Mandala 10

Sukta 1

Sukta 10.1

ଋଗ୍ବେଦ ୧୦.୧ ମଣ୍ଡଳ ୧୦କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଅନ୍ଧକାରରୁ ପ୍ରଥମ ଦୀପ୍ତ ଉଦୟ ଭାବେ, ଉଷାମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ନିବାସକୁ ଆଲୋକରେ ପୂରଣ କରୁଥିବା। ଏହି ସୂକ୍ତ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବହୁରୂପକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ଆହୁତିଦ୍ୱାରା ସଦା ନବୀକୃତ—ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମାନବ କୁଳମାନଙ୍କର ହୋତା ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରେ, ଯିଏ ପ୍ରାର୍ଥନା ବହନ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଣନ୍ତି।

7 mantras | Rishi: Traditionally: Mādhucchandas or related Angiras line is often associated with early Agni hymns; for RV 10.1, Anukramaṇī traditions typically assign the hymn to a specific rishi-family (needs manuscript-specific confirmation). | Devata: Agni.

Chandas: Triṣṭubh (common for RV 10.1 opening verses; metrical confirmation recommended for digital scansion).

Sukta 2

Sukta 10.2

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଯୁବ ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ସମର୍ଥ ହୋତୃ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଋତୁ (ଯଥାଯଥ ସମୟ/କାଳ) ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ “ସ୍ଥାପନ” କରିପାରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବାକୁ, ଦିବ୍ୟ ବିଧାନରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ତ୍ରୁଟି-ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ସୁଧାରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱଳିତ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପିତୃୟାଣ (ପୂର୍ବଜମାର୍ଗ) ମଧ୍ୟ ଜାଣି ଯଜ୍ଞକୁ ଦୀପ୍ତିମୟ ସଫଳତାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 3

Sukta 10.3

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ତଥାପି ଶୁଭ, ବିବେକଶୀଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଜ୍ୟୋତି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି ଯଜମାନଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟତାର “ଉଷା” ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମିତ୍ର ସହଚର ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରେ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଯୋକ୍ତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସି, ଯଜ୍ଞାସନରେ ଉପବେଶନ କରି, ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଆହୁତି ଓ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ବହନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 4

Sukta 10.4

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁରାତନ ରାଜା ଓ ଗୃହପତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ସେ ଆଶ୍ରୟ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ନିର୍ଜନ ଭୂମିରେ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଝରଣା। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିୟାଶୀଳ ସ୍ୱଭାବକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି—ସେ ଲୁଚି ଶୋଇଥାନ୍ତି, ପରେ ହଠାତ୍ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇ ଆହୁତିକୁ “ଆସ୍ୱାଦନ” କରନ୍ତି। ସେଙ୍କୁ ପରିବାର, ସନ୍ତାନ, ଏବଂ ଦେହ ଓ ଜୀବନପଥର ଅଖଣ୍ଡତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ସମଗ୍ରରେ, ଏହା ସଫଳ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପରମ୍ପରାର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 5

Sukta 10.5

ଏହି ଗୁହ୍ୟ ସୂକ୍ତଟି ଗୋଟିଏ ଲୁକ୍କାୟିତ ବିଶ୍ୱତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଯାହା ଅଗ୍ନି-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ଅନୁଭୂତ—ଯିଏ “ସମୁଦ୍ର” ପରି ପ୍ରଚୁରତାକୁ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ଜୀବନର ଝରଣାଭିତରେ ସ୍ଥାପିତ ଗୁପ୍ତ ପଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଗୁପ୍ତ ପୋଷଣ, ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ପଥମାନ, ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କ ବିଶାଳତାରେ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍‌ର ସୃଷ୍ଟିମୂଳକ ଆଲିଙ୍ଗନର ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରି, ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଋତର ପ୍ରଥମଜ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଚୁରତା—ଉଭୟର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଉପସଂହାର କରେ।

7 mantras | Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 10.5) | Devata: Mystic One/Agni-Sūrya principle (hymn is enigmatic; often treated as addressing a hidden cosmic principle rather than a single named deity)

Chandas: Jagatī (probable for RV 10.5; many verses are Jagatī in indices)

Sukta 6

Sukta 10.6

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସର୍ବଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଗାୟକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅର୍ପଣକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଶୀଘ୍ର ଦୂତ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ—ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ ‘ହବ୍ୟ’, ଆଦି ଅର୍ପଣ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ପଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମହିମା, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ କିରଣମାନ, ଏବଂ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ବଢ଼ାଇବାରେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 7

Sukta 10.7

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ) ପାଇଁ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ—ଉଭୟଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଓ ଧର୍ମମୟ ଜୀବନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ “ସାର୍ବଭୌମ ଆୟୁ” (viśvāyus) ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଗୃହରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ରକ୍ଷାତ୍ମକ ଅଧୀନତାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବିଜୟୀ ଧୀ (ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି/ବୁଦ୍ଧି) ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହେ। ଶେଷରେ, ସଠିକ ପଥରେ ସାହାୟକ, ସୁରକ୍ଷକ, ଜୀବନଦାତା ଏବଂ ଶରୀରର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 8

Sukta 10.8

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କର ଆଲୋକ-ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ପଦକ୍ଷେପ କରେ, ସେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଅନେକ ପରିଚୟ ଖୋଲିଦିଏ—ଦ୍ରଷ୍ଟା-ଆଲୋକ, ବରୁଣ-ସଦୃଶ ଧର୍ମ-ନିୟମର ଧାରକ, ଅପାଂ ନପାତ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ-ଦୂତ ଯିଏ ଆହୁତିକୁ ପହଞ୍ଚାଏ—ସହିତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପ ଉପରେ ବିଜୟର ଏକ ପୌରାଣିକ ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ ଅହଂକାର ଉପରେ ନିୟମିତ ଶକ୍ତିର ବିଜୟକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

9 mantras | Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable; needs verification)

Sukta 9

Sukta 10.9

ଋଗ୍ବେଦ ୧୦.୯ ହେଉଛି ଆପଃ (ଜଳ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ସୂକ୍ତ; ସେମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ, ପୋଷଣ, ଶକ୍ତି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଚିକିତ୍ସାର ମୂଳ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। କବି ସେମାନଙ୍କୁ ଜୀବନଶକ୍ତି ଓ ଔଷଧ-ସଦୃଶ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କର ରସ (ସାର) ସହ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସାମୀପ୍ୟର ଅନୁଭବକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ସେହି ପୁନର୍ନବ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି।

9 mantras | Rishi: Sindhudvīpa Āmbara (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.9, Āpaḥ-sūkta) | Devata: Āpaḥ (Waters)

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables)

Sukta 10

Sukta 10.10

ଏହି ସଂବାଦାତ୍ମକ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯମ–ଯମୀ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି। ଯମୀ ମାନବ-ବଂଶର ଅବିରତତା ପାଇଁ ସଂଯୋଗକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱୟକୁ ଅଟୁଟ ରଖେ। ସୂକ୍ତଟି କାମନା ଓ ନିୟମର ତଣାପୋଡ଼କୁ ନାଟକୀୟ ଭାବେ ଦେଖାଇ, ସଚେତନ ଚୟନ ଓ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ସାମାଜିକ ଓ ବିଶ୍ୱୀୟ ମାନଦଣ୍ଡ କିପରି ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ ତାହା ପ୍ରକାଶ କରେ। ଶେଷରେ ଯମ ଯମୀକୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଶୁଭ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ପଥନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ଅତିକ୍ରମଣ ନୁହେଁ ବରଂ ସମ୍ବିଦ୍ (ସମନ୍ୱୟ)କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।

14 mantras | Devata: Dialogic hymn (Yama–Yamī tradition); powers implied include Agni (as Pituḥ Napāt) and cosmic order

Sukta 11

Sukta 10.11

ମଣ୍ଡଳ ୧୦ର ଏହି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୂକ୍ତଟି ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଉପରେ ବରୁଣଙ୍କ ସର୍ବଜ୍ଞ ପାଳନକୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଶକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞର ଯଥାକାଳ (ଋତୁ) ସହ ଯୋଡ଼େ। ପରେ ଏହା ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟର କ୍ରିୟାଶୀଳ ପୁରୋହିତ-ଅଗ୍ନି ମାଧ୍ୟମରେ ମୁହଁ ଫେରାଇ, ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନରେ ପୁଷ୍ଟ ହେବାକୁ, ସମୃଦ୍ଧି ସହ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଓ ଦୁଇ ଲୋକ (ଦ୍ୟାଵାପୃଥିବୀ)କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

9 mantras | Rishi: Traditional: often attributed within RV 10.11 to a seer of the late Maṇḍala 10 corpus (exact r̥ṣi uncertain from provided data) | Devata: Varuṇa (with Aditi as source-power; ṛtu as sacred rhythm)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 12

Sukta 10.12

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ) ନାମକ ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ପରିଧିରେ ହୋତୃ (ଆହ୍ୱାନକାରୀ ପୁରୋହିତ) ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ସେଇ ଉପାୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ସତ୍ୟ/ନିୟମ) ଓ ସତ୍ୟ ବାଣୀର ଆଦିମ ଦର୍ଶନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ ବିଷୟରେ ନିଜକୁ ଖୋଜୁଥିବା ଆତ୍ମ-ପ୍ରଶ୍ନରେ ଗତି କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ସେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଧନବାହୀ ରଥକୁ ଯୋଗ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦୁଇ ଲୋକ (ସ୍ୱର୍ଗ-ପୃଥିବୀ) କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଆଣନ୍ତୁ।

9 mantras | Devata: Agni (as Hotṛ) with cosmic frame Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 13

Sukta 10.13

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ “ପୁରାତନ ବାଣୀ” (pūrvyaṃ brahma) କୁ ଏକ ଯୁଗଳ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି (vām) ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ସ୍ତୁତି-ଗୀତ ପ୍ରେରିତ ଋଷି ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ପଥ ପରି ଅଗ୍ରସର ହେଉ। ପରେ ଏହା ଭିତରକୁ ଫେରି ବାଣୀ ଓ ରୂପର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ, ପ୍ରାୟ ଛନ୍ଦ-ଯଜ୍ଞମୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରେ—ପାଞ୍ଚ ପଦକ୍ରମ, ଚାରି-ପାଦୀ ମାପ, ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଅକ୍ଷର (akṣara)—ଯାହା ଗାୟକଙ୍କୁ ଋତ, ସତ୍ୟ-ନିୟମ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରାଏ। ଶେଷରେ ସାତଟି ପ୍ରବାହମାନ ଧାରା ଓ ଏକ ଦୀପ୍ତ ଦ୍ୱୟତାର ଚିତ୍ରଣ ଏମିତି ଏକ ସମନ୍ୱିତ, ପୋଷିତ ସମଗ୍ରତାକୁ ଦେଖାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂରକ ଶକ୍ତିମାନେ ଏକାସାଥି ଋତର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

5 mantras | Devata: Dual devatā (vām) unspecified in the provided excerpt; broadly addressed to a paired divine power; also invokes the Viśve Devāḥ (‘all gods’) as amṛtasya putrāḥ.

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification).

Sukta 14

Sukta 10.14

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଶବସଂସ୍କାର ଓ ପିତୃ-ଆହ୍ୱାନର ଗୀତ; ଏଥିରେ ପରଲୋକଗତ ଆତ୍ମାକୁ ଯମ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଏ—ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ‘ଆଗେ ଗଲେ’ ଏବଂ ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ପଥ ଆବିଷ୍କାର କଲେ। ଏହା ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତ୍ରା, ପିତୃମାନଙ୍କ (ପିତୃଗଣ) ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ନିବାସସ୍ଥାନ, ଏବଂ ପରଲୋକକୁ ଭୟର ଅସ୍ଥିରତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଧର୍ମାନୁସାରେ ସୁସଂଗଠିତ ଓ ନିୟମିତ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

16 mantras | Devata: Yama Vaivasvata (often with Pitṛs as associated powers)

Chandas: Trishtubh (standard for many RV 10.14 verses; requires verification)

Sukta 15

Sukta 10.15

RV 10.15 ହେଉଛି ପିତୃ-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉଚ୍ଚ—ଏମିତି ତିନି ଶ୍ରେଣୀର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ରିତିମତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସେମାନେ ଉଠି ଜୀବିତମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣନ୍ତୁ ଏବଂ ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏହା ପିତୃଲୋକକୁ ସୋମ, ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଓ ଯମଙ୍କ ଶାସନ ସହ ଯୋଡ଼େ, ଏବଂ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ରକ୍ଷା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ସୁପଥିତ ‘ପ୍ରାଣ-ପଥ’ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

14 mantras | Rishi: As RV 10.15 (Pitṛ hymn); specific rishi attribution uncertain without Anukramaṇī citation | Devata: Pitṛs (Fathers/ancestors)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 16

Sukta 10.16

RV 10.16 ହେଉଛି ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏକ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି-ସୂକ୍ତ। ଏଠାରେ ଦାହାଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ମୃତଦେହକୁ ହିଂସାତ୍ମକ “ଛିଟାଇବା” ବିନା ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ମୃତକଙ୍କୁ ପିତୃମାନଙ୍କ (ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ) ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦିଅନ୍ତୁ। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସାବଧାନ ମନୋପୋମ୍ପ ଭାବେ ଦେଖାଏ—ଦେହକୁ ପାକାଇ/ପକ୍କ କରି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ଯାହାକୁ କ୍ଷତି ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ତାହାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା, ଏବଂ ପିତୃଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲିଦେବା। ଏଥିରେ ପାତ୍ର/ଆହୁତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯଜ୍ଞ-ଚିତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ ଶାନ୍ତିକରଣ ଅଂଶ ଅଗ୍ନିକୁ ଶୀତଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ରୀତିକୁ ଶୁଭତାରେ ସମାପ୍ତ କରେ।

14 mantras | Rishi: Funerary hymn seer of RV 10.16 (Anukramaṇī attribution varies across recensions). | Devata: Agni (especially Jātavedas) as the psychopomp-transformer in the funeral rite.

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 17

Sukta 10.17

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ କନ୍ୟା ସରଣ୍ୟୂ ପାଇଁ ବଧୂ-ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ବିବସ୍ୱତ–ଯମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୌରାଣିକ-ଯାଜ୍ଞିକ କଥାକ୍ରମ ଗଠିତ ହୋଇଛି। ବିବାହ ଓ ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଗତି, ବଂଶାନୁକ୍ରମ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରେ। ପରେ ଏହା ପିତୃମାନଙ୍କ ଏବଂ ପବିତ୍ରକରଣ ଶକ୍ତି—ସରସ୍ୱତୀ, ଜଳ, ଓ ଦୁଧ-ବହନକାରୀ ଔଷଧି—ପ୍ରତି ମୁହଁ ଫେରାଇ ପୋଷଣ, ନିର୍ଦୋଷ ପ୍ରେରଣା, ଏବଂ ବାଣୀର ଶୋଧନ-ମାଧୁର୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ସମଗ୍ରରେ, ଏହା ଏକ ସୀମାନ୍ତ (ଲିମିନାଲ) ସୂକ୍ତ—ଯେଉଁଥିରେ ବିଶ୍ୱ-ବଂଶାବଳୀ, ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ତର୍ନବୀକରଣ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।

14 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (often given for RV 10.17 in Anukramaṇī tradition; verify in critical editions) | Devata: Tvaṣṭṛ; also mythic figures: Vivasvat, Saraṇyū, Yama

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 18

Sukta 10.18

ଋଗ୍ବେଦ 10.18 ଏକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଋଗ୍ବେଦୀୟ ଶବାନୁଷ୍ଠାନୀୟ ସୂକ୍ତ-ଶୃଙ୍ଖଳା, ଯାହା ମୃତ ଓ ଜୀବିତଙ୍କ ମଧ୍ୟର ସୀମାକୁ ରିତିମତ ଭାବେ ପରିଚାଳନା କରେ। ଏହା ସମୁଦାୟରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂରେ ପଠାଏ, ଶବ ଓ ସମାଧିର ଯଥାଯଥ ବ୍ୟବହାର/ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ, ଏବଂ ଯେମାନେ ରହିଯାନ୍ତି—ବିଶେଷକରି ଗୃହସ୍ଥ ପରିବାର ଓ ତାଙ୍କର ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାମାଜିକ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରେ।

14 mantras | Rishi: RV 10.18 is the well-known funeral hymn sequence; r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī but belongs to the late ritual corpus. | Devata: Mṛtyu (Death) addressed/apotropaically; protective intent for the living community.

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 19

Sukta 10.19

RV 10.19 ଏକ ଅପତ୍ରାପକ ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାରକ ସୂକ୍ତ; ଏଥିରେ ପୁନଃପୁନଃ ହାନିକାରକ ଶକ୍ତି, ଭ୍ରମ/ବିପଥଗାମୀତା ଓ ଏନସ୍ (ଅଶୁଚି/ପାପ) କୁ “ପଛକୁ ଫେର” ବୋଲି ଆଦେଶ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି–ସୋମଙ୍କୁ ଉପାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୟି (ସମଗ୍ରତା, ସମୃଦ୍ଧି, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି) ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏହାର ଭାଷା ଶବ୍ଦ-ଔଷଧ ପରି କାମ କରେ—ହାନିକୁ ଉଲଟାଇ ଦେବା, ଯାହା ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ତାହାକୁ ପୁନଃ ଡାକି ଆଣିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷାତ୍ମକ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା।

8 mantras | Rishi: RV 10.19 is traditionally linked with protective/restorative formulas; specific r̥ṣi per anukramaṇī should be verified in the target metadata source. | Devata: Agni-Soma (dual).

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh mix is possible in Book 10; verify metrical count for this verse in the chosen edition.

