରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଙ୍କଟମୟ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଏହି ସମୟରେ କର୍ଣ୍ଣ କୌରବ ସେନାର ସେନାପତି ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ବିସ୍ତାର କ୍ରମେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଏକକ-ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଶେଷ ମୁହାଁମୁହିଁ ସଂଘର୍ଷ ଦିଗକୁ ଗତି କରେ। ମହାଭାରତ କଥାରେ ଏହା ଏକ ସନ୍ଧିବିନ୍...

ସୌପ୍ତିକ ପର୍ବ (ଗ୍ରନ୍ଥ ୧୦) ଯୁଦ୍ଧର ରାତ୍ରିକାଳୀନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରିଣାମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। କୌରବପକ୍ଷର ଅବଶିଷ୍ଟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ପରାଜୟକୁ ଦେଖି, ଖୋଲା ସମରର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଛାଡ଼ି, ଗୁପ୍ତ ଓ ରାତ୍ରି-ଆଶ୍ରିତ କାର୍ଯ୍ୟପଥକୁ ମୁହାଁ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ବିବରଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନ୍ଧରାଜଙ୍କ ଶୋକ, ଅପରାଧବୋଧ ଓ ରାଜ୍ୟପତନର ଛା...

ଶାନ୍ତିପର୍ବ (ଦ୍ୱାଦଶ ପର୍ବ) ମହାଭାରତର ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ତର କାଳରେ ଏକ ମହାନ ବୌଦ୍ଧିକ ଓ ନୈତିକ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣର ଆରମ୍ଭ କରେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ବିନାଶ ପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୋକ, ଅପରାଧବୋଧ ଓ ଧର୍ମସଙ୍କଟରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ; ସେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଦ୍ୱିଧାଗ୍ରସ୍ତ। ଏଠାରେ କଥା ଯୁଦ୍ଧନୀତିରୁ ଘୁଞ୍ଚି ଶାସନ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମାନଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଚିନ୍ତନରେ ପ୍ରବେଶ କରେ—ଯ...

ଆଶ୍ୱମେଧିକ ପର୍ବ (ଗ୍ରନ୍ଥ ୧୪) କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ରାଜ୍ୟଶକ୍ତିକୁ ଧର୍ମାଧାରିତ ଭାବେ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱକୁ ନୈତିକ ଭିତ୍ତି ଦେବାର କଥା କହେ। ଏଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କେବଳ ବିଜୟର ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ; ଏହା ରାଜତ୍ୱର ନୀତିଗତ ବୈଧତା, ପ୍ରଜାପାଳନର ସାର୍ବଜନୀନ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଏବଂ ଶାସକଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ବଂଶକ୍ଷୟର ଭୟାବହ କ୍ଷତି ପରେ କଥା ଶୋକ-...

ମୌସଲପର୍ବ (ଗ୍ରନ୍ଥ ୧୬) ମହାଭାରତର ଉତ୍ତର-ଅଂଶରେ ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସନ୍ଧିବିନ୍ଦୁ—କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧର ଶମନ ପରେ ଥିବା ଶାନ୍ତିରୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅନ୍ତିମ ବୈରାଗ୍ୟମୟ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଥାକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱାରକାରେ ବୃଷ୍ଣି-ଯାଦବମାନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ପରସ୍ପର ହିଂସାରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ଲେଖାବଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ପୂର୍ବଶାପର ପରିପାକ, କାଳର ଅନିବା...

ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପର୍ବ (ଗ୍ରନ୍ଥ ୧୮) ମହାଭାରତର ଅଷ୍ଟାଦଶ-ପର୍ବୀୟ ଗଠନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାପ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ମହାଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ରାଜଜୀବନରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ଶେଷ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, କଥା ରଣଭୂମିର ଇତିହାସରୁ ସରି ପରଲୋକୀୟ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଫେରାଏ। ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ—ମାନବ ନ୍ୟାୟାଳୟର ସୀମା ପରେ ପୁଣ୍ୟ, ପାପ, ଭୁଲ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସ୍ୱଧର୍ମପାଳନ କି...