
Sukta 1.138
Pūṣan
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ପୂଷନଙ୍କୁ ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ମହାଜନ୍ମା ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ବଳ ଓ ଗାୟକଙ୍କ ସ୍ତୁତି କେବେ ଶିଥିଲ ହୁଏ ନାହିଁ। କବି ସଫଳତା, ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ନିରାପଦ ସାଥିତ୍ୱ ପାଇଁ ପୂଷନଙ୍କ ‘ନିକଟ ସାହାଯ୍ୟ’ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମନକୁ ଏକତ୍ର ଯୋଗାଇଦେଉଥିବା ଦେବତା ସହ ଅଟୁଟ ମିତ୍ରତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
Mantra 1
प्रप्र पूष्णस्तुविजातस्य शस्यते महित्वमस्य तवसो न तन्दते स्तोत्रमस्य न तन्दते । अर्चामि सुम्नयन्नहमन्त्यूतिं मयोभुवम् । विश्वस्य यो मन आयुयुवे मखो देव आयुयुवे मखः ॥
ପୁନଃ ପୁନଃ ପୂଷଣଙ୍କ—ମହାଜାତଙ୍କ—ମହିମା ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି-ସ୍ତୋତ୍ର କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ମୁଁ ଗାଉଛି, କୃପା ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ତାଙ୍କର ସନ୍ନିହିତ ସହାୟତାକୁ—ଆନନ୍ଦଦାୟିକୁ। ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଯଜ୍ଞ ଦିଗରେ ଯୋଗାଏ, ସେ ଦେବ ମଖ (ଯଜ୍ଞ-ଶକ୍ତି/ସାଧନ) ଦିଗରେ ଯୋଗାଏ।
Mantra 2
प्र हि त्वा पूषन्नजिरं न यामनि स्तोमेभिः कृण्व ऋणवो यथा मृध उष्ट्रो न पीपरो मृधः । हुवे यत्त्वा मयोभुवं देवं सख्याय मर्त्यः । अस्माकमाङ्गूषान्द्युम्निनस्कृधि वाजेषु द्युम्निनस्कृधि ॥
ହେ ପୂଷଣ, ପଥରେ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ଗଢ଼େ—ଯେପରି ବୈରତା ବିରୋଧରେ ଋଣୀକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ; ଯେପରି ଉଷ୍ଟ୍ର (ଉଠ) ବୈରତା ବିରୋଧରେ ଭାର ବହନ କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ, ଆନନ୍ଦଦାୟି ଦେବକୁ, ସାଖ୍ୟ (ମିତ୍ରତା) ପାଇଁ—ମର୍ତ୍ୟ ହୋଇ—ଆହ୍ୱାନ କରେ। ଆମ ଆଙ୍ଗୂଷ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ)କୁ ଦ୍ୟୁମ୍ନିନ (ପ୍ରଭାମୟ) କର; ବାଜେଷୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୟୁମ୍ନିନ କର।
Mantra 3
यस्य ते पूषन्त्सख्ये विपन्यवः क्रत्वा चित्सन्तोऽवसा बुभुज्रिर इति क्रत्वा बुभुज्रिरे । तामनु त्वा नवीयसीं नियुतं राय ईमहे । अहेळमान उरुशंस सरी भव वाजेवाजे सरी भव ॥
ହେ ପୂଷନ! ଯାହାର ତୋ ସଖ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀର ଅନ୍ୱେଷକମାନେ—କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି) ଓ ବିବେକ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ତୋ ଅବସ (ସହାୟତା)କୁ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି; ହଁ, କ୍ରତୁର ଶକ୍ତିରେ ହିଁ ସେମାନେ ତାହା ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି। ସେଇ ନବୀନ ନିୟୁତ୍ (ଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଯୋଗ)କୁ ଅନୁସରି, ରାୟ (ସମୃଦ୍ଧି)ର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ଆମେ ତୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରୁ। ଅହେଳମାନ, ଉରୁଶଂସ (ବିଶାଳ ଶୁଭ-ଘୋଷଣାଧାରୀ), ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଜେ-ବାଜେରେ ଆମର ସହାୟ ହେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଜେ-ବାଜେରେ ଆମର ସହାୟ ହେ।
Mantra 4
अस्या ऊ षु ण उप सातये भुवोऽहेळमानो ररिवाँ अजाश्व श्रवस्यतामजाश्व । ओ षु त्वा ववृतीमहि स्तोमेभिर्दस्म साधुभिः । नहि त्वा पूषन्नतिमन्य आघृणे न ते सख्यमपह्नुवे ॥
ଏହି ଆମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିଜୟ-ଲାଭର ନିମିତ୍ତେ ଆମ ପାଖକୁ ନିକଟେ ଆ; ଅହେଳମାନ, ଉଦାର ଦାତା, ହେ ଅଜାଶ୍ୱ—ଶ୍ରବସ୍ (ପ୍ରେରିତ ଶ୍ରବଣ/କୀର୍ତ୍ତି)ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ। ହେ ଦସ୍ମ (ଅଦ୍ଭୁତ) ଦେବ! ସାଧୁ (ଶୁଦ୍ଧ) ଓ ସିଦ୍ଧ ସ୍ତୋମମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୋତେ ଆମ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଉଛୁ। କାରଣ, ହେ ପୂଷନ, ଆଘୃଣେ (ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରକାଶଧାରୀ), ମୁଁ ତୋତେ ଅତିମନ୍ୟ ଭାବେ (ଅତି-ସନ୍ଦେହରେ) ଚିନ୍ତା କରୁନାହିଁ; ତୋ ସଖ୍ୟକୁ ମୁଁ ଅପହ୍ନୁବେ (ଅସ୍ୱୀକାର) କରୁନାହିଁ।
Pūṣan is praised as a benevolent guide and protector who stays close, brings well-being, and leads people safely toward success and the goal of the sacrifice.
It means Pūṣan aligns people’s thoughts and intentions so they move together toward effective action—especially toward completing the yajña and its desired results.
It can be recited before travel, at the start of a task, or at the opening of a fire-offering to ask for protection, steady guidance, prosperity, and supportive companionship.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.