Sukta 20

Sukta 10.20

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବାତ—ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଶ୍ୱାସ/ପବନ—ଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେ ସେ ଉପାସକମାନଙ୍କ ମନକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଚାଳିତ କରୁଥିବା ଶୁଭ ପ୍ରେରଣା (ଭଦ୍ର) ପ୍ରବେଶ କରାନ୍ତୁ। ପରେ ଏହା ଯଜ୍ଞର ସୁରକ୍ଷିତ ପଥ ଓ ଶାନ୍ତି ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଭିମୁଖ କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ କବିଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀର ଅର୍ପଣରେ ପରିଣତ ହୁଏ—ଯାହା ପୋଷଣ, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ସତ୍ତାରେ ଏକ ସ୍ଥିର ନିବାସ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ।

10 mantras | Devata: Vāta / the inspiriting Breath (as carrier of bhadra)

Sukta 21

Sukta 10.21

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞର ହୋତା ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବାଛାଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୁଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ କ୍ରିୟାକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି ଓ ମନକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଜନ୍ମ ଓ ବଂଶପରମ୍ପରା (ଅଥର୍ବଣ, ବିବସ୍ୱତ, ଯମ) ସ୍ମରଣ କରାଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂତ ଭାବେ ଏବଂ ଜ୍ଞାତି-କୁଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନ ‘ଅଙ୍କୁର’—ଜୀବନ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିର—ରୋପଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରାଯାଇଛି। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦୁଇଟି—ଆଚାରିକ: ଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିବା; ଏବଂ ଆନ୍ତରିକ: ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧିକର ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ଥିର ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା।

8 mantras | Rishi: Unknown from provided excerpt (hymn-level attribution not supplied here) | Devata: Agni (Hotar, Pāvakaśociṣ)

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from the excerpt alone; requires full metrical count by pāda)

Sukta 22

Sukta 10.22

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ଚମତ୍କାର ପ୍ରଶ୍ନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—“ଆଜି ଇନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠି ଶୁଣାଯାଉଛନ୍ତି?”—ଏବଂ ସେଇ ସନ୍ଦେହକୁ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଉପସ୍ଥିତ କରାଯାଏ। ପରେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁସ୍ୱରୂପ, ନିୟମହୀନ ଦସ୍ୟୁ/ଦାସ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଶେଷରେ ସୋମ-ଅର୍ପଣର ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଏହା ସମାପ୍ତ ହୁଏ—ଇନ୍ଦ୍ର ସୋମ ପାନ କରୁନ୍ତୁ, ଗାୟକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରଚୁର, ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ କୁଶଳତା ଦାନ କରୁନ୍ତୁ।

15 mantras | Rishi: Unknown from provided excerpt | Devata: Indra (invoked through inquiry/absence motif)

Chandas: Likely Triṣṭubh (single verse; requires syllable count confirmation)

Sukta 23

Sukta 10.23

RV 10.23 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ କବି-ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ରଥଯୋଦ୍ଧା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯିଏ ସୀମାବନ୍ଧନ ଭେଦି ଆଗେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ସହାୟମାନଙ୍କୁ ଧନ ଓ ବଳ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି। ଚିତ୍ରଣ ଜୀବନ୍ତ ଓ ଦେହମୟ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାଢ଼ି କମ୍ପିତ, ତାଙ୍କ ସେନା ଗତିଶୀଳ, ବର୍ଷା ଓ ପବନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ—ଯାହା ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତିକୁ ଉର୍ବରତା ଓ ସୋମଜନିତ ଉତ୍ସାହ ସହ ଯୋଡ଼େ। ସ୍ତୁତିର ଶେଷରେ ଅନୁରୋଧ—ଦ୍ରଷ୍ଟା ବିମଦା ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଅଭିନ୍ନ ରହୁ ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭକର ହେଉ।

7 mantras | Rishi: Vimada (Vaimada) (traditional attribution for RV 10.23) | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (likely; requires metrical verification)

Sukta 24

Sukta 10.24

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ହବିର ଆହ୍ୱାନ; ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧୁ-ସମୃଦ୍ଧ ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହସ୍ରଗୁଣ ରୟି (ଧନ, ପ୍ରଚୁରତା, ପ୍ରାଣମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସ ଓ ଦାନ ସହିତ, ଏହି ହ୍ୟମ୍ନରେ ଭିମଦାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଅଶ୍ୱିନା (ନାସତ୍ୟ) ଗୁପ୍ତ ମାଧୁର୍ୟକୁ “ମଥି” ବାହାର କରିଥିବା ସ୍ମରଣ ହୁଏ; ଶେଷରେ ବାହ୍ୟ ଯାତ୍ରା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ “ମଧୁମୟ”—ଶୁଭ, ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ—ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

6 mantras | Rishi: Vimadá (traditional for RV 10.24 in the Vimadá sequence) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; not metrically verified here)

Sukta 25

Sukta 10.25

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମ (ଅନ୍ଧସ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଉପାସକଙ୍କ ଭିତରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶ୍ୱାସ/ପ୍ରେରଣା ପ୍ରବେଶ କରାଇ ମନସର ସ୍ପଷ୍ଟତା, ଦକ୍ଷତା (ଦକ୍ଷ) ଓ ସଠିକ୍ ଇଚ୍ଛା-ନିଶ୍ଚୟ (କ୍ରତୁ) ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ସୋମଙ୍କ ଉତ୍ସାହଜନକ ‘ମଦ’ ଚିନ୍ତାକୁ ବିସ୍ତାର କରେ, ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦାତାକୁ ସଶକ୍ତ କରେ, ଏବଂ ଅସମର୍ଥତା (‘ଅନ୍ଧ ଓ ଲଙ୍ଗଡା’)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସିଦ୍ଧି/ଲାଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଏ।

11 mantras | Rishi: Vimadá (traditional for RV 10.25) | Devata: Soma (explicit in 10.25.2-3; here andhasa and made link to Soma; deity-focus likely Soma)

Chandas: Triṣṭubh (probable; unverified)

Sukta 26

Sukta 10.26

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପୂଷଣଙ୍କୁ ପଥ ଓ ଯାତ୍ରାର ଦିବ୍ୟ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଜୀବନ-ଶକ୍ତିର ରଥକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧିମୟ ପଥରେ ଚାଲାଇବାକୁ ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପଦ୍ୟମାନେ ବାହ୍ୟ ଯାତ୍ରାକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ସଠିକ୍ ଦିଗ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ—ସୁସଂଗଠିତ ପ୍ରେରଣା, ସୁଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ବାଧା ନିବାରଣ।

9 mantras | Rishi: Not determined from provided excerpt (Anukramaṇī needed for RV 10.26) | Devata: Pūṣan (with ‘dasrā’ as attendant powers/possibly Aśvins)

Chandas: Gāyatrī (3×8 syllables typical for such compact verse; approximate)

Sukta 27

Sukta 10.27

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନକାରୀ ଶକ୍ତି ବିନା ବ୍ୟବହୃତ ବଳର ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନୀତି-ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ସମାଲୋଚନା। ଯେମାନେ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞୀୟ ସୋମପାନରେ ଭାଗୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ‘ଅନିନ୍ଦ୍ରାଃ’ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଂସା, ଉଲ୍ଟାପାଲ୍ଟା ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ପ୍ରତିଘାତରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଉଲ୍ଟା ଘଟଣାର ଗ୍ନୋମିକ ଚିତ୍ର (ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ, ମୁଣ୍ଡ ସହ ମୁଣ୍ଡ ଠେଲା) ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ବିକୃତ ସତ୍ତାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ; ଏବଂ ସାଧକଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଏ ଯେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ‘ପ୍ରାଣ-ଶକ୍ତି’ ଓ ସ୍ୱର୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଲୋକ) ର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବେ ନାହିଁ, ବରଂ ଧର୍ମସମ୍ମତ ପୂରଣ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷରେ ତାହାକୁ ଆଣିବେ।

24 mantras | Devata: Indra (by contrast: anindrān; the needed power to avoid violent distortion)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Sukta 28

Sukta 10.28

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଜ-ଘୋଷଣାରୂପେ ରଚିତ: ସେ ଜନ୍ମରୁ ମହାବଳୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବୀରକର୍ମ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରି ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ଧନକୁ ମୁକ୍ତ କରି ଉଦାର ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଦାନ କରିଥିବାରୁ ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବୀରରସ ସହିତ ସୂକ୍ତଟିରେ ଏକ ଯାଜ୍ଞିକ-ସାମାଜିକ ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଆସୁଥିବା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ/ଅତିଥିକୁ ଭୋଜନ ଓ ସୋମରେ ସ୍ୱାଗତ କରି, ପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ଘରକୁ ପଠାଇଦେବା—ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଶୃଙ୍ଖଳା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ବଣ୍ଟନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଏ।

12 mantras

Sukta 29

Sukta 10.29

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସଦା-ଫଳଦାୟୀ ସହାୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—“ଶୁଦ୍ଧ” ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତିଗୀତ) ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଏବଂ ଅନେକ ରାତି ଓ ଦିନ ଧରି ସେ ମାନବ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ହୋତୃ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରୁ ଆଲୋକକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ପ୍ରତିଦାନର ଭାବ ଉଲ୍ଲେଖିତ: ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଓ ଆହୁତି ପରସ୍ପରକୁ ପୋଷଣ କରେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଜ-ଶକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସାରିତ ଓ ସୁସଂଗଠିତ କରେ—ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ରଥ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥାଇ, ଭଦ୍ରା ସୁମତି (ଶୁଭ ସମ୍ୟକ୍-ମନୋଭାବ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୁଏ। ସମଗ୍ରରେ, ଏହି ସୂକ୍ତ ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ, ବିଜୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଅନୁରୋଧ କରେ।

8 mantras | Devata: Indra (dual address implied by vām; companion devatā not recoverable from isolated verse)

Chandas: Trishtubh (probable; confirm by metrical count)

Sukta 30

Sukta 10.30

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଆପଃ (ଜଳ)ଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ମାଧୁର୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଧାରକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନରେ ବହନ କରନ୍ତି। ଏହା ଜଳଙ୍କ ଉପକାରକତାକୁ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ ବିଶାଳ ‘ଧାସି’ (ଧାରଣକାରୀ ସମର୍ଥନ) ସହ ଯୋଡ଼େ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ ଯାଜ୍ଞିକ ଦୃଶ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ—ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ପିଷାଯାଉଥିବାବେଳେ ଜଳମାନେ ବର୍ହିଷ ଉପରେ ‘ଆସନ ଗ୍ରହଣ’ କରନ୍ତି।

15 mantras | Devata: Āpaḥ (Waters); with Mitra-Varuṇa invoked as upholders of great dhāsi (support)

Sukta 31

Sukta 10.31

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ (ସମସ୍ତ ଦେବତା)ଙ୍କୁ ଏକ ଏକତ୍ର, ଶୀଘ୍ର-ସହାୟକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି; ଗାୟକଙ୍କ ସ୍ତୁତି ସେମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁ ଏବଂ ସେମାନେ ଉପାସକଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଓ ବାଙ୍କା ପଥରୁ ପାର କରାନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପରେ ସୂକ୍ତଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ପ୍ରତୀକତାକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଭାବେ ଖୋଲେ—ଗାଈକୁ ପ୍ରାଚୀନ, ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋକ/ଜ୍ଞାନ ଭାବେ ଏବଂ “ଅସୁରର ଗର୍ଭ”କୁ ଏକତ୍ରିତ ମୂଳ ସ୍ରୋତ ଭାବେ ଦର୍ଶାଏ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା) ଓ ତାହାର ଅକ୍ଷୟ ବୃଦ୍ଧିକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରେ।

11 mantras | Rishi: Unknown/uncertain for RV 10.31.1 from provided data alone. | Devata: Viśve Devāḥ (All Gods) / collective divine powers.

Chandas: Triṣṭubh (probable).

Sukta 32

Sukta 10.32

RV 10.32 ଦଶମ ମଣ୍ଡଳର ଶେଷ ପୁସ୍ତକର ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ଦାନଶୀଳ ମଘବାନଙ୍କୁ ସୋମ-ପୀଡନ ସ୍ଥଳରେ ଆସି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ପୀଡିତ ସାରକୁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ଆସ୍ୱାଦନ କରିବାକୁ, ଏବଂ “ଉଭୟ”—ଅର୍ପଣର ଗ୍ରହଣ ଓ ତାହାରୁ ମିଳୁଥିବା ସମୃଦ୍ଧି—ଦାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ। ଦେବତା-ଅନ୍ୱେଷୀ ପଥ, ରକ୍ଷାକାରୀ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ମଧୁମୟ ପ୍ରଚୁରତାର ଛବିମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରି, ଶେଷରେ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାର ଶପଥ ଓ ସୋମକୁ “ହୃଦୟରେ” ଅନ୍ତର୍ଧାରଣ କରିବାର ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଯାଏ—ବାହ୍ୟ ଯଜ୍ଞକୁ ଅନ୍ତର୍ଭକ୍ତି ସହ ଏକତ୍ର କରି।

9 mantras | Rishi: Unknown/varied traditions for RV 10.32; commonly treated as Indra hymn with late book attributions uncertain | Devata: Indra

Chandas: Jagatī (likely; 12-syllable tendency in 10.32; requires full metrical verification)

Sukta 33

Sukta 10.33

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପୂଷନ୍‌କୁ “ଭିତରେ” ବହନ କରାଯାଉଥିବା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି; ଏବଂ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ ସମୂହ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବିପଦ ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପାହାରା ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହା ଯାତ୍ରା-ଓ-ରକ୍ଷାର ଭାବକୁ ନୀତିଶିକ୍ଷା ସହ ମିଶାଏ: ଦେବମାନଙ୍କ ବ୍ରତ (ବିଶ୍ୱନିୟମ/ଧର୍ମ) ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ବିସ୍ତାର ହୁଏ ଠିକ୍ ଯୋଗ—ଦିବ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ସହ ଶାସିତ ସମନ୍ୱୟ—ଦ୍ୱାରା।

9 mantras | Devata: Pūṣan (inner guide) with Viśve Devāḥ as protectors

Sukta 34

Sukta 10.34

RV 10.34, ପ୍ରସିଦ୍ଧ “ଜୁଆ ଗୀତ”, ପ୍ରଥମ-ପୁରୁଷର ଏକ ବିଳାପ; ଏଠାରେ ପାଶାକୁ ମନକୁ ମତ୍ତ କରିଦେଇଥିବା, ମୋହିତ କରୁଥିବା ଓ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଘର, ଧନ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ। ସଜୀବ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି ଓ ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସୂକ୍ତ ଆସକ୍ତି ବିରୋଧରେ ଶିକ୍ଷାଦାୟକ ସତର୍କବାଣୀ ହୋଇଉଠେ—ସଂଯମ, ସମାଧାନ-ମିଳନ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ଜୀବନକୁ ପୁନଃ ଫେରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।

14 mantras | Rishi: Kavasha Ailūṣa (traditional attribution for RV 10.34, the ‘Gambling Hymn’) | Devata: Akṣāḥ (Dice) / implicitly the destructive power of addiction; didactic hymn

Chandas: Triṣṭubh (dominant in RV 10.34; this verse fits triṣṭubh cadence though requires syllable check)

Sukta 35

Sukta 10.35

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିବା ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ—ବହୁରୂପ ଅଗ୍ନିକୁ—ବନ୍ଦନା କରାଯାଇଛି; ଇନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଆଲୋକ, ଋତ (ଶୃଙ୍ଖଳା/ଧର୍ମ) ଓ ଦିନରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଗତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା ଅଛି। ପରେ ଆହ୍ୱାନ ବିଶ୍ୱଧାରକ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ—ଉଷା, ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ ଓ ଆପଃ (ଜଳ)—ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ଯଜମାନଙ୍କୁ ‘ଋତର ବାଣୀ’ ପୂରଣ କରୁ, ଏବଂ ଦେବରକ୍ଷା ତଳେ ନିର୍ଭୟତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଉଦୟ ହେଉ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରେ।

14 mantras | Rishi: Unknown/varied attributions in tradition for RV 10.35; commonly associated with dawn/fire imagery (check specific Anukramaṇī for exact seer) | Devata: Agni (plural Agnayaḥ) with Indra-force; Ushas; Dyāvāpṛthivī; Apas (a composite invocation)

Chandas: Triṣṭubh (likely; hymn opening in a common triṣṭubh cadence)

Sukta 36

Sukta 10.36

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ବିସ୍ତୃତ ‘ବିଶ୍ୱେଦେବାଃ’ ଆହ୍ୱାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଉଷା ଓ ରାତ୍ରି, ଦ୍ୟାଉସ୍–ପୃଥିବୀ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ମରୁତ୍, ଆପଃ (ଜଳ) ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଶକ୍ତିକୁ ଏକତ୍ର କରି ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ଓ ଋତ (ସଠିକ୍ ନିୟମ/ଶୃଙ୍ଖଳା) ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ଗଣନାତ୍ମକ ସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଯଜ୍ଞ, ପ୍ରାଣବଳ, ଏବଂ ଜୀବନପଥରେ ନିରାପଦ ଗତି ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ‘ଅବଃ’ (ସହାୟତା) ଚାହେ। ଶେଷରେ ସବୁ ଦିଗକୁ ଆବରଣ କରୁଥିବା ଆହ୍ୱାନରେ ସବିତାଙ୍କୁ ‘ସର୍ବତାତି’ (ସମଗ୍ରତା/ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଶଳ) ପ୍ରେରଣ କରିବାକୁ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

14 mantras | Devata: Viśvedevāḥ (enumerative invocation of many deities/powers)

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain; requires metrical verification due to long enumerations)

Sukta 37

Sukta 10.37

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ ଦୂରଦର୍ଶୀ “ଚକ୍ଷୁ” ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଉଦୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ମାପେ ଓ ସୁରକ୍ଷା କରେ। ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି, କୁଶଳତା ଓ ବିରୋଧିତାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ; ଏବଂ ଏକ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପମୟ ଭାବ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ବାକ୍ କିମ୍ବା ମନରେ କୃତ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ଦୂର ହେଉ ଓ ଉପାସକଠାରୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଫେରାଇ ଦିଆଯାଉ।

9 mantras | Rishi: Unknown/uncertain | Devata: Sūrya (as eye of Mitra–Varuṇa)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Sukta 38

Sukta 10.38

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତଟି ଯୁଦ୍ଧର ଆହ୍ୱାନରୂପେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକେ—ସଂଘର୍ଷର ଘର୍ଷଣରେ ଗର୍ଜନ କରିବାକୁ, ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଆକ୍ରମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ “ଗାଈ/କିରଣ” ଜିତି ଆଣିବାକୁ। ଉପାସକମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯେ କେହି ଷଡଯନ୍ତ୍ର କରେ—ଦାସ ହେଉ କି ଆର୍ୟ—ତାକୁ ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଶେଷରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ସେ ନିଜକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀ ବନ୍ଧନମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଶୀଘ୍ର ସାହାଯ୍ୟକୁ ଆସନ୍ତୁ।

5 mantras | Rishi: Purūṣṭuta (traditional attribution for RV 10.38; verify per anukramaṇī) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 39

Sukta 10.39

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କ (ନାସତ୍ୟା) ଶୀଘ୍ର, ସର୍ବଦିଗଗାମୀ ରଥକୁ ରାତିରେ ଓ ପ୍ରଭାତେ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ; ଯଜମାନଙ୍କ ଡାକକୁ ସେମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ନାମେ ଡାକିବା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟତାରେ ଶୁଣି ପ୍ରତିସାଦ ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ଚିହ୍ନିତ ଉଦ୍ଧାର ଓ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କାର୍ଯ୍ୟ—ଯୌବନ ପୁନର୍ନବୀକରଣ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା, ଏବଂ ଗତିଶୀଳତା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପୁନଃଦାନ—କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ; ଏବଂ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ନିକଟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ସାବଧାନରେ ଗଢ଼ା ଏକ ଅର୍ପଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ।

14 mantras | Devata: Aśvins (Nāsatyā)

Chandas: Jagati (probable for many Aśvin hymns; exact metrical confirmation needed)

Sukta 40

Sukta 10.40

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତରେ ରଥାରୂଢ଼ ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ, ସ୍ନେହଭରା ଆହ୍ୱାନ—ସେମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଆଜି କାହା ଘରେ ସ୍ୱୀକୃତ ହେଉଛନ୍ତି—ବୋଲି ପଚାରେ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ରଥ, କୁଳେ କୁଳେ ଉପକାର, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉଦ୍ଧାରକାର୍ଯ୍ୟ—ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ, ଅସହାୟଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ “ବନ୍ଦ ଘେରା” ଖୋଲି ଦେଇ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଚିକିତ୍ସାର ପ୍ରବାହ—କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ। କବିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯଜମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଯଥାସମୟ (ପ୍ରଭାତ)ରେ ଏହି ଯୁଗଳଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ଶାନ୍ତି, କୁଶଳ ଓ ଜୀବନର ସନ୍ଧିକାଳଗୁଡ଼ିକୁ ସଫଳତାରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ଶୁଭ ଗତି ଲାଭ କରିବା।

14 mantras | Devata: Aśvinau

Sukta 41

Sukta 10.41

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ଦିବ୍ୟ ଗତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଉଷାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଗମନ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରଥ ସହିତ, ଏବଂ ପ୍ରଭାତର ସୋମ-ପୀଡନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ। ପ୍ରଭାତକୁ ଏକ ଯଜ୍ଞୀୟ ସୀମାକ୍ଷଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ, ସୁସଂଗଠିତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଏକତ୍ର ହୁଏ; ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ ଓ ତାହାର ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

3 mantras | Devata: Uṣas (Dawn) (with chariot imagery possibly linked to a divine vehicle; devata explicitly uṣasaḥ in the verse)

Sukta 42

Sukta 10.42

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସୋମରେ ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଆହ୍ୱାନ; ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତି)କୁ “ଆଗେଇ ନେବାକୁ” କୁହେ—ଯେପରି ନିଷ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଛାଡ଼ା ଉତ୍ତମ ଲାଭ ଜିତାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଂକାଇଦିଅନ୍ତୁ, ଗୋ-ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟର ପ୍ରଚୁରତା ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ଧୀ (ଚିନ୍ତା-ଶକ୍ତି) ଦିଅନ୍ତୁ ଯାହା ବଳର ଧନ (ବାଜ) ହୋଇଉଠେ। ଶେଷର ସୁରକ୍ଷା-ସୂତ୍ରରେ ସୁରକ୍ଷାର ପରିଧି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ—ବୃହସ୍ପତି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସାମ୍ନା ଓ ଭିତର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁନ୍ତୁ; ଏହା ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବରିବସ—ମୁକ୍ତ ଅବକାଶ ଓ ଅବରୋଧହୀନ ଗତି—ସୃଷ୍ଟି କରେ।

10 mantras | Devata: Indra (with Soma as supporting power)

Sukta 43

Sukta 10.43

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନଶୀଳ ଓ ଯୁଦ୍ଧଜୟୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଏକତ୍ର ପ୍ରଶଂସା କରେ—ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଖୋଜନ୍ତି, ଯେପରି ସ୍ନେହୀ ସହଚରମାନେ ପ୍ରିୟଜନକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗୋତ୍ରଗୋତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଚଳିବାକୁ, ସମୃଦ୍ଧିକୁ (ଗୋଧନ/ଧନ) ପ୍ରକଟ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଉପାସକଙ୍କୁ ବିରୋଧ ଉପରେ ଜୟୀ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ଶେଷଭାଗରେ ସମଗ୍ର ସୁରକ୍ଷାର କଥା—ବୃହସ୍ପତି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସହଚରମାନଙ୍କ ପଥରେ ‘ବିଶାଳ ଅବକାଶ’ (ବରିବସ) ଖୋଲିଦିଅନ୍ତୁ।

11 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Sukta 44

Sukta 10.44

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସ୍ୱୟଂ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଋତ (ଧର୍ମ/ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱିତ ଶକ୍ତି ଭାବେ—ଯିଏ ସୋମ-ଆନନ୍ଦକୁ ଦ୍ରୁତ ଧାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ବିଶାଳ ବୃଷ୍ଣି (ବୀର-ବଳ) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଜୟ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ସ୍ତୁତି ସହ ଶିକ୍ଷା ମିଶିଛି: “ପ୍ରଥମ, ଦେବ-ଆହ୍ୱାନିତ” ଅଗ୍ରଗାମୀମାନେ ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ ଗୌରବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଯୋଗ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞର “ନୌକା”ରେ ଚଢ଼ିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଡୁବିଯାନ୍ତି। ଶେଷ ପ୍ରାର୍ଥନା ସମସ୍ତ ଦିଗର ସୁରକ୍ଷାକୁ ବିସ୍ତାର କରେ—ପଛଦିଗରୁ ବୃହସ୍ପତି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ସହଚରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ, ପ୍ରଶସ୍ତ ଅବକାଶ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତୁ।

11 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; needs metrical confirmation)

Sukta 45

Sukta 10.45

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜାତବେଦସ୍ ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କର “ତ୍ରିବିଧ ଜନ୍ମ”—ସ୍ୱର୍ଗରୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ଜଳମଧ୍ୟରେ—ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସଠିକ୍ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ସେ କିପରି ନିରନ୍ତର ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଅନ୍ତି ତାହା କୁହାଯାଇଛି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା, ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ, ଏବଂ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସ୍ଥାପିତ ଅମର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଧୂମ ଓ ଦୀପ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ହୁଏ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ଦ୍ୟାଉଃ-ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିମୟ ଆହ୍ୱାନ କରେ ଏବଂ ବୀର୍ୟଶାଳୀ ଶୌର୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ରୟି (ପ୍ରଚୁରତା/ସମୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

12 mantras | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Trishtubh (likely)

Sukta 46

Sukta 10.46

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆଦିକାଳୀନ ହୋତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ଆହୁତିର ବାହକ ଏବଂ ସାମୁଦାୟିକ ଜୀବନରେ ଋତ (ଠିକ୍ ଶୃଙ୍ଖଳା)ର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ‘ଜଳର କୋଳରେ’ ଆସୀନ ଭାବେ ଏବଂ ଘରମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଓ ଗର୍ଭସଦୃଶ ଆବରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମର ‘ଯୁଗ’ ଦ୍ୱାରା ଚଳାଇ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପୁନର୍ନବ ପୂର୍ବଜ-ଗୌରବ ଦିଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

10 mantras | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 47

Sukta 10.47

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରାର୍ଥନା—‘ଚିତ୍ର’ (ବହୁରୂପୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ) ଏବଂ ‘ବୃଷଣ’ (ବଳବାନ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ) ‘ରୟି’ ଦାନ କରିବାକୁ; ଯେଉଁ ଧନ ସାମଗ୍ରୀକ ସମୃଦ୍ଧି, ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି (ବାଜ) ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ ବୃଦ୍ଧି—ତିନିଏ ଏକାସାଥି। ବକ୍ତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ନିକଟତା ଘୋଷଣା କରନ୍ତି (“ଆମେ ତୁମ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଧରୁଛୁ”) ଏବଂ ଗୋ/କିରଣମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଅତୁଳ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନିବାସ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭିତ୍ତି ମାଗନ୍ତି।

8 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable for RV 10.47; confirmation needed)

Sukta 48

Sukta 10.48

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଥମ-ପୁରୁଷ ଆତ୍ମଘୋଷଣା; ସେ ଧନ, ବିଜୟ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ‘ଭୋଜନ’ (ଭୋଜନ)ର ଯଥାଯଥ ବଣ୍ଟନ ଉପରେ ନିଜର ଆଦିକାଳୀନ ଅଧିପତ୍ୟ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା କଥା କହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବଳକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ରିୟ ଆଦି ଦେବଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଅପରାଜେୟ ସ୍ଥିତି ଦାବି କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ସ୍ତୁତି-ଗୀତ ଭାବେ କାମ କରେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷା ଉପରେ ଏବଂ ଅର୍ପଣ ଓ ଯଥାର୍ଥ ବାକ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଉପରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୃଢ଼ କରେ।

11 mantras | Devata: Indra (self-proclamation)

Sukta 49

Sukta 10.49

ଋଗ୍ବେଦ ୧୦.୪୯ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର-ଆତ୍ମସ୍ତୁତି: ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷରେ କଥା କହି, ବିଜୟ, ବିସ୍ତାର ଓ ଯଜ୍ଞର ଯଥାଯଥ ନିୟମ-ସ୍ଥାପନା ପଛରେ ନିଜ ସର୍ବଭୌମ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱକୁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିକାରଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ଧନ ଦାନକାରୀ, ଯଜମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା, ଏବଂ ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟାତ୍ମକ ଭାବେ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି; ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ପ୍ରେରଣା (ଚ୍ୟୌତ୍ନ) ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଯାଆନ୍ତି।

11 mantras | Rishi: Indra (self-proclaiming voice), hymn 10.49 is a prominent Indra-ātmastuti | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires scan)

Sukta 50

Sukta 10.50

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି; ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାନର/ବିଶ୍ୱଭୂ—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଜଗତ୍‌ଧାରକ ଶକ୍ତି—ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ସୋମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପବିତ୍ର ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାପ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାନବ ସଂଘର୍ଷରେ ସର୍ବପ୍ରଧାନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଏ; ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଓ ବୀରଶକ୍ତିକୁ ଉଭୟ ଲୋକ ସେବା କରନ୍ତି। ଶେଷରେ, ପ୍ରେରିତ କବିମାନଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ‘ବ୍ରହ୍ମନ୍’ ଗଢ଼ି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପା ଓ ଦାନ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲନ୍ତି।

7 mantras | Rishi: Unknown/varied in late indices for RV 10.50; commonly an Indra-stuti seer in Anukramaṇī (needs recension-specific confirmation) | Devata: Indra (with epithet Viśvānara/Viśvabhū)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 51

Sukta 10.51

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସ୍‌କୁ ସୃଷ୍ଟିକାଳୀନ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି—ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା ଓ ବାହକ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ସୂକ୍ତଟି ଯଜ୍ଞର ବର୍ତ୍ତମାନ କ୍ରିୟାକୁ ମୁହଁ ଫେରାଏ: ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମାନବୀୟ ଇନ୍ଧନରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ‘ଦେବ-ନେତୃ ପଥ’ ଖୋଲିବାକୁ, ଏବଂ ଆହୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ବହନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଯଜ୍ଞ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

9 mantras | Devata: Agni Jātavedas (cosmogonic fire-consciousness)

Sukta 52

Sukta 10.52

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ହୋତୃ-ଦୀକ୍ଷାର ଏକ ଆତ୍ମପରାଲୋଚନାମୟ କଥାନକ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି (ପୁରୋହିତ-ବାଣୀରେ) ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ସଠିକ୍ ଯଜ୍ଞପଥ, ନିଜର ଯଥୋଚିତ ଭାଗ, ଏବଂ ଆହୁତିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କିପରି ପହଞ୍ଚାଇବେ—ସେଥିରେ ଶିକ୍ଷା ଚାହାନ୍ତି। ପରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ହବ୍ୟବାହ’ (ଆହୁତି-ବାହକ) ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି—ଯିଏ ବାଧାବିଘ୍ନ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ଏବଂ ନିୟତ ମାପ-କ୍ରମରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଢ଼ିପାରେ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଛିଟାଇଥିବା ବର୍ହିଷ ଉପରେ ତାଙ୍କର ହୋତୃ ଭାବେ ଅଭିଷେକ/ଆସନାରୋହଣ ହୁଏ।

6 mantras | Rishi: Agni/Hotṛ persona (self-reflective hymn on becoming Hotṛ) | Devata: Viśve Devāḥ (All-Gods), with Agni as ritual agent implied

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 53

Sukta 10.53

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନେ ସତ୍ୟ ହୋତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି—ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାତା ଅଗ୍ନି, ଯିଏ “ଆମଠାରୁ ପୁରୁଣା” ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ଆସୀନ, ଉପାସକଙ୍କ ଭିତରେ ଦେବତ୍ୱର ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ଥାପନ କରିପାରେ। ଏଠାରେ ରିତୁଆଲ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା (ସୂତା, ବୁଣାଇ, ଆଲୋକର ପଥ) ସହ ଚିନ୍ତା ଓ ବାଣୀର ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଜଡିତ; ଶେଷରେ ସୃଜନାତ୍ମକ ଗର୍ଭଧାରଣର ଦର୍ଶନ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞଶକ୍ତିକୁ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ନିହିତ କରାଯାଏ ଏବଂ ସଠିକ୍ ‘କାର’ (kāra) ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଲାଭ କରେ।

11 mantras | Rishi: Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni) | Devata: Agni (the sought knower of yajña)

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 54

Sukta 10.54

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସ୍ତୁତିରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରାକ୍ରମ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଭୟାକୁଳ ଦ୍ୟାଵାପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଏବଂ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ନିଜ ଓଜସ୍‌ (ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଦାସ-ବଳକୁ ଦମନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଭୀର ‘ଆସୁରିକ’ (ସାର୍ବଭୌମ) ନାମମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସଙ୍କେତ କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତିର ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ—‘ଆଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ଆଲୋକ’—ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରେ; କବି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସଶକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରବଳ ବ୍ରହ୍ମନ୍‌ (ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର-ରଚନା) ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।

6 mantras | Devata: Indra

Sukta 55

Sukta 10.55

ଇନ୍ଦ୍ର (ମଘବାନ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବୀର ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ସହ ଗୁପ୍ତ ନାମ, କାଳ ଓ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ (ଧୂସରତା ଦ୍ୱାରା ଯୌବନ ‘ଗ୍ରସିତ’) ନେଇ ରହସ୍ୟମୟ, ପ୍ୟାରାଡକ୍ସ-ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତନ ମିଶିଛି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟାଉ-ପୃଥିବୀର କୋସ୍ମିକ ଧାରଣ ଓ ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ-ପ୍ରେରଣା ଦାସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ଖେଦାଇ ଶୃଙ୍ଖଳା ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରେ। ସମଗ୍ରରେ ଏହା ଏକ ସ୍ତୋତ୍ର (ପ୍ରଶଂସା) ଓ ସାଧାରଣ ଆଶାକୁ ଓଲଟାଇଦେଉଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ—ଦୁଇଁଟି ଏକାସାଥି।

8 mantras | Devata: Indra (Maghavan)

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 56

Sukta 10.56

ଏହି ସୂକ୍ତରେ “ତୃତୀୟ ଆଲୋକ” ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ମାର୍ଗଦର୍ଶନକୁ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଇଛି—ଯାହା ସାଧକଙ୍କୁ ଏକ ଉଚ୍ଚତର ସମାଗମ-ସ୍ଥଳକୁ ନେଇଯାଏ, ସେଠାରେ ଦେହଧାରୀ ସତ୍ତା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଏହା ଏହିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରେ ଯେ ପିତୃଶକ୍ତି ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ଦେହରେ ସଂଗ୍ରହ କରି ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦୁର୍ଗମ ପାରାପାରରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଗତି ଦେଇ ନିମ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନକୁ ସ୍ଥାପିତ କରେ।

7 mantras | Devata: A luminous guiding power (likely Savitṛ/Puṣan-type ‘leader by light’, or a collective divine principle); precise devatā not determinable from excerpt alone

Chandas: Trishtubh (likely; requires metrical verification)

Sukta 57

Sukta 10.57

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୁକ୍ତ ଯଜମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାରର ପ୍ରାର୍ଥନା। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନେ ସଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ନ ହେଉନ୍ତୁ ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ନ ହେଉନ୍ତୁ। ପରେ ଏହା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ମନସ୍ (ମନ)ର ପୁନରାଗମନ ଓ ସ୍ଥିରତାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସଠିକ୍ ଇଚ୍ଛା (କ୍ରତୁ), ବିବେକ/ଦକ୍ଷତା (ଦକ୍ଷ), ପ୍ରାଣ, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତି ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିରନ୍ତର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ। ଶେଷରେ ସୋମଙ୍କ ବ୍ରତ (ଯଥାକାର୍ଯ୍ୟ) ସହ ସମନ୍ୱୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ପୁନରୁଦ୍ଧାରିତ ମନକୁ ଦେହରେ ଧାରଣ କରି ଫଳଦାୟକ ସୃଜନଶୀଳ ଜୀବନଶକ୍ତି (ପ୍ରଜା) ଲାଭ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ।

6 mantras | Devata: Indra (with Soma-sacrificer context)

Sukta 58

Sukta 10.58

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ଚିକିତ୍ସାମୂଳକ ଆହ୍ୱାନ—ଭ୍ରମଣଶୀଳ ମନ (ମନସ) କୁ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରି ଜୀବନ୍ତ ଦେହ ଓ “ଜୀବନର ଘର” (କ୍ଷୟ) ଭିତରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ପାଇଁ, ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ଏହା ଯମଙ୍କ ଦିଗକୁ—ଚିତ୍ରକଳ୍ପନାରେ ମୃତ୍ୟୁମୁଖୀ ଆକର୍ଷଣ—ଭାସିଯାଏ। ପୁନରାବୃତ୍ତି-ସଦୃଶ ପଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମନ ଯେଉଁଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥାଇପାରେ (ମୃତ୍ୟୁ, ଜଳ, ଉଦ୍ଭିଦ, ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ) ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରେ, ଏବଂ ଗାୟକମାନେ ରିତୁଆଲ ଭାବେ ଏହାକୁ “ଫେରାଇ ଆଣନ୍ତି”—ଅବିରତ ଜୀବନ, ସମନ୍ୱୟ ଓ କୁଶଳତା ପାଇଁ।

12 mantras | Devata: Manas (to be recalled) with Yama as the deathward attractor in the imagery

Sukta 59

Sukta 10.59

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଆୟୁଷ୍ୟ (ଜୀବନ-ରକ୍ଷାକାରୀ) ପ୍ରାର୍ଥନା; ଏଥିରେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ “ଅଧିକ ଦୂର, ସଦା-ନୂତନ” ଅବିରତତା ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଏ ଏବଂ ନିରୃତି—କ୍ଷୟ ଓ ବିଲୟର ଶକ୍ତି—କୁ ଦୂରେ ହଟାଇବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ୱାସ ଓ ଜୀବନରସମୟ ଭୋଗର ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ଏବଂ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନିର୍ବାଧ ଭାବେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ଯାହା ନବଜୀବନ ଓ ଶୁଭତାର ଚିହ୍ନ। ଶେଷର ସୁରକ୍ଷାମୟ ଧାରାରେ ପୋଷକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ (ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାକୁ) ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯେଣୁ କ୍ଲେଶ ଦୂର ହେଉ ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ କୌଣସି ଅନିଷ୍ଟ ସ୍ପର୍ଶ ନ କରୁ।

10 mantras | Devata: Āyuṣ (life) and the banishment of Nirṛti (dissolution); protective/āyuṣya orientation

Chandas: त्रिष्टुभ् (probable; longer pādas with complex cadence)

Sukta 60

Sukta 10.60

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପ୍ରଶଂସିତ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୀପଗମନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜୀବନ-ପୁନର୍ସ୍ଥାପକ ଓ ଚିକିତ୍ସାମୟ ସ୍ୱରକୁ ଗତି କରେ—ଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ପୁନଃ ଡାକି ଆଣିବା, ଆତ୍ମୀୟତାକୁ ପୁନଃ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା, ଏବଂ ପୀଡ଼ିତକୁ “ବାହାରି ଆସ” ବୋଲି ଉତ୍ସାହିତ କରିବା। ଶେଷରେ ମାନବ ହାତକୁ ସାର୍ବଭୌମ ଔଷଧ (viśvabheṣaja) ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଏ—ଏକ ଶୁଭ ସ୍ପର୍ଶ, ଯାହା କୁଶଳ ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ସଂଚାର କରେ।

12 mantras | Devata: Unspecified in provided excerpt (likely a deity characterized by radiant appearance; requires full sukta context for secure assignment)

Chandas: Gayatri (probable: short 3-pāda structure typical of gāyatrī-stanza)

Sukta 61

Sukta 10.61

ଋଗ୍ବେଦ 10.61 ଏକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି (ବ୍ରହ୍ମନ୍) କୁ ରୁଦ୍ର-ସଦୃଶ ତୀବ୍ର ବଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଅନ୍ତର୍ମନର “ଯୁଦ୍ଧ” ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଓ ସଠିକ୍ ସଙ୍କଳ୍ପ ଶତ୍ରୁତାମୟ ବିଭେଦକୁ ଭାଙ୍ଗି ଏକତାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଅଙ୍ଗିରସ/ବୃହସ୍ପତି ଶୈଳୀର ବିଜୟୀ ଶବ୍ଦ-ଶକ୍ତିର ଚିତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ଭର୍ଗ/ଅଗ୍ନି ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି-ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନାମକରଣ କରେ, ଯିଏ ତ୍ରିଗୁଣ ଆଧାରରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦିଅନ୍ତି; ଏବଂ ଶେଷରେ ସମ୍ମତି ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ବିବେକ ପାଇଁ ସହାୟତା ଦେବାକୁ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।

27 mantras | Rishi: Traditionally connected with narrative material around Bṛhaspati/Angiras-complex in late RV; exact rishi attribution varies by Anukramaṇī traditions for 10.61 (often listed under a late seer-family). | Devata: Mixed/Allusive: mantric power (Brahman/Bṛhaspati impulse) with Rudra-force; inner battle motif; no single exclusive devatā in this verse.

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of narrative and battle hymns).

Sukta 62

Sukta 10.62

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କୁ ସମୁହ ଋଷି-ଶକ୍ତିର ବଂଶରୂପେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଲାଭ କରି ‘ଅମରତ୍ୱ’ର ଏକ ଅଂଶ ପାଇଥିଲେ। ଏଥିରେ ଅଗ୍ନିରୁ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିମୟ ଜନ୍ମ, ନବଗ୍ୱ ଓ ଦଶଗ୍ୱ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ମାନବ ଯଜମାନଙ୍କୁ ‘ଧରି’ ରଖନ୍ତୁ—ଦାତା ମନୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଦକ୍ଷିଣାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରନ୍ତୁ, ଆୟୁ ବଢ଼ାନ୍ତୁ, ଯେପରି ସମୁଦାୟ ବାଜ (ପ୍ରଚୁରତା, ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି) ଲାଭ କରିପାରେ।

11 mantras | Rishi: Angirasa tradition (hymn addressed to the Angirases as a collective of seer-powers) | Devata: Angirasaḥ (often linked with Indra’s work of finding the cows; here directly invoked)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 63

Sukta 10.63

RV 10.63 ହେଉଛି ଏକ ପରବର୍ତ୍ତୀ, ବିସ୍ତୃତ ‘ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ’ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ, ଯେଉଁଥିରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉପାସନାକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ରାଜସୂୟ-ଯଜ୍ଞୀୟ ଆଦର୍ଶ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ—ବିବସ୍ୱତ, ମନୁ, ଯୟାତି ଓ ନହୁଷ—ର ବଂଶପରମ୍ପରା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଭଗ, ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ, ମରୁତ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମେତିତ କରି, ସଂଘର୍ଷରେ ସୁରକ୍ଷା, ଲାଭ-ଅର୍ଜନରେ ସଫଳତା, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ ଋତ ସହ ସମନ୍ୱିତ ରଖୁଥିବା ଯଥାର୍ଥ, ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

17 mantras | Rishi: Likely a later mandala 10 family hymn; specific rishi attribution varies by Anukramaṇī for RV 10.63 | Devata: Viśve Devāḥ (All-Gods) with ancestral-sacrificial framing (Vivasvat, Yayāti, Nahusha)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 64

Sukta 10.64

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ଖୋଜୁଥିବା ଆହ୍ୱାନରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: କବି ପଚାରନ୍ତି—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସତ୍ୟରେ ଶୁଣନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ପ୍ରତି ରକ୍ଷାକାରୀ ସହାୟତା ସହ ମୁହଁ ଫେରାନ୍ତି? ପରେ ଏହା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସାମୂହିକ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ—ବିଶେଷକରି ଜୀବନ ପୋଷଣକାରୀ ଜଳ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି—ଏବଂ ଶେଷରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଓ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଧର୍ମ-ଋତର ସର୍ବଭୌମ ଧାରକ ଓ ସୁରକ୍ଷାଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

17 mantras | Rishi: Uncertain from provided excerpt alone (RV 10.64 has its own Anukramaṇī attribution; requires external index) | Devata: Collective gods (open inquiry which deity grants grace and help)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical confirmation)

Sukta 65

Sukta 10.65

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ସମଗ୍ର ଆହ୍ୱାନ; ଏଠାରେ ବହୁ ପ୍ରମୁଖ ବୈଦିକ ଦେବଶକ୍ତିଙ୍କ ନାମ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ “ଏକମତରେ” ଯଜ୍ଞକୁ ଧାରଣ କରି ମାନବ-କଲ୍ୟାଣ ସାଧନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ), ପୋଷକ ପିତାମାତା ଦ୍ୟାଉଃ-ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ, ବ୍ୟାପକ ନେତୃତ୍ୱକୁ ଏକତ୍ର ବୁନି ଶେଷରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

15 mantras | Devata: Viśve Devāḥ (All Gods) / enumerated deities

Sukta 66

Sukta 10.66

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ‘ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ’—ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ—ବିଶାଳ-ଶ୍ରବଣଶୀଳ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିରୂପେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ) ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମୁଖ ଭାବେ ରହି, ଋତର ଧାରକ ଓ ବର୍ଦ୍ଧକ ଭାବେ ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି; ବୃତ୍ର-ସଂଗ୍ରାମ ପରେ ଜଳମୁକ୍ତି ପରି ବିଜୟ-କଥାରେ ସ୍ମରଣୀୟ। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ବସିଷ୍ଠ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଅମରମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୂରପ୍ରସାରୀ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

15 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (continuity of collection; traditional attribution for these adjacent hymns often to Vasiṣṭha—needs external Anukramaṇī confirmation) | Devata: Viśve Devāḥ (Indra as foremost within the collective)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 67

Sukta 10.67

ଏହି ସୂକ୍ତ (ଋଗ୍ବେଦ 10.67) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ-ଶକ୍ତିକୁ ଅଙ୍ଗିରସ/ବୃହସ୍ପତି-ଧାରା ସହ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ଧୀ/ଉକ୍ଥ) ‘ଖୋଜି ପାଇଯାଏ’ ଏବଂ ‘ଜନ୍ମ ଦିଆଯାଏ’; ପରେ ତାହାକୁ ଧନ ଲୁଚାଇ ରଖୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ଧନ, ଆଲୋକ, ଏବଂ ଜୀବନ-ଧାରାର ସ୍ରୋତମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଆୟାସ୍ୟଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ ମାପ/ଶକ୍ତିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ମିଥକୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ବାଧା (ଅହି, ଅର୍ବୁଦ) ଭଙ୍ଗ ଓ ସପ୍ତ ନଦୀର ମୁକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏକାଧାରେ ସ୍ତୁତିମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ (ଏବଂ ସହଯୋଗୀ ବ୍ରହ୍ମଣିକ ଶକ୍ତିକୁ) ଆହ୍ୱାନ କରି ସମୃଦ୍ଧି ଖୋଲିବା ଓ ସମୁଦାୟକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା।

12 mantras | Rishi: Ayāsya (named); associated Angirasa/Bṛhaspati myth-cycle in this sukta | Devata: Indra (explicit), with underlying Angirasa/Bṛhaspati current

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan)

Sukta 68

Sukta 10.68

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମନ୍)ର ଉଦ୍ଧତ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯାହା ଗୁପ୍ତତାର ଗୁହାକୁ ଭେଦି ଆଲୋକ ଓ ସତ୍ୟର ଦୀପ୍ତିମାନ “ଗାଈ”ମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରେ। ଏହା ଅଙ୍ଗିରସ/ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୌରାଣିକ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ—ଗୁପ୍ତ ନାମକୁ ଖୋଜିବା, ଡିମ୍ବ ପରି ପାହାଡ଼କୁ ଫାଟିବା, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା। ଶେଷରେ କବିମାନେ ସମାପ୍ତ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ଅର୍ପଣ କରି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଜୀବନର ପ୍ରଚୁରତା, ଶକ୍ତି ଓ ମାନବ ସମୃଦ୍ଧି ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

12 mantras | Rishi: Bṛhaspati / Angiras-tradition | Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 69

Sukta 10.69

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶୁଭ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନିରୂପେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସୁମିତ୍ରା (ସଠିକ୍ ମିତ୍ରତା) ଓ ଯଜ୍ଞର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଯଥାବିଧି ପ୍ରଜ୍ୱଳନ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ର୍ୟଶ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଶକ୍ତିକୁ ଉତ୍ସବ କରାଯାଇଛି—ମାନବ ପ୍ରୟାସରେ ପରିଶୋଧିତ, ଦୀପ୍ତିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଶେଷରେ ପ୍ରାଚୀନ ବୃତ୍ରହନ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି ଯେ ସେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଉପାସକମାନଙ୍କ ଉପରେ ରକ୍ଷାକବଚ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରୁହନ୍ତୁ।

12 mantras | Rishi: Vadhryaśva (as named patron/associated seer in the hymn’s framing) | Devata: Agni

Chandas: Jagatī (probable for RV 10.69; long pādas typical, but needs metrical verification)

Sukta 70

Sukta 10.70

ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଘୃତଦୀପ୍ତ ଆହୁତିକୁ ଇଳାଙ୍କ ଆସନରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ; ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ଉଦିତ ହୋଇ ଋତ-ବୁଦ୍ଧିର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉପାସନାକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ବହନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପରେ ଏହା ଦ୍ୱାର-ଲିତୁର୍ଜିକ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତାର କରେ—ଉଷା ଓ ରାତ୍ରିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ଯଜ୍ଞର ସୁସଂଗଠିତ ‘ଗର୍ଭ’ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦିଅନ୍ତୁ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ସମାହ୍ୱାନକାରୀ ଭାବେ ବରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ମରୁତ ଓ ସର୍ବଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞାସନକୁ ଆଣି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି।

11 mantras | Rishi: Traditionally attributed to Vādhryaśva (continuation into RV 10.70 opening Agni-invocation) | Devata: Agni (with Ila as associated power of inspired offering)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 71

Sukta 10.71

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରଥମେ ଚାଲିତ ହୋଇଥିବା ବାଚ୍ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ)ର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତନ କରେ—ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ “ନାମ” ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଅର୍ଥ ଗୁହାରେ ଧନରତ୍ନ ପରି ଲୁଚିଥାଏ। ଏହା କେବଳ ଖାଲି ଧ୍ୱନି ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କରେ, ଯେମାନେ ଠିକ୍ ସହଚର/ମାର୍ଗଦର୍ଶକକୁ ଧରି ରଖନ୍ତି ଏବଂ ତେଣୁ ବାଣୀରେ ନିଜ ଅଂଶ ପାଆନ୍ତି। ଶେଷରେ ଏହା ପବିତ୍ର ବାଣୀକୁ ଛନ୍ଦ, ପୁରୋହିତୀୟ ଭୂମିକା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଠିକ୍ ମାପ-ମାପି କରି ବଣ୍ଟନ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଦିଏ, ଯାହାରେ ବାଚ୍ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସଂଗଠିତ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧି ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

11 mantras | Devata: Bṛhaspati (lord of inspired speech and vastness)

Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 10.71 is a famous Vāc hymn often in Triṣṭubh)

Sukta 72

Sukta 10.72

ଏହି ସୃଷ୍ଟି-ତତ୍ତ୍ୱମୟ ସୂକ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର “ଜନ୍ମ” (ଜନ୍ମ) ଓ ତାଙ୍କର କ୍ରମବଦ୍ଧ ସ୍ଥାପନା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ କ୍ରମେ-କ୍ରମେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିବା ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ଯାହାକୁ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟରେ “ଦେଖି” ପାରାଯାଏ। ଏହା ଦକ୍ଷ ଓ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଘିରିଥିବା ବିରୋଧାଭାସୀ ବଂଶାବଳୀକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଦିତିଙ୍କ ସାତ ପୁତ୍ର ଓ ମାର୍ତାଣ୍ଡଙ୍କ ପୁନରାଗମନର ପ୍ରତୀକରେ ଉପସଂହାର କରେ—ଯାହା ପ୍ରକଟିକରଣ ମଧ୍ୟରେ ଅମରତ୍ୱ ଓ ମରଣଶୀଳତା କିପରି ସହଯୋଗେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ତାହା ପ୍ରକାଶ କରେ।

9 mantras | Rishi: Bṛhaspati / Angirasa-tradition (hymn as cosmogonic revelation; traditional attribution varies in ancillary lists) | Devata: Devāḥ (the Gods collectively); underlying cosmogonic powers of manifestation

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for reflective/cosmogonic statements)

Sukta 73

Sukta 10.73

ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ହ୍ୟମ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟୀ ପରାକ୍ରମକୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ମରୁତମାନେ ସହଚର ଓ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ବାଧାଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପତନ କରାଇବା ପାଇଁ ସବଳ କରନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିମୂଳକ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ଓ ଯୁଦ୍ଧଜୟରୁ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗତି କରି, ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଗୁଡ଼ିଆଇ ଦୂରେ ହଟାଇବାକୁ, ଚକ୍ଷୁକୁ ଦର୍ଶନରେ ପୂରଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଧନଭଣ୍ଡାର ପରି ବନ୍ଧନରୁ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

11 mantras | Rishi: Likely Gaurivīti Śāktya (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.73; verify against specific śākhā lists) | Devata: Indra (with Maruts as auxiliaries)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 74

Sukta 10.74

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସମୁହ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିମାନେ (ବସୁମାନେ)ଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ସହାୟକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାଧକମାନେ ତପସ୍ୟାମୟ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ପ୍ରୟାସ, ଆଲୋକିତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ଦ୍ୟାଉ–ପୃଥିବୀକୁ ଏକତ୍ର କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞକର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପରେ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଫେରାଏ—ଯିଏ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆଲୋକ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଧନାଗାରକୁ ପାର କରାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ବହୁବିଧ ଶକ୍ତି ଓ ସାଧକ ଯାହା ଚାହେ, ତାହା ସାଧନ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।

6 mantras | Devata: Vasus (collective luminous powers); implicitly the divine helpers in attainment

Sukta 75

Sukta 10.75

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଜଳଦେବୀମାନଙ୍କ (ଆପଃ) ପ୍ରତି ଏକ ମହାନ୍ ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି—ସେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରବଳ, ସବୁଠାରୁ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବିଜୟଶାଳୀ ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏଥିରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ନଦୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ କବିଙ୍କ ସ୍ତୋମରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ବଳ, ପୋଷଣ ଏବଂ ଋତସମ୍ମତ ଗତି ବହନ କରନ୍ତି—ଏହାକୁ “ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଆସନରେ” ଅର୍ଥାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରଭାମୟ ଋତ ଓ ସତ୍ୟର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି।

9 mantras | Devata: Āpas (Waters), with special focus on Sindhu; Vivasvat as luminous seat-context

Sukta 76

Sukta 10.76

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ରିଗ୍ବେଦର ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ଏକ ସ୍ତୁତିଗୀତ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଯୁଗଳ ଲୋକ (ରୋଦସୀ) ଓ ଯୁଗଳ ଦିନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଆଲୋକ ଓ ପରାକ୍ରମର ଭେଦନ ଦ୍ୱାରା ଯଜମାନ ପାଇଁ “ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନ” ଖୋଲିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ସୋମ ପିଷଣ ପଥର ଓ ଦକ୍ଷ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପରି ଯଜ୍ଞୀୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରେ; ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କର୍ମ ଅର୍ପଣକୁ ସଫଳ କରେ, ଯାହାର ଫଳରେ ଧନ ଓ ବଳ ଦିବ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥିବ—ଦୁଇ ତଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

8 mantras | Rishi: Traditionally attributed to a seer of the late tenth maṇḍala (as per Anukramaṇī for RV 10.76); exact rishi not supplied in input | Devata: Indra with the Maruts (Indra-Marut complex); also Rodasī invoked

Chandas: Trishtubh

Sukta 77

Sukta 10.77

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଝଡ଼-ଗଣ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର “ବର୍ଷା” କେବଳ ଜଳବୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ, ଆଶୀର୍ବାଦ ମଧ୍ୟ। ସେମାନେ ସୁସଂଗଠିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୟ କ୍ରମରେ ଗତି କରନ୍ତି—ଭଲଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଯଜ୍ଞ ପରି। ମେଘ-ଛିଟା, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ଶ୍ୟେନ/ବାଜ, ଓ ଦୂରଗାମୀ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ଜୀବନ୍ତ ଉପମା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷାଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଅପକାର ଦୂର କରିବାକୁ, ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ସବଳ କରିବାକୁ, ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିବାକୁ। ଶେଷ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ସର୍ବାଧିକ “ଯଜ୍ଞ-ଯୋଗ୍ୟ” ଏହି ଶକ୍ତିମାନମାନେ ରଥ-ଦ୍ରୁତ ପ୍ରେରଣାକୁ ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ୁଥିବା ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।

8 mantras | Devata: Maruts (storm-host) / their gaṇa

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 78

Sukta 10.78

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ପ୍ରେରିତ ଋଷିମାନଙ୍କ ପରି, ବୀର ରାଜାମାନଙ୍କ ପରି, ଏବଂ ବେଗବାନ ଜଳଧାରା ପରି—ଯେମାନେ ବଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ବିଜୟୀ ଗତି ଆଣନ୍ତି। ସ୍ତୁତିଗୀତ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥିତ, ଏବଂ ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟବାନ କରି ପୁରାତନକାଳରୁ ମରୁତମାନେ ଧାରଣ କରିଆସୁଥିବା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ‘ରତ୍ନ’ (ଧନ) ଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।

8 mantras | Devata: Maruts (likely, given 10.78.8 explicitly addresses Marutaḥ; hymn-wide devatā inference)

Chandas: Jagatī/Triṣṭubh mixture possible; verse-level meter needs confirmation from full hymn scan

Sukta 79

Sukta 10.79

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର କିନ୍ତୁ ଉପକାରୀ ଅମର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଇଛି—ଯାହାକୁ ସବୁଠାରୁ ସଂଗତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭକ୍ଷଣଶୀଳ, ପରିବର୍ତ୍ତନକାରୀ ରୂପ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନିକୁ ସର୍ବଭକ୍ଷୀ “ଗର୍ଭ” ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ନିଜର ଦୁଇ ମାତା—ଦ୍ୟାଉଃ ଓ ପୃଥିବୀ—ଉପରେ ପୋଷିତ ହୁଏ; ପରେ ସେ ଏକ “ଯୋକ୍ତା” ଶକ୍ତି ଭାବେ ବିପରୀତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଶାସିତ/ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ମିତ୍ର ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଋତ (ସଠିକ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା) ଓ ସମନ୍ୱୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

7 mantras | Devata: Not explicitly named in this single verse; appears to describe a mighty immortal force active among mortals (often interpreted in RV 10.79 as Agni or a consuming cosmic power—requires hymn-level identification)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs confirmation)

Sukta 80

Sukta 10.80

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି, ବୀର ପରାକ୍ରମ ଓ ସମୃଦ୍ଧିମୟ ଗଠନର ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ—ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରି ସମନ୍ୱୟ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଆହୁତିକୁ ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତୁ, ସତ୍ତାରେ ନିଜର ଅନେକ ଆସନ/ସ୍ଥାନକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, ଗାୟକକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ “ମହା ଦ୍ରବିଣ” (ଧନ/ସତ୍ତାର ବିଶାଳ ପ୍ରଚୁରତା) ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 81

Sukta 10.81

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସର୍ବ-ନିର୍ମାତା ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା—ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଗୁପ୍ତ ଗଭୀରତାରୁ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ‘ଅର୍ପଣ’ କରନ୍ତି। ହିମ୍ନଟି ଆଶ୍ଚର୍ୟଭରା ସୃଷ୍ଟି-ବିଚାରର ପ୍ରଶ୍ନମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ କିପରି ଗଢ଼ାଗଲା ତାହା ଖୋଜେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ବାଚସ୍ପତି (ବାଣୀର ପ୍ରଭୁ) ଭାବେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ସିଧା ଆହ୍ୱାନ କରି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

7 mantras | Rishi: Traditionally associated with the Viśvakarman hymns (exact ascription varies by Anukramaṇī; requires confirmation for 10.81.1). | Devata: Viśvakarman (cosmic artisan/creator)

Chandas: Trishtubh (standard for 10.81; needs verification)

Sukta 82

Sukta 10.82

RV 10.82 ରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ବିଶ୍ୱ-ଶିଳ୍ପୀ ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପ୍ରଥମ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରି ସୁସଂଗଠିତ ଆକାଶ-ପରିସର ଗଢ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତ ସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ୱେଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରେ: ପୁରାତନ ଋଷିମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଦିଆ ଆହୁତିକୁ ସମ୍ମାନ କରେ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଓ ତର୍କ-କଳ୍ପନାରେ ଅଟକି ରହିଲେ ଦୃଶ୍ୟର ପରଦା ପଛରେ ଲୁଚିଥିବା ସତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟାକୁ ହରାଇଦେବାର ସତର୍କତା ଦିଏ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ ଓ ଚିନ୍ତାକୁ ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଗଢ଼ନକାରୀ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୁନଃକେନ୍ଦ୍ରିତ କରିବା, ଯିଏ ବହୁତ୍ୱକୁ ଏକ ସୁସଙ୍ଗତ ସମଗ୍ରତାରେ ଗଢ଼ିଥାନ୍ତି।

7 mantras | Rishi: Viśvakarman (traditionally associated with RV 10.82) | Devata: Viśvakarman (the All-Former; cosmic artisan/intelligence)

Chandas: Triṣṭubh (probable; standard for many cosmogonic and theistic hymns in Book 10)

Sukta 83

Sukta 10.83

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମନ୍ୟୁ—ଦିବ୍ୟ କ୍ରୋଧ/ଉତ୍ସାହ—କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ସହ ଯୁକ୍ତ ଦେବତାସଦୃଶ ପ୍ରଭାବ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ବାଧା ଓ ଶତୃଶକ୍ତି ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉପାସକ ସହ ଏହାକୁ ଯୋଗାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ମନ୍ୟୁକୁ ସ୍ୱୟଂଜାତ, ଅପରାଜେୟ ଓ ସର୍ବତ୍ର କ୍ରିୟାଶୀଳ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ସଂଘର୍ଷ ପାଇଁ ‘ଆମ ଭିତରେ ବଳ ସ୍ଥାପନ କର’ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ଘନିଷ୍ଠ ସାଥିତ୍ୱର ଚିତ୍ର—ଡାହାଣ ହାତ ପାଖରେ ମନ୍ୟୁ—ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ, ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ପାନ ପାଇଁ ମିଠା ସାର (ସୋମ/ମଧୁମୟ ଆହୁତି) ଅର୍ପଣରେ ଏହାକୁ ସୀଲ କରାଯାଏ।

7 mantras | Rishi: Manyu (personified) / traditionally attributed to a seer of the Manyu hymns (Book 10, late layer; specific attribution varies by Anukramaṇī) | Devata: Manyu (Wrath/Ardour as divine power, often linked with Indra)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 84

Sukta 10.84

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମନ୍ୟୁ—ଯୁଦ୍ଧ-କ୍ରୋଧ, ଧର୍ମ୍ୟ ଉତ୍ସାହ ଓ ଅଦମ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପ—କୁ ଦିବ୍ୟ ସହାୟ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେ ମରୁତ-ସଦୃଶ ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ରଥରେ ଯୋଗାଇ ବାଧା-ବିଘ୍ନ ବିରୋଧରେ ହାଙ୍କି ନେଇଯାନ୍ତି। ଏହା କୁଳ-କୁଳକୁ (viśaṃ-viśam) ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରେ, ବାଣୀକୁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ-ନାଦରେ ପରିଣତ କରେ, ଏବଂ ସମନ୍ୱିତ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷା ମାଗେ; ଶେଷରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅନ୍ତର୍ଭୟରେ ଧରାପଡ଼ି ପଛୁଆ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

7 mantras | Rishi: Manyu-cycle voice (traditional attribution uncertain) | Devata: Manyu with Marut/Agni associations

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 85

Sukta 10.85

RV 10.85 ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୂର୍ୟା–ବିବାହ (ବୈଦିକ ବିବାହ) ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ବିବାହକୁ ସତ୍ୟ (truth) ଓ ଋତ (right order) ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଥିବା ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ କ୍ରିୟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମତି, ସନ୍ତାନ-ସମୃଦ୍ଧି, ବନ୍ଧନକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟ, ସୋମ ଓ ସୂର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ନିୟମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଜୀବନର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଏ।

47 mantras | Devata: Satya/Ṛta as sustaining principles; Ādityas; Soma; Sūrya (as upholder of dyauḥ)

Chandas: Triṣṭubh (probable; not metrically verified from input alone)

Sukta 86

Sukta 10.86

ଋଗ୍ବେଦ ୧୦.୮୬ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ରହସ୍ୟମୟ ବୃଷାକପିକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରିଥିବା ଏକ ସଜୀବ ସଂଳାପ-ସୂକ୍ତ; ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତିରେ “ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ” ବୋଲି ଘୋଷିତ ହୁଏ। ହାସ୍ୟମୟ, ଗୃହସ୍ଥ ଭାବର ଆବରଣ ତଳେ ଏହି ସୂକ୍ତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା, ନିଷ୍ଠା, ଏବଂ ସୋମ-ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତିକୁ ଯଥାଯଥ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବାହିତ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାର୍ବଭୌମ ବଳକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ଓ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାକୁ ଖୋଜେ। ଏହା ଲୋକକଥାମୂଳକ ପ୍ରତୀକ (ଉର୍ବରତା, ଚିକିତ୍ସା, ଅସାଧାରଣ ଜନ୍ମ) ମଧ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ—ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ସୂଚାଏ, ଯେ ସେ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଧନର ସୀମା ଉପରେ ଉଠାଇ ପାରନ୍ତି।

23 mantras | Rishi: Traditionally: Indra-related dialogue hymn; RV 10.86 often connected with Indra and Vṛṣākapi (and Indrāṇī) in later tradition | Devata: Indra (with Vṛṣākapi as prominent figure)

Chandas: Trishtubh (likely; narrative/dialogue hymns commonly Triṣṭubh)

Sukta 87

Sukta 10.87

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷୋହଣ—ରକ୍ଷସ ଓ ଯାତୁଧାନଙ୍କ ବଧକ—ଭାବେ ଡାକି ଏକ ତୀବ୍ର ସୁରକ୍ଷାମୟ ଆହ୍ୱାନ। ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ‘ଅସ୍ତ୍ର’ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସକ୍ରିୟ କରାଯାଇ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଅପକାର, ଶାପ ଓ ମାୟା-ଟୋଣାକୁ ଜଳାଇ, ପ୍ରକାଶ କରି, ଦୂରେ ହଟାଇବାକୁ କୁହାଯାଏ। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅପମାର୍ଜନମୟ: ଶୁଦ୍ଧି, ଯଜ୍ଞର ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୀପ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୃଢତା।

25 mantras | Devata: Agni (protector against Rakṣas/Yātudhānas)

Sukta 88

Sukta 10.88

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଜର, ଦ୍ୟୁଲୋକକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଆହୁତିକୁ ପାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ଯେ ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତ୍ରିବିଧ ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଗଢ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧିର ପରିବର୍ତ୍ତକ କରି—ଯିଏ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ପକାନ୍ତି ଓ ଜୀବନକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ମାତରିଶ୍ୱନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବାହକ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଏବଂ ଉଷାର ଆଲୋକ-ବିସ୍ତାରକୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୁରୋହିତୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଯଥାଯଥ ସ୍ଥାପନ ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।

18 mantras | Devata: Agni (cosmic fire; world-upholder)

Chandas: Trishtubh (likely; needs confirmation)

Sukta 89

Sukta 10.89

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ବାତିଶୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି, “ନଦୀ”ମାନଙ୍କ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ, ଧନ ଓ କୁଶଳ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱାମିତ୍ୱକୁ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ ଓ ପର୍ବତ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଓ ଶାନ୍ତିମୟ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାରେ ଡାକକୁ ଶୁଣି, ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ବାଧାମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉତ୍ସବମୟ ମଧ୍ୟ ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ମଧ୍ୟ—ଜୀବନର “ଭାର” (ଭର) ବହନରେ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣତା-ଲାଭ (ବାଜସାତି) ଜିତିବାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷା, ବଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା।

18 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 90

Sukta 10.90

ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ‘କୋସ୍ମିକ ପୁରୁଷ’ (ପୁରୁଷ)ଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ତଥାପି ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଏକ ଆଦିମ ଯଜ୍ଞ-ବଳି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହାରୁ ବିଶ୍ୱ, ବେଦ, ଏବଂ ସାମାଜିକ-କୋସ୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ସତ୍ତାର ସୁସଂଗଠିତ ପ୍ରକାଶ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଧ୍ୟାନମୟ ଓ ଆଚାରମୂଳକ—ଏକମାତ୍ର କୋସ୍ମିକ ଆଦର୍ଶରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମକୁ ଭିତ୍ତି ଦେବା।

16 mantras | Rishi: Nārāyaṇa / Purusha-sūkta tradition (later Anukramaṇī attribution varies; commonly ‘Nārāyaṇa’ or ‘unknown’ in scholarly catalogues) | Devata: Puruṣa (Cosmic Being)

Chandas: Triṣṭubh (standard for much of 10.90; verify per verse in critical edition)

Sukta 91

Sukta 10.91

ଋଗ୍ବେଦ ୧୦.୯୧ ଏକ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଗୃହସ୍ଥ ଉପସ୍ଥିତି ଏବଂ ସାର୍ବଭୌମ ହୋତୃ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବୁଦ୍ଧି (ମତି/ମେଧା) ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି, ଯିଏ ଠିକ୍ ଆହୁତି, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଠିକ୍ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ, ବୀରତାମୟ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

15 mantras | Rishi: Traditionally attributed to Agni-related seers in RV 10.91 (exact rishi varies by Anukramaṇī; commonly: Aruṇa Vaitahavya or similar late-maṇḍala attributions—requires śākhā-specific confirmation) | Devata: Agni

Chandas: Jagatī (likely for RV 10.91.1 given line length; meter should be confirmed by syllable count in the received text)

Sukta 92

Sukta 10.92

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞର ରଥସାରଥି ଓ କୁଳ-ପୁରୋହିତ (ହୋତୃ) ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ରାତିର ଅତିଥି, ଯିଏ ଶୁଷ୍କ ସମିଧାରୁ ଜ୍ୱଳି ଉଠି ଦ୍ୟୁଲୋକ ପ୍ରତି ଦୀପ୍ତିମାନ କେତୁ ଭାବେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତିକୁ ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇଛି—ଏତେ ବିଶାଳ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର-ସଦୃଶ ପ୍ରଭାବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମରଣ ହୁଏ—ସହିତ ପ୍ରାଚୀନ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷି-ପରମ୍ପରା ଓ ସୋମ-ପୀଡନ ଉପକରଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ପଥ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

15 mantras | Devata: Agni (as Hotṛ, guest, luminous ketu ascending to heaven)

Sukta 93

Sukta 10.93

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ—ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ—କୁ ବିଶାଳ, ମାତୃସ୍ୱରୂପ ଦୁଇଜଣୀ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରବଳ ଓ ହିଂସ୍ର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିରନ୍ତର ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି। ସୂକ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହ ପ୍ରାର୍ଥନା ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଶକ୍ତିର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତାର କରେ: ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ‘ମାନବାତୀତ’ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଅନେକ ଶକ୍ତିର କୋସ୍ମିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯଜମାନଙ୍କ କଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବୋଲି ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ।

15 mantras | Devata: Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable; likely Triṣṭubh/related (needs verification for 10.93.1 specifically)

Sukta 94

Sukta 10.94

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମ ପିଷଣ ପଥରମାନଙ୍କୁ (ଗ୍ରାବାଣଃ/ଅଦ୍ରୟଃ) ଜୀବନ୍ତ ଓ କଥାକୁହୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ କାବ୍ୟମୟ ଭାବରେ ପୁରୁଷୀକୃତ କରାଯାଇଛି; ସେମାନଙ୍କର ତାଳବଦ୍ଧ ଠକ୍ଠକ୍ ଧ୍ୱନି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଏକ ଜପ/ଗୀତ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ସୋମ ପିଷଣର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ପବିତ୍ରତାକୁ—ତାହାର ଧ୍ୱନି, ବେଗ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଗତିକୁ—ସ୍ତୁତି କରେ; ଏବଂ ପଥରମାନଙ୍କୁ ଏମିତି କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଦେଖାଏ ଯେ ସେମାନେ ସୋମର ସାରକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ବାଚ୍) କୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି।

14 mantras | Devata: Indra (recipient) with Soma-pressing stones (Grāvāṇaḥ) as invoked powers

Chandas: Trishtubh (common in Soma/Indra hymns; cadence fits)

Sukta 95

Sukta 10.95

RV 10.95 ଏକ ନାଟ୍ୟମୟ ସଂଳାପ—ମର୍ତ୍ୟ ରାଜା ପୁରୂରବାସ (ଆଇଳ) ଓ ଅପ୍ସରା ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ଯେଉଁଥିରେ ମାନବ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଦିବ୍ୟ ନିୟମ-ଶର୍ତ୍ତର ତଣାପୋଡ଼ା ଉଦ୍‌ଘାଟିତ ହୁଏ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପ୍ରତିଉତ୍ତରମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ପ୍ରେମକୁ ଏମିତି ଏକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଏ, ଯାହା ଉନ୍ନତ କରିପାରେ କିମ୍ବା ଭାଙ୍ଗିଦେଇପାରେ। ଶେଷରେ ମାନବ ସାଥୀକୁ ମରଣଧର୍ମୀତାର ଅଧୀନ କରି ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ଓ ଯଜ୍ଞ-ବଳି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଭାଗୀଦାରି ପାଇଁ ଏକ ପଥ ଖୋଲା ରଖେ।

17 mantras | Devata: Dialogue hymn (Purūravas & Urvāśī); devatā as the divine-human relational power (apsaras as luminous inspiration)

Chandas: Triṣṭubh (predominant in RV 10.95; dialogue sections vary but largely Triṣṭubh)

Sukta 96

Sukta 10.96

RV 10.96 ହେଉଛି ପରବର୍ତ୍ତୀ ମଣ୍ଡଳର ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ହରିବତ୍, “ହଳଦିଆ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଯୁଗଳର ଧାରକ”—ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଏବଂ ମଧୁମୟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ସ୍ତୋତ୍ରଟି ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇ ହରୀ (ଯୁଗଳ ଅଶ୍ୱ/ଶକ୍ତି) କୁ ଦ୍ରୁତ, ବିଜୟୀ ଗତିଶୀଳତା ସହ ଯୋଡ଼େ—ଯାହା ଆକାଙ୍କ୍ଷାକୁ ସାର୍ଥକ କରେ, ସାଧକକୁ ସ୍ଥିର କରେ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ, ବଳ ଓ ସଫଳତା ଆଣେ। ଶେଷରେ ଏହା ସିଧାସଳଖ ଯଜ୍ଞୀୟ ଆହ୍ୱାନରେ ପରିଣତ ହୁଏ—ପୂର୍ବତନ ପିଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ପାଶେ ରଖି, ବର୍ତ୍ତମାନର ସୋମ ନିବେଦନକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଜ ଅଂଶ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ।

13 mantras | Rishi: Not specified in provided text; hymn RV 10.96 is an Indra-stuti (late maṇḍala). | Devata: Indra (with Harī, his twin steeds as powers of dynamism).

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (needs metrical verification per pada count; late hymns often vary).

Sukta 97

Sukta 10.97

RV 10.97 ଏକ ଚିକିତ୍ସା-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଓଷଧୀମାନଙ୍କୁ—ସମୁଦାୟ ଦେବଶକ୍ତି ଭାବରେ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ—ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ଶରୀରରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ରୋଗକୁ, ବିଶେଷକରି ଯକ୍ଷ୍ମା (କ୍ଷୟ/ପୀଡା), ଦୂର କରନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଆଦିକାଳୀନ, ବହୁରୂପୀ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଔଷଧୀୟ ଚିକିତ୍ସାକୁ ଶାରୀରିକ ଉପଚାର ସହିତ ସାଥି ସାଥି କ୍ଷତି ଓ ଶତ୍ରୁତାରୁ ରକ୍ଷାଦାୟକ ପବିତ୍ର ସୁରକ୍ଷା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି।

23 mantras | Devata: Oṣadhīs (Medicinal Plants as collective devatā)

Chandas: Anushtubh (probable for RV 10.97; verify against critical edition)

Sukta 98

Sukta 10.98

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବର୍ଷା-ଆହ୍ୱାନ, ଯାହାକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନର ରୂପ ଦିଆଯାଇଛି। ରାଜା ଶାଂତନୁଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଦେବାପି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଠାରୁ ଶକ୍ତିମୟ ବାଣୀ ପାଇ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ ବର୍ଷାର ଆଗମନକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି ଓ ଦେବ-ସମନ୍ୱୟର କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ପୂଷଣ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ମରୁତ୍‌ ଆଦି ସହଚର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଜଳ, ଉର୍ବରତା ଓ ସମୁଦାୟର କୁଶଳତାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ଶେଷଭାଗରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକରୁ ‘ଜଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା’ ମୁକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

12 mantras | Rishi: Devāpi Ārṣṭiṣeṇa (with Ārṣṭiṣeṇa/Devāpi figures prominent in the hymn’s narrative) | Devata: Bṛhaspati as the invoked power; allied forms named: Mitra, Varuṇa, Pūṣan, Ādityas, Vasus, Maruts; rain-force Parjanya is the boon/action requested

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.98; verse length and cadence typical)

Sukta 99

Sukta 10.99

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବୃତ୍ରବଧର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ବଜ୍ରର ଗଢ଼ଣା ଓ ପ୍ରହାର, ବାଧାଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଭଙ୍ଗ, ଏବଂ ଯଜମାନ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧିର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା। ଏଥିରେ ବୀର-ପୌରାଣିକ ଗାଥା ସହ ନୀତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଭାବ ମିଶିଛି—ଇନ୍ଦ୍ର ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଇଷା (ପ୍ରେରଣା), ଊର୍ଜ (ଜୀବନଶକ୍ତି), ଓ ସୁକ୍ଷିତି (ନିରାପଦ ନିବାସ) ଦାନ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ‘ପିପିଲିକା’ (ପିଲା) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଛବି ନମ୍ର ଓ ଅବିରତ ଭକ୍ତିକୁ ଦିବ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସାର୍ବଭୌମ ଦୀପ୍ତିର ଉପାୟ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

12 mantras | Devata: Indra (implied through vajra and Vṛtra-slaying mythic frame)

Sukta 100

Sukta 10.100

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ “ଅଟୁଟ ରୁହ” ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସୋମରେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଭୋଗ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୀର୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ସବିତୃଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ ଓ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଡାକାଯାଇଛି, ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଶାଳ “ସମଗ୍ରତା” ଭାବେ ବାଛାଯାଇଛି—ଯିଏ ସତ୍ୟ, ଅଖଣ୍ଡତା ଓ ଅସତ୍ୟର ଆବରଣରୁ ମୁକ୍ତିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି।

12 mantras | Devata: Indra (primary); Savitṛ and Aditi invoked for protection and totality

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 101

Sukta 10.101

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସମମନସ୍କ ସହଚରମାନଙ୍କୁ ଏକ ସାମୂହିକ ଜାଗରଣ-ଆହ୍ୱାନ: ସମେତେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଯଜ୍ଞକୁ ଗତି ଦେବା, ଉଷା (ପ୍ରଭାତ) ଓ ଦଧିକ୍ରାବନ୍‌କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଦାୟକ ସହାୟ (ଇନ୍ଦ୍ରବତ୍) ଭାବେ ଧରିବା। ରଥ-ନିର୍ମାଣର ଚିତ୍ର, “ଘୋଡ଼ା” (ଜୀବନଶକ୍ତି)କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା, ଓ ନାଦ/ପାତ୍ର ପୂରଣ କରିବା ପରି ସଜୀବ ଉପମା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଯଜ୍ଞକୁ ସମନ୍ୱିତ, କୌଶଳମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଏ—ଯାହା ଶକ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟୀ ଗତି ଦିଏ। ଶେଷରେ ନିଷ୍ପତ୍ତିମୟ ପରିଶ୍ରମକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ କରି ସାହାଯ୍ୟ ଦେବାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ।

12 mantras | Devata: Agni, Uṣas, Dadhikrāvan; supported by Indra (indra-vat)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.101 opening)

Sukta 102

Sukta 10.102

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତଟି ରଥ-ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ସଜୀବ ଭାଷାରେ ଗଢ଼ା; ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସେ ଧାବକକୁ, ଯୁଗଳ ଘୋଡ଼ା-ଦଳକୁ ଏବଂ ଯଶ-ଧନର ଲାଭକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କୌଶଳ, ବେଗ ଓ ବିଜୟୀ ଗତିର ଅଧିପତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯିଏ ସମଗ୍ର ଚଳମାନ ଜଗତକୁ “ଦେଖନ୍ତି” ଏବଂ ଦୌଡ଼ ଜିତାଇବାକୁ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରନ୍ତି। ବାହ୍ୟ ଚିତ୍ରଣର ତଳେ, ଏହା ଯଥାର୍ଥ ନେତୃତ୍ୱ, କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉପାୟ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଜୀବନ-ପ୍ରୟାସ—ଦୁହିଁରେ—ବାଧା ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା।

12 mantras | Devata: Indra

Sukta 103

Sukta 10.103

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଯୁଦ୍ଧମୟ ଆହ୍ୱାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ଅନିମେଷ, ଏକମାତ୍ର ବୀର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ସେନାଦଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଆର୍ୟ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଅବରୋଧିତ ପଥ ଓ ସ୍ଥାନକୁ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି। ଏଥିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ, ନିଜ ସେନାର ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆଗେଇବା ଓ ଜିତିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାହସ ଓ ଏକତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

13 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable for RV 10.103)

Sukta 104

Sukta 10.104

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବାରମ୍ବାର ଆହ୍ୱାନିତ, ପିଙ୍ଗଳ ଅଶ୍ୱମାନେ ବହନ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସି ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଜରୁରୀ ଆମନ୍ତ୍ରଣ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା-ଶ୍ରୋତା, ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାର ପଥଜ୍ଞ, ଏବଂ ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ବାଧାକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ବିଜୟୀ ବଧକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସଂଘର୍ଷରେ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ଧନ, ବଳ, ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ।

11 mantras | Devata: Indra (with Soma as offering-substance)

Chandas: Trishtubh (common for Indra-Soma hymns; likely here)

Sukta 105

Sukta 10.105

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ("ବସୁ" ଉପାଧିରେ ସମ୍ବୋଧିତ) ଉତ୍ସାହଭରା ସ୍ତୁତି; ପ୍ରଶ୍ନ କରେ—କେବେ ସ୍ତୋତ୍ର ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ “ପ୍ରୀତ” କରିବ—ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହାୟତାର ଶକ୍ତିଦାୟକ ଆଧାର ଭାବେ ସୋମ-ପୀଡନକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଢ଼ା ଶକ୍ତି ଓ କୌଶଳକୁ ସ୍ମରଣ କରେ (ଋଭୁ ଓ ମାତରିଶ୍ୱନଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କରି) ଏବଂ ଶେଷରେ କୁତ୍ସଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଦସ୍ୟୁ-ନିହନନରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟର ସ୍ମୃତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ସ୍ତୁତି ଓ ମିତ୍ରତା ତାଙ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସହାୟତାକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।

11 mantras | Devata: Indra (probable) / Vasu epithet; requires Anukramaṇī confirmation for RV 10.105

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from excerpt; requires meter scan of full sukta)

Sukta 106

Sukta 10.106

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଯୁଗଳ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ—ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ବୋଲି ବୁଝାଯାଉଥିବା—ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯେ ସେମାନେ ନିଜ ରଥ ସହ ଆସନ୍ତୁ, ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତୁ, ଏବଂ କୁଶଳ କାରିଗରମାନଙ୍କ ପରି ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ଗତିଶୀଳ କରନ୍ତୁ। ସୂକ୍ତଟି ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଓ ସମନ୍ୱୟକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ ଏବଂ ବାଜ (ଶକ୍ତି), ଆନନ୍ଦ, ଓ ‘ଅଜର’ ପ୍ରାଣବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ; ଶେଷରେ ଉପାସକଙ୍କ ଗଭୀରତମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ନିବେଦନ କରେ।

11 mantras | Devata: Dual divinities (likely the Aśvins, though not explicitly named in the provided verse)

Sukta 107

Sukta 10.107

ଏହି ସୂକ୍ତ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯଜ୍ଞକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା (ପୂର୍ତି) ଏବଂ ଠିକ୍ ଦିଗରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ପବିତ୍ର ଦାନ, ଯାହା ଉପାସକଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ବିସ୍ତୃତ, ଦୀପ୍ତିମୟ ପଥକୁ ନେଇଯାଏ। ଏଠାରେ ଦାନକୁ କେବଳ ଦୟାଦାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅଭିଷିକ୍ତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ଯାହା ପୁରୋହିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ, ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟ ଫଳ ଦିଏ।

11 mantras | Devata: Dakṣiṇā (personified sacred giving) / Pūrtí (completed offering) theme

Sukta 108

Sukta 10.108

RV 10.108 ଏକ ନାଟକୀୟ ସଂଳାପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଦୂତୀ ସରମା ରସା ନଦୀ ପାରେ “ଗାଈ” (ଆଲୋକ/ଧନ/ନିଧି) ଲୁଚାଇ ରଖିଥିବା ପଣିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରେ। ସ୍ତୋତ୍ରଟି ପ୍ରଲୋଭନ, ଅସ୍ୱୀକାର ଓ ସତର୍କବାଣୀକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରେ: ପଣିମାନେ ଘୁଷ ଦେଇ ଓ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସରମା ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା) ପକ୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ରହି ଲୁଚାଇଥିବା ଧନର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ପୁନରୁଦ୍ଧାରକୁ ଦାବି କରେ। ଶେଷରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରକାଶକ ଶକ୍ତି ଲୁଚିଥିବା—ଗାଈ, ସୋମ, ପବିତ୍ର ଉପକରଣ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଖୋଜି ବାହାର କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆଲୋକ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।

11 mantras | Devata: Saramā (in dialogue context; hymn concerns the recovery of the hidden cows/treasures)

Chandas: Jagatī/Triṣṭubh mixture is reported for parts of RV 10.108 (verification recommended at verse-level)

Sukta 109

Sukta 10.109

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଗୁରୁତର ‘ବ୍ରହ୍ମ-କିଲ୍ବିଷ’ (ପବିତ୍ର ଋତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣିକ ପବିତ୍ରତା ବିରୋଧରେ ଅପରାଧ) ବିଷୟ ଉପସ୍ଥାପିତ। ଋତରେ ଚଳିତ ଦିବ୍ୟ ଜଳରାଶି (ଆପଃ) ପ୍ରଥମେ ଦୋଷ ଓ ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ/ଉପାୟ କଥା କହେ; ମାତରିଶ୍ୱନଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଭୁଲରେ ନିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଫେରାଇଦେବା (ପ୍ରତିଦାନ/ପୁନଃସ୍ଥାପନ), ଦିବ୍ୟ ଆପଃ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ପୁନଃପ୍ରବେଶ—ଏହି ସବୁକୁ ଏହା ଜୋର ଦିଏ; ଶେଷରେ ପୁନର୍ନବ ପୂଜା ଓ ଋତରେ ଯଥାସ୍ଥାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଘଟେ।

7 mantras | Rishi: Unknown/unspecified in input (traditional Anukramaṇī assigns RV 10.109 to a specific seer; not provided here) | Devata: Āpaḥ (Waters) / Ṛta; with Mātariśvan invoked

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.109)

Sukta 110

Sukta 10.110

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଜାତବେଦସ୍‌ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳିତ ଗୃହାଗ୍ନି ଭାବେ କେନ୍ଦ୍ର କରେ—ଯିଏ ହୋତୃ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ରୂପେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ପଣ ଓ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଋତରେ ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଗତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଉଷା ଓ ରାତ୍ରି ପରି ପୂରକ ଶକ୍ତିମାନେ କ୍ରିୟାର ତାଳକୁ ସହାୟ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଶେଷରେ ଦେବମାନେ ଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱାହା-ସଂସ୍କୃତ ଆହୁତିରେ ଏହା ପରିଣତ ହୁଏ।

11 mantras | Devata: Agni Jātavedas

Sukta 111

Sukta 10.111

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ମନୀଷା (ଗଢ଼ା ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି) ଉତ୍ତୋଳନ କରିବାକୁ ଡାକେ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ସିଦ୍ଧ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ “ଚଳିତ” କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦର୍ଶ କାର୍ଯ୍ୟ—ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଏବଂ ଅଦେବମାନଙ୍କ ମାୟାକୁ ଛିଟାଇଦେବା—କୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ପରେ ସେହି ବିଶ୍ୱଜୟକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଲାଭରେ ପରିଣତ କରେ: ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆସୁଛି, ଏବଂ ସତ୍ୟବାଣୀ (ସୂନୃତା) ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସୁଛି।

10 mantras | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires pada-count verification)

Sukta 112

Sukta 10.112

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ସୋମ-ଆହ୍ୱାନ, ଯାହାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମକୁ ତାଙ୍କର “ପ୍ରଥମ ପାନ” ଭାବେ ପିଇବାକୁ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ତାଙ୍କର ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ସୋମପାତ୍ର ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଧିକାରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି, ମଧୁମୟ ପାନ ପ୍ରତି ଦେବମାନଙ୍କ ସାଧାରଣ ଆକାଙ୍କ୍ଷାକୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେ ପ୍ରୟାସରତ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯାହା ଅବଣ୍ଟିତ ପରି ଲାଗେ ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତୁ—ଏମିତି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

10 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Sukta 113

Sukta 10.113

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଉଦ୍‌ଗାରକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଦ୍ୟାଵା-ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ବଳକୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ସୋମ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରେରିତ କରିବା ପରେ। ଏହା ତାଙ୍କ ବୃତ୍ର-ବଧ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିବା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭେଦି ଦେବା—ଏବଂ ସେହି ବିଜୟକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରେ: ସୁରକ୍ଷା, କଷ୍ଟ ଅତିକ୍ରମ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ପଥ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସ୍ଥିର ଆଧାର।

10 mantras | Devata: Indra (supported by Dyāvā-Pṛthivī and Viśve Devāḥ)

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Sukta 114

Sukta 10.114

RV 10.114 ଏକ ପ୍ରହେଳିକାମୟ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଯଜ୍ଞର ଗୁପ୍ତ ଗଠନକୁ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରେ—ଅଗ୍ନି (ମାତରିଶ୍ୱନ) ଓ ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ କିପରି ଛନ୍ଦ, ସଂଖ୍ୟା ଓ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଋତ/ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ‘କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମାପି ମାପି ବଣ୍ଟନ’—ଛନ୍ଦ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ବିଶ୍ୱ-ଗଣନା ସଜାଣା, ଏବଂ ଋକ୍ ଓ ସାମନ୍ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ରଥକୁ ଆଗେଇ ନେବା—ବିଷୟ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ପୋଷଣ ଓ କର୍ମ-ଭାଗ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ଯଥାଯଥ ବଣ୍ଟନ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

9 mantras | Devata: Mātariśvan / ritual Fire principle; also Viśve Devāḥ as knowing powers

Sukta 115

Sukta 10.115

ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ “ଯୁବ ଶିଶୁ” ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ତାଙ୍କ ଦୁଇ ମାତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ ଏବଂ ଯିଏ ଏକାସାଥେ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା ଦୂତର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ-ଋତର ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସ୍ଥାପନ ଓ ରକ୍ଷା କରିବା, ଆହୁତି ବହନ କରିବା, ଏବଂ ଗାୟକ ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟା-ନେତାମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି କଣ୍ବ ବଂଶକୁ—ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଧାରିତ। ଶେଷରେ vaṣaṭ ଧ୍ୱନି ଓ ପୁନଃପୁନଃ namas ସହିତ ଏକ ଲିତୁର୍ଜିକ ଉଦ୍ଗାରରେ ସୂକ୍ତଟି ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ।

9 mantras | Rishi: Kaṇva (Kāṇva tradition indicated by 10.115.5; hymn as a whole is Kāṇva-associated) | Devata: Agni (as child, messenger, establishing power)

Chandas: Triṣṭubh (typical for Agni hymns in this register; verify by scan)

Sukta 116

Sukta 10.116

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସେ ସୋମ ପାନ କରି ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ପ୍ରତିରୋଧ ଭଳି ବାଧାକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରି ଉପାସକମାନଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧିକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ। ଏଥିରେ ଯୁଦ୍ଧମୟ ଚିତ୍ରଣ—ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ମାୟାବୀ/ଟୋଣା-ଟୁଣି କରୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ କାଟି ନିମ୍ନ କରିବା—ସହ ଏକ ଯଜ୍ଞୀୟ-କାବ୍ୟିକ କ୍ରିୟା ମିଶିଛି: ଋଷିଙ୍କ ବାଣୀ ନୌକା ପରି ଛାଡ଼ାଯାଏ, ଯାହା ସମ୍ପଦ, ମାର୍ଗ-ଖୋଲା, ଓ ନିରାପଦ ପାରାପାର ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ବହନ କରେ।

8 mantras | Devata: Indra (with Soma as offering-power)

Sukta 117

Sukta 10.117

ଋଗ୍ବେଦ 10.117 ଏକ ପରବର୍ତ୍ତୀ, ଶିକ୍ଷାମୂଳକ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଦାନଶୀଳତାର ଧର୍ମ ଶିଖାଏ: ଧନ ସଞ୍ଚାରିତ ହେବାକୁ ଥାଏ, ଏବଂ ଯେ ଭାଗ କରିବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ ସେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ଭାବେ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ଦାନ (ପୃଣ-) କୁ ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱୟ ଭାବେ ଦେଖାଏ, ଏବଂ ସତର୍କ କରେ ଯେ ସଞ୍ଚୟବୃତ୍ତି ଓ ଆବଶ୍ୟକମନ୍ଦଙ୍କୁ ଅବହେଳା କ୍ଷୟକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଭାଗବଣ୍ଟା ଦାତା ଓ ସମୁଦାୟ—ଦୁହେଁକୁ ଧାରଣ କରେ।

9 mantras | Devata: Didactic/ethical hymn (no single devatā; addresses the law of giving under divine order)

Chandas: Trishtubh (common for RV 10.117; verification required)

Sukta 118

Sukta 10.118

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଯଥାବିଧି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଉଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ହୋଇ ଉଠୁଥିବା, ଘୃତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ “ଭକ୍ଷକ” (ଅତ୍ରିଣ) କୁ ପ୍ରହାର କରି ନିବେଦନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଚିତ୍ରିତ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅମର ଗୃହପତି (ନିବାସର ଅଧିପତି) ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି; ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ପବିତ୍ର କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ତାହାର ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ସ୍ଥାପିତ କରୁନ୍ତୁ।

9 mantras | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable; compact 3-pāda structure typical of gāyatrī-style address)

Sukta 119

Sukta 10.119

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରେରିତ ଆତ୍ମବିମର୍ଶୀ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦ୍ଗାର। ବକ୍ତା ନିଜ ଭିତରେ ଶକ୍ତି, ଲାଭ ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତ ସହ ସମତା ଉଦୟ ହେଉଥିବାକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରେ—ଏହା କି ‘ସୋମର ଜଳ’ ଠାରୁ ଆସୁଛି? ପୁନରାବୃତ୍ତିମୟ ଛନ୍ଦରେ ଏହା ସୋମକୁ କେବଳ ପିଷ୍ଟ ପାନୀୟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ଆନନ୍ଦର ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଳୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରେ, ଯାହା ଚିନ୍ତା, ସାହସ ଓ କ୍ଷମତାକୁ ଉତ୍ତୋଳିତ କରେ। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ଦିବ୍ୟ ସେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି—‘ଭଲଭାବେ ତିଆରି ଘର’ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆହୁତି ବହନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବା—ରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

13 mantras | Rishi: Agastya Māna (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.119) | Devata: Soma (with Apas ‘Waters’ as the supporting field of manifestation)

Chandas: Jagatī (refrain-like cadence with recurring ‘kuvit somasyāpām iti’)

Sukta 120

Sukta 10.120

ଋଗ୍ବେଦ 10.120 ଏକ ବୀର-ଯୁଦ୍ଧମୟ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ନବୋଦିତ, ଜଗତରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଗ୍ର (ଭୟଙ୍କର) ରୂପ—ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ତୁରନ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ ହଟାନ୍ତି। କବି ମନ୍ତ୍ର (ବ୍ରହ୍ମନ୍) କୁ ଏକ କ୍ରିୟାଶୀଳ ସହଯୋଗୀ ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବେଗକୁ ଧାର ଦେଇ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପ୍ରେରଣାକୁ ବାହ୍ୟ ବିଜୟ ସହ ଯୋଡ଼େ। ଶେଷଭାଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଥର୍ବଣୀୟ ପ୍ରମାଣରେ ସ୍ଥାପିତ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ସହାୟକ ମାତୃ/ଭଗିନୀ-ଶକ୍ତିମାନେ ପୋଷଣ କରି ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି।

9 mantras | Rishi: Uncertain for this excerpt; RV 10.120 is a martial hymn praising a conquering divine power (often aligned with Indra-like force). | Devata: Indra-like Ugra (conquering power); possibly Indra as the force that subdues inner enemies—exact Anukramani devatā should be checked.

Chandas: Tr̥ṣṭubh (common for heroic/martial RV verses); needs metrical confirmation.

Sukta 121

Sukta 10.121

ଏହି ସୂକ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ତତ୍ତ୍ୱ—ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, “ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍କୁର”—କୁ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ; ଯିଏ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ଖୋଜୁଥିବା ପୁନରୁକ୍ତି “କସ୍ମୈ ଦେବାୟ ହବିଷା ବିଧେମ” (“କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?”) ଆସେ, ଯାହା ଅନେକର ପଛରେ ଥିବା ଏକଙ୍କ ପ୍ରତି ବିସ୍ମୟ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସମାଧାନ ହୋଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ନାମକରଣ କରାଯାଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଅର୍ପଣ ତାଙ୍କ ନିକଟେ ସମର୍ପିତ ହୁଏ।

10 mantras | Rishi: Hiraṇyagarbha / Prajāpati (traditional attributions vary; often given to Hiraṇyagarbha) | Devata: Ka / Prajāpati / Hiraṇyagarbha (the One Lord as origin of beings)

Chandas: Tr̥ṣṭubh

Sukta 122

Sukta 10.122

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘରର ଶୁଭ, ଅନବୈରୀ “ଅତିଥି” ଭାବେ ଏବଂ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋତୃ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆହୁତି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ବହନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଧନ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ପ୍ରଚୁର “ଧାରା” ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଯଜମାନଙ୍କ ଘରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କଲ୍ୟାଣ ଓ ବୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ। ବସିଷ୍ଠ ବଂଶ ଏହି ଆହ୍ୱାନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିଜର ବୋଲି ଘୋଷଣା କରେ, ଯାହା ଏହି ସୂକ୍ତକୁ ପରମ୍ପରାଗତ ଯଜ୍ଞୀୟ ସ୍ତୁତି ଓ ସୁରକ୍ଷାର ଜୀବନ୍ତ ପରିବାରୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ସ୍ଥାପିତ କରେ।

8 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (as indicated by later verse 10.122.8 mentioning Vasiṣṭhas; traditional attribution of the hymn to Vasiṣṭha-lineage) | Devata: Agni

Chandas: Jagatī (likely; 10.122 commonly in Jagatī—needs manuscript confirmation)

Sukta 123

Sukta 10.123

RV 10.123 ରେ ୱେନଙ୍କୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟ ଗନ୍ଧର୍ବ–ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗ୍ମ-ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ—ଯିଏ ଜନ୍ମ, ପ୍ରକାଶନ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ବିପରୀତମାନଙ୍କ ମିଳନକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ। ପଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଆଲୋକ, ଜଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସଙ୍ଗମ, ଏବଂ ଏକ ଇରୋଟିକ-ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳତାର ଚିତ୍ରମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରି, ଶେଷରେ “ବିନ୍ଦୁ/କିରଣ” ତିନି ଲୋକରେ ଋତ/ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ କରେ।

8 mantras | Rishi: Traditionally associated with Vena (or a Vena-related seer) in RV 10.123; exact attribution varies by Anukramaṇī traditions. | Devata: Vena / Gandharva-Sūrya complex (a luminous messenger/mediator power); Sūrya and the Waters are central supporting powers in the verse.

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence; typical of RV 10 hymns with expansive imagery).

Sukta 124

Sukta 10.124

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲୁଥିବା, ଆହୁତି ବହନକାରୀ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି ଅବିଚଳ ଆଲୋକରେ ପଥ ପ୍ରକାଶ କରେ। ପଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହିତ, ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିର ସୀମା ଛାଡ଼ି ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ-ବିଷୟକ ଧାରଣାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରେ—ଋତ ଓ ଅସତ୍ୟର ମୁକାବିଲା (ବରୁଣ), ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଚିତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରିଚୟ—ଯାହା ଦେରି-ଋଗ୍ବେଦୀୟ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏକ ଯଜ୍ଞ-ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗତିରେ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଗଠିତ କରେ।

9 mantras | Rishi: Traditionally attributed in Anukramaṇī to a seer of Mandala 10 (exact name varies by recension); hymn is Agni-directed. | Devata: Agni.

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 125

Sukta 10.125

RV 10.125 ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବୀ-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ବାକ୍ (ବାଣୀ) ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷରେ କଥା କହି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ଓ ବିଶ୍ୱ-କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସାଥି ଦେଇ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଅଧିକାର ଦାନ କରେ, ମଣିଷକୁ ଋଷି କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା କରେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ-ପୃଥିବୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ—ସୃଷ୍ଟି, ଜ୍ଞାନ ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ପଛରେ ଥିବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ବାଣୀକୁ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ କରେ।

8 mantras | Rishi: Vāk Ambhṛṇī (Ambhṛṇī-devī), per Anukramaṇī tradition. | Devata: Vāc (Speech/Word) as Devī; encompassing all deities.

Chandas: Triṣṭubh (standard attribution for much of RV 10.125; verify by scan).

Sukta 126

Sukta 10.126

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଆଦିତ୍ୟମାନେ—ବରୁଣ, ମିତ୍ର ଓ ଅର୍ୟମନ—କେନ୍ଦ୍ରିତ ଏକ ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ଓ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ପ୍ରାର୍ଥନା। ସେମାନେ “ଏକମତରେ” ଗତି କରି ଉପାସକଙ୍କୁ ବିରୋଧ, ପାପ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରୁ ପାର କରାନ୍ତି। ପରେ ଏହା ଦିବ୍ୟ ସହାୟକମାନଙ୍କର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସଂଘକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବସୁମାନେ—କୁଶଳ (ସ୍ୱସ୍ତି), ବନ୍ଧନ/କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତି, ଏବଂ ଅଧିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ଥିର ପ୍ରାଣଶକ୍ତିମୟ ଜୀବନକୁ ନିରାପଦ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି।

8 mantras | Rishi: Traditionally assigned to a seer of the late Tenth Maṇḍala (Anukramaṇī-dependent; often connected with Aditya-invocations) | Devata: Ādityas—Varuṇa, Mitra, Aryaman

Chandas: Anuṣṭubh (likely for RV 10.126; verse-level confirmation may vary)

Sukta 127

Sukta 10.127

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ରାତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଅନେକ ଆଲୋକ ସହ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶୋଭା-ତେଜକୁ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଜଗତକୁ ନିରବତା ଓ ସୁରକ୍ଷାରେ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ରାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରୁନ୍ତୁ ଓ ମନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଶାନ୍ତିକୁ ଶମନ କରୁନ୍ତୁ, ଗୃହକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ କବିଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତି ଓ କୁଶଳ ପାଇଁ ସାଧକଙ୍କ ନିବେଦନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ।

8 mantras | Devata: Rātrī (Night)

Sukta 128

Sukta 10.128

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରିଥିବା ବିଜୟ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରାର୍ଥନା। ସଂଘର୍ଷରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଭିତର ଓ ବାହ୍ୟ ସେନାପତି, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ (ବର୍ଚସ୍)ର ନାୟକ ଭାବେ ଡାକି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଶକ୍ତିମାନ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଅନୁକୂଳ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରେ। ପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟରୁ ଏହା ଦେବୀମାନେ, ସର୍ବଦେବ, ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ସନ୍ତାନ-ଲାଭ, ଶରୀରର ଅଖଣ୍ଡତା, ଏବଂ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପରାଜୟ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ମାଗେ।

9 mantras | Rishi: unknown (hymn-level attribution varies; needs confirmation from Anukramaṇī) | Devata: Agni (primary), with victory-protection intent

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires syllable-count verification)

Sukta 129

Sukta 10.129

ନାସଦୀୟ ସୂକ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର ରହସ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ “ପୂର୍ବରୁ” କ’ଣ ଥିଲା—ଏଥିରେ ସହଜ ନିଶ୍ଚିତତାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି। ଏହା ଅଭିନ୍ନ, ଅପ୍ରକଟ ଆବରଣରୁ ମନ ଓ ଇଚ୍ଛାର ପ୍ରଥମ ସ୍ପନ୍ଦନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଜ୍ଞାନର ସୀମାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ। ଏହି ହ୍ୟମ୍ନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିକଥା କହିବା ନୁହେଁ; ବରଂ ପରମ ସତ୍ୟ (ତଦ୍ ଏକମ୍) ସମ୍ମୁଖରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଅନ୍ୱେଷଣ, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ଅଜ୍ଞାତବାଦକୁ ପବିତ୍ର କରିବା।

7 mantras | Rishi: Prajāpati Parameṣṭhin (traditionally ascribed for RV 10.129, Nā́sadīya) | Devata: Bhāva/Abhāva and the One (tad ekam) as the implicit absolute; not a single anthropomorphic devatā

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 130

Sukta 10.130

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ (ବଳି/ଯାଗ) କୁ ଏକ ବିଶ୍ୱ-ତନ୍ତୁବାୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ଦିବ୍ୟ “କାର୍ଯ୍ୟ” ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ଏକ ଜାଲ, ଯାହାକୁ ପିତୃମାନେ ବୁନନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ଋଷିମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ବେଦୀୟ ଛନ୍ଦ (ଚନ୍ଦସ୍) ର ଏକ ଚିନ୍ତନମୟ ସମ୍ବନ୍ଧ-ନକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଯାହାର ଅର୍ଥ—ଠିକ୍ ରିତୁଆଲ୍ ବାଣୀ ଓ ଠିକ୍ ମାପ ନିଜେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ର କ୍ରିୟାଶୀଳ ପ୍ରକାଶ।

7 mantras | Rishi: Traditionally attributed in Anukramaṇī to a seer of the late 10th maṇḍala (often unspecified in brief citations); hymn concerns yajña as cosmic weaving | Devata: Yajña / Viśvakarman-like sacrificial principle (cosmic rite as power)

Chandas: Triṣṭubh (predominant for this hymn section)

Sukta 131

Sukta 10.131

ଏହି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଋଗ୍ବେଦୀୟ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚାରି ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରୁ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇ, ଉପାସକମାନେ ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଆଶ୍ରୟ (ଶର୍ମନ୍) ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରନ୍ତି। ଏହା ରକ୍ଷାମୂଳକ, ଅପଶକୁନ-ନିବାରକ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ପୌରାଣିକ ସ୍ମୃତି ସହ ମିଶାଏ (ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ସହ ନମୁଚି ଘଟଣା ସମେତ) ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି ସାମୁଦାୟିକ କୁଶଳ ନିଶ୍ଚିତ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ଦେବତାଙ୍କ ଉପକାରୀ ମନରେ ବସିବା ଏବଂ ସାନାତମ ଶତ୍ରୁତା ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ହଟିଯାଉ ବୋଲି ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରେ।

7 mantras | Rishi: Unknown (RV 10.131; late maṇḍala) | Devata: Indra

Chandas: Likely Triṣṭubh (common for Indra hymns in this register), though confirmation requires full hymn metrical scan

Sukta 132

Sukta 10.132

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ଉପକାରୀ ସହାୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାକୁ ବଳ ଦିଅନ୍ତି। ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ସମର୍ଥକ ବିଶ୍ୱଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଉପାସକଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାନ୍ତି। ଏଥିରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ରାଜ-ନୀତିମୟ ସ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛି—ସର୍ବରାଜା ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପାପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଶେଷ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଶେଷରେ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ‘ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ’ ସାକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ, ଅଶ୍ୱିନଙ୍କ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ସହାୟତାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି ଯେ ସେମାନେ ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟରୁ ପାର କରାନ୍ତୁ।

7 mantras | Devata: Ashvins (with Heaven and Earth as supporting cosmic powers)

Sukta 133

Sukta 10.133

ଏହି ସାତ-ଶ୍ଲୋକୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତଟି ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧମୟ ପ୍ରାର୍ଥନା: ଗାୟକମାନେ ବିଶ୍ୱ-ନିର୍ମାତା ଓ ବୃତ୍ର-ବଧକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ନିକଟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଦଢ଼ ହେବାକୁ ଓ ଶତ୍ରୁବଳକୁ ଭ୍ରମିତ/ବିଫଳ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ପୁନରୁକ୍ତି-ସଦୃଶ ଭାବେ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ-ଡୋରି ଢିଲା ପଡ଼ୁ ଏବଂ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ତଳକୁ ଦମିତ/ହଟାଯାଆନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ; ଶେଷରେ ପ୍ରଚୁରତାର ବର ମାଗେ—ସ୍ତୁତିକାର କବିଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନ ହଜାର ଧାରା ବହୁଥିବା ପ୍ରଚୁରତାର ଗାଈ ପରି ପ୍ରବାହିତ ହେଉ।

7 mantras | Devata: Indra

Sukta 134

Sukta 10.134

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଶାଳ, ଜଗତ୍-ବିସ୍ତାରକ ସାର୍ବଭୌମ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେବଳ ବୀରତାମୟ ନୁହେଁ, ଜନନଶୀଳ ମଧ୍ୟ; ଶୁଭ ମାତୃଶକ୍ତି ଦେବୀ ଜନିତ୍ରୀ ତାହାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ (ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା, ବିରୋଧକୁ ଝାଡ଼ି ଫେଲିବା)କୁ ସୋମ-ପିଷକ ପାଇଁ ନିଜସ୍ୱ ସାହାଯ୍ୟ ସହ ଯୋଡ଼େ—ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ଦାନ କରି। ଶେଷରେ ଏହା ଅସମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଶପଥ ରଖେ—କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ବାଧା ନଦେବା—ଏବଂ ‘ମନ୍ତ୍ର-ଶ୍ରବଣ’ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଉତ୍ଥାନ, ଯେପରି ସଠିକ୍ ଶ୍ରବଣରେ ପକ୍ଷ ମେଳି ଉଡ଼ିଯିବା।

7 mantras | Devata: Indra (with implicit Devī Janitrī as generative power)

Sukta 135

Sukta 10.135

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ରହସ୍ୟମୟ ସୂକ୍ତ ଯମଙ୍କ ଲୋକ ଓ ପିତୃମାର୍ଗକୁ ଚିନ୍ତନ କରେ। ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ‘ସୁନ୍ଦର ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ବୃକ୍ଷ’ ମଧ୍ୟରେ କଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଯମ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସଂବାଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପରଲୋକଗତ ପିତା ପୁରାତନ ପଥରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ରିଦ୍ଧି-ଭାବ ଚିତ୍ରରେ ଏକ ଯୁବକ ରଥକୁ ଚଳାଇବାକୁ ଲାଗେ, ଏବଂ ସାମନ୍-ଗାନ ଏକ ବାହକ ଭାବେ ପଛୁଆଏ—ଏହା ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ତଟି ସୂଚାଏ ଯେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ପବିତ୍ର ବାଣୀ ଓ ଯଥାଯଥ ଆହୁତି ଆତ୍ମାର ଯାତ୍ରା ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ।

6 mantras | Devata: Yama (with the Devāḥ; ancestral-father principle also present)

Sukta 136

Sukta 10.136

ଏହି ସୂକ୍ତରେ କେଶୀନ କିମ୍ବା ମୁନି—ଦୀର୍ଘକେଶୀ ପ୍ରେରିତ ତପସ୍ବୀ—ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ସେ ଏକ ସୀମାନ୍ତୀୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସତ୍ତା ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ, ଯିଏ ଅଗ୍ନି ଓ ବିଷ ପରି ବିରୋଧୀ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଭାବେ ଗତି କରେ। ମୁନିଙ୍କୁ ବାୟୁ-ଚାଳିତ, ଦେବ-ପ୍ରେରିତ, ଏବଂ “ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ” ସହ ସହଚର ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି; ଏହା ଭିତରୁ ପ୍ରେରଣାଜନିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଦର୍ଶନୀୟ ଦୃଷ୍ଟିର ଏକ ବେଦିକ ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

6 mantras | Devata: Keśin / Muni (the inspired ascetic power)

Sukta 137

Sukta 10.137

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଚିକିତ୍ସା-ସୂକ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାରକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ପତିତ/ଦୁର୍ବଳ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପୁଣି ଶକ୍ତିରେ ଉଠାଇବା ପାଇଁ, ଯଦିଓ ରୋଗ ଦୋଷ କିମ୍ବା ଭୁଲ ସହ ଜଡିତ ଥାଇପାରେ। ଏଥିରେ ପ୍ରାର୍ଥନା, ସୁରକ୍ଷାମୟ ଆଶୀର୍ବାଦ, ଏବଂ ‘ମନ୍ତ୍ର-ସ୍ପର୍ଶ’ର ରିତୁଆଲ-ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ କ୍ରିୟା ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଯକ୍ଷ୍ମା (କ୍ଷୟକାରୀ ରୋଗ)କୁ ଦୂର କରି, ଅନାମୟ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ) ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରେ।

7 mantras | Rishi: Traditionally attributed in RV to a healer-seer context; commonly associated with the Vāta healing hymn sequence (RV 10.137) in later indices (exact rishi varies by tradition). | Devata: Devāḥ (collective gods as healing powers); restorative life-force

Chandas: Triṣṭubh (common in this section; some recensions may vary)

Sukta 138

Sukta 10.138

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଜୟ-ଭେଦନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି—ସେ ଆବରୋଧକ ଶକ୍ତି (ବଳ/ବଲ)କୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି, ଉଷା ଓ ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସର୍ପ-ସଦୃଶ ସଂକୋଚନ ବିରୁଦ୍ଧରେ କୁତ୍ସଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧ-ନାୟକ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତ କରେ—ମାସମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସମୟର ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଓ “ଅଯଜ୍ଞ”କୁ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ କରି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ଶ୍ରେୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଏ।

6 mantras | Devata: Indra

Sukta 139

Sukta 10.139

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସବିତୃଙ୍କ ଉଷା-ପ୍ରେରଣା—ଆଲୋକରୂପେ ତାଙ୍କର ନିରନ୍ତର ଉଦୟ—କୁ ପୂଷଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱମୟ, ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ଗତି ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ “ଦେଖି” ଓ ପାଳନ କରନ୍ତି। ପରେ ଏହା ଏକ ପୌରାଣିକ-ଯାଜ୍ଞିକ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତାର କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଃ (ଜଳ), ଗନ୍ଧର୍ବ (ବିଶ୍ୱାବସୁ) ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମିଶି ଋତକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି—ଗୁପ୍ତ ସୀମା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଗନ୍ତ, ଏବଂ ପାଷାଣସଦୃଶ ଆବରଣରୁ ଅବରୁଦ୍ଧ ଧନ (ଅମୃତ/ଶକ୍ତି)ର ମୁକ୍ତି।

6 mantras | Devata: Savitṛ (with Pūṣan as associated power)

Sukta 140

Sukta 10.140

ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରର ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଶାଳ-ଦୀପ୍ତିମାନ, ସର୍ବ-ଆଲୋକମୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଯାହାଙ୍କର କିରଣ ଓ ବଳ ଉପାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟୀ ପ୍ରଚୁରତା (ବାଜ) ସ୍ଥାପନ କରେ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେବାକୁ, ଯଜମାନଙ୍କୁ ଧନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସଙ୍କଳ୍ପ-ଶକ୍ତି (କ୍ରତୁ) ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆଗରେ ସ୍ଥାପନ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ, ଋତ-ବାହକ ନେତା ଭାବେ ଗାନ କରେ।

6 mantras | Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 141

Sukta 10.141

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଏକ ସାମୂହିକ ଆହ୍ୱାନ; ଏଥିରେ ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ବିଶେଷକରି ଇନ୍ଦ୍ର–ବାୟୁ ସହ ବୃହସ୍ପତି ପରି ମୁଖ୍ୟ ବେଦୀୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ଉପାସକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପା ଓ ସାହାଯ୍ୟ ସହ ମୁହଁ ଫେରାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏହାର ବ୍ୟବହାରିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ସାମାଜିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମ୍ମତି—ସଭାରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହେବାବେଳେ ‘ଏକ ଶୁଭ ମନ’ ଥିବା ଲୋକ ହେଉନ୍ତୁ।

6 mantras | Devata: Indra-Vāyu and Bṛhaspati

Sukta 142

Sukta 10.142

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଉପାସକ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରସା କରି, ଅନିଷ୍ଟ ଓ ନିୟମଭଙ୍ଗକାରୀମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ “ତ୍ରିଗୁଣ-ରକ୍ଷିତ” ସୁରକ୍ଷା ଯାଚନା କରେ। ପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକତ୍ରକାରୀ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳାଦାୟକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଏ—ଅନେକ ଗତିକୁ ଏକ ଠିକ୍ ପଥରେ ଆଣିଦେଇଥିବା। ଶେଷରେ ଶୁଭ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଜଳର ଚିତ୍ରାବଳୀ (ଦୂର୍ବା ଘାସ, ହ୍ରଦ, ପଦ୍ମ) ଦେବତାଙ୍କ ଆଗମନ-ନିର୍ଗମନକୁ ସହଚର କରିଥାଏ।

8 mantras | Devata: Agni

Sukta 143

Sukta 10.143

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଶ୍ୱିନ ସୂକ୍ତରେ ନାସତ୍ୟ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଧାରକ ଓ ପୁନର୍ଜୀବନଦାତା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଶକ୍ତି, କ୍ଷମତା ଓ ଜୀବନର ସଠିକ୍ ଗତିକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଅତ୍ରି ଓ କକ୍ଷୀବାନ୍ତ ପରି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପୁନରୁତ୍ଥାନକାରୀ ସାହାଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି, କବି ଯୁଗଳଙ୍କୁ ଉପାସକଙ୍କ ‘ବିସ୍ତୃତ ଆସନ’କୁ ଆସିବାକୁ ଏବଂ ସମୁଦାୟକୁ ବିପଦ-ବାଧା ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପାର କରାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଚୁଆ ପୋଷଣ ଓ ସଦ୍ଭାବରେ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।

6 mantras | Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa (traditional association for many Aśvin hymns; verse itself names Kakṣīvant and Atri) | Devata: Aśvinau (Nā́satyā)

Sukta 144

Sukta 10.144

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ପିଷ୍ଟ ସୋମ (ଇନ୍ଦୁ) କୁ ଜୀବନ୍ତ, ବେଗବାନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଏକ “ଅମର” ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ, ଯାହାର ଶେଷରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରାଯାଏ—ଯିଏ ଏହାଦ୍ୱାରା ବଳବାନ ହୋଇ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି। ସୋମକୁ ଘୋଡ଼ା ପରି ଦ୍ରୁତ, ଜୀବନ-ପୋଷକ ଓ ବିବେକଶୀଳ (ଦକ୍ଷ) ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ସୁପର୍ଣ୍ଣ/ଶ୍ୟେନ ମୋଟିଫ ଅନୁସାରେ ଦୂର ପରପାରରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଧନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସୋମକୁ ସେଇ ଶକ୍ତି ଭାବେ ପବିତ୍ର କରିବା, ଯାହା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ସଙ୍କଳ୍ପ/ଇଚ୍ଛା (କ୍ରତୁ) ଓ ଦେବୀୟ ବିଜୟକୁ ବିସ୍ତାର କରେ।

6 mantras | Devata: Soma (Indu) offered to an 'immortal' recipient (likely Indra or a general deva addressed as amartya); verse foregrounds Soma’s force

Sukta 145

Sukta 10.145

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଏକ ବ୍ୟବହାରିକ ଓଷଧି-ସୂକ୍ତ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉଦ୍ଭିଦ-ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି “ସପତ୍ନୀ” (ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ/ବାଧାଦାୟକ ଉପସ୍ଥିତି)କୁ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ଆକର୍ଷଣ, ସମନ୍ୱୟ ଓ ଯଥାଧିକାରୀ ମିଳନକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ମନ୍ତ୍ର-ଚର୍ମ। ବକ୍ତା ରିତୁଆଲ ଭାବେ ଔଷଧିକୁ “ଖୋଦି” ଉଠାଇ ଲାଗୁ କରନ୍ତି—ଏକ ବଶୀକରଣକାରୀ, ବିଜୟଦାୟକ ଶକ୍ତି ଭାବେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ମନ ଫେରି ଦୌଡ଼ି ଆସେ, ଯେପରି ଗାଈ ନିଜ ବଛା ପାଖକୁ; ଏବଂ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀକୁ ଦୂରେ ପଠାଇ ଦିଆଯାଏ।

6 mantras | Devata: Oṣadhi (the plant-power; healing/compelling force)

Sukta 146

Sukta 10.146

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଅରଣ୍ୟାଣୀଙ୍କୁ—ବନର ଜୀବନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତିକୁ—ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ସେ ନିର୍ଭୟ, ଧରାପଡ଼ିବାକୁ ଅସହଜ, ଧନ୍ୟ-ପୋଷକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମଜୀବନର ସୀମାର ପାରେ ଅଛନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ବନର ରହସ୍ୟମୟ ଶବ୍ଦଜଗତ—ଡାକ, ଖଟଖଟ, ଏବଂ କଳ୍ପିତ ସ୍ୱର—କୁ ଧରି ନିରାଳାପଣକୁ ଦିବ୍ୟ, ପାଳନକାରୀ ପରିବେଶରେ ପରିଣତ କରେ। ଶେଷରେ ଅରଣ୍ୟାଣୀଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ, ପ୍ରଚୁରଦାୟିନୀ, ଏବଂ ହଳରେ ଅସ୍ପର୍ଶିତ ବନ୍ୟଜୀବମାନଙ୍କର ମାତା ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି।

6 mantras | Devata: Araṇyānī (Goddess/Power of the Forest)

Sukta 147

Sukta 10.147

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ‘ମନ୍ୟୁ’ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ତୁତି କରେ—ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମଜାତ କ୍ରୋଧ-ଶକ୍ତି, ଯାହା ବୃତ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗି ଅଟକିଥିବା ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କଲା, ଏବଂ ଯାହାରେ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ କମ୍ପି ଉଠିଲେ। ପରେ ଏହା ସାମାଜିକ ଓ ଯଜ୍ଞୀୟ ପରିସରକୁ ଘୁରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନଶୀଳ ପୋଷକମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କର ଅବକାଶ, ଧନ, ରକ୍ଷା ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ବଣ୍ଟନକୁ ଦୟାଳୁ ପିତା ପରି ବଢ଼ାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

5 mantras | Devata: Indra (implied by adri-vaḥ) / Manyu as Indra’s wrath-power

Sukta 148

Sukta 10.148

ଇହା ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସୋମ-ନିଷ୍ପେଷକମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ‘ସୁବିତ’ (ଭଲ ପଥ ଓ ଯଥାର୍ଥ ସଫଳତା) ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ବୀରଶକ୍ତି ସହ ଆସୁଥିବା ପ୍ରେରକ ‘ବାଜ’ ଆଣିଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। କବି ଉପାସନାକୁ ପାରସ୍ପରିକ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି: ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସୋମ ଓ ପୋଷକ ଆହୁତିଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତିଦାନରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ବଳ ଓ ଦେହଧାରିତ ଜୀବନକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ବିସ୍ତୃତ ପୃଥିବୀରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆହ୍ୱାନ ସହ ସମାପ୍ତ ହୁଏ—ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଘୃତ-ଦୀପ୍ତ ଆସନ ଦିଗକୁ ବହନ କରନ୍ତି।

5 mantras | Devata: Indra

Sukta 149

Sukta 10.149

ସବିତୃ (ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରକ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱ-ନିୟମକ “ଯୋଗାଣ/ବାନ୍ଧନ” ଶକ୍ତିର ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାଉସ୍ ନିଜ ନିଜ ଯଥାସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରହେ, ଏବଂ ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ର ଅଭେଦ୍ୟ ନିୟମର ସୀମାରେ ବନ୍ଧା ରହେ। ପରେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଗତି କରୁଥିବା ସବିତୃଙ୍କ ପକ୍ଷୀ-ସଦୃଶ ପ୍ରତୀକ (ଗରୁତ୍ମାନ)ର ସଙ୍କେତ ମିଳେ। ଶେଷରେ କବିଙ୍କ ଜାଗ୍ରତ ଭକ୍ତିମୟ ସତର୍କତା ପ୍ରକାଶିତ—ସୋମର ଦୀପ୍ତ କିରଣକୁ ଯେପରି ଦେଖି ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଏ, ସେପରି ସବିତୃଙ୍କ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଉଦ୍ବୋଧନକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି।

5 mantras | Devata: Savitṛ

Sukta 150

Sukta 10.150

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ହବ୍ୟ-ବାହନ ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର ଓ ବସୁ ଆଦି ପ୍ରଧାନ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ଏକାସାଥି ଆସି, ମୃଳୀକ (ଚିକିତ୍ସାମୟ କୃପା) ଆଣନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସଦା ନବୀନ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିବା ଅଗ୍ନି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ—ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷାକାରୀ, ଶୁଭ ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଓ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୂର୍ବ ସାହାଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇ, ସେହି ପୂର୍ବଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଉପରେ ଆଧାର କରି ସାହାଯ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

5 mantras | Devata: Agni (Jātavedas / Havya-vāhana)

Sukta 151

Sukta 10.151

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା (ବିଶ୍ୱାସ/ସମ୍ମତି) କୁ ଏମିତି ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରତିରୂପିତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରେ—ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରେ, ଆହୁତିକୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରେ, ଏବଂ ଭଗ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ-ବଣ୍ଟନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଯେ ଅଟୁଟ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସେହି ନିଶ୍ଚୟ ଯଜମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧି—ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା—ରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯେପରି ସତ୍ୟମୁଖୀ ସଙ୍କଳ୍ପ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହେ।

5 mantras | Devata: Śraddhā (Faith/Assent) with reference to Agni and Bhaga

Sukta 152

Sukta 10.152

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଶାସକ-ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଅଚ୍ୟୁତ ସହାୟ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ନିଜ ସହଚରକୁ ଅଜୟ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ (ରକ୍ଷସ, ମୃଧଃ, ବୃତ୍ର) ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧକୁ ଛିଟାଇ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଆଘାତରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଆଶ୍ରୟ (ଶର୍ମ) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ। ସାରକଥା, ଏହା ସଂଘର୍ଷ, ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଓ ଅନ୍ତର୍ମନର ଅଶାନ୍ତି ସମ୍ମୁଖୀନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟ-ପ୍ରାର୍ଥନା।

5 mantras | Rishi: Traditionally attributed in Anukramaṇī to a late Vedic seer (RV 10.152 is an Indra hymn; exact r̥ṣi attribution varies across recensions and needs external confirmation) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.152; common for Indra battle-hymns)

Sukta 153

Sukta 10.153

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ କର୍ମରତ ‘କର୍ତ୍ତା’ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ନବଜାଗୃତ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ବୀରଶକ୍ତି (ସୁବୀର୍ୟ)ର ଭାଗୀ ହେବାକୁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱକର୍ମ—ବୃତ୍ରବଧ, ମଧ୍ୟାକାଶକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା, ଏବଂ ଦ୍ୟୌକୁ ଧାରଣ କରି ରଖିବା—ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି; ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଓଜସ୍ (ସଂକେନ୍ଦ୍ରିତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସତ୍ତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ରକ୍ଷା, ବଳ, ଏବଂ ସଫଳ ସାଧନା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟୀ ଉର୍ଜାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା।

5 mantras | Rishi: Traditionally a late Vedic seer (RV 10.153 Indra hymn; exact attribution varies—external confirmation required) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī or Anuṣṭubh-like short meter (verse is short; exact meter requires pada count verification)

Sukta 154

Sukta 10.154

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଶବାନୁଷ୍ଠାନ/ପିତୃମୁଖୀ ପ୍ରାର୍ଥନା; ଏଥିରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ପରଲୋକଗତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସେହି ଧନ୍ୟ ସଙ୍ଗତିକୁ ନେଇଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ସୋମ ମଧୁରତାରେ, ଘୃତସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିରେ ଓ ପବିତ୍ର ଆହୁତିରୂପେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଏହା ‘ସୁଗତ’ ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ—ଯୁଦ୍ଧରେ ସାହସୀ, ଆତ୍ମତ୍ୟାଗୀ, ମହାଦାତା, ତପସ୍‌ଜନିତ ଋଷି—ଏବଂ ଯମଙ୍କ ଶାସନାଧୀନ ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମୟ ଲୋକକୁ ଆତ୍ମା ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରେ।

5 mantras | Devata: Soma (and implicitly the Fathers/blessed as recipients)

Sukta 155

Sukta 10.155

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅପୋତ୍ରୋପାଇକ୍ ସୂକ୍ତରେ ଆରାୟୀ—ଅଭାବ, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅମଙ୍ଗଳ—କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଖେଦାଇ ଦିଆଯାଏ; ତାକୁ ଦୂର, ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନ (ପର୍ବତ, ନଦୀର ଦୂର ପାର) କୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଦୁଃଖ-କ୍ଲେଶକୁ ହଟାଇବା ପାଇଁ ସହାୟକ ଶକ୍ତି ଶିରିମ୍ବିଠକୁ ଚାଳକ ଓ ପ୍ରହାରକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ। ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଓ “ଗୋ/ଆଲୋକ”କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସୁରକ୍ଷା-ବଳୟ ଅଭେଦ୍ୟ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ରକ୍ଷାମୟ ଘୋଷଣା ସହିତ ସୂକ୍ତଟି ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

5 mantras | Devata: Apotropaic expulsion (addressed to Arāyi/privation); auxiliary power Śirimbiṭha invoked

Sukta 156

Sukta 10.156

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା ଓ ସ୍ତୁତି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ପରି ଆଗେଇ ନେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଉପାସକ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଚୁର ଧନ (ଧନମ୍-ଧନମ୍) ଲାଭ କରେ। ଏହା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସେ ବିସ୍ତୃତ, ଦୃଢ଼ ସମ୍ପଦ—ଆଲୋକ, ଗୋଧନ ଓ ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତି—ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ; ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପଣି (ସଞ୍ଚୟକାରୀ, ବାଧାଦାୟକ ପ୍ରବୃତ୍ତି)କୁ ଦମନ କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଧ୍ୱଜ-ଆଲୋକ ସ୍ୱରୂପ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତୁ।

5 mantras | Devata: Agni

Sukta 157

Sukta 10.157

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ ସହିତ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—“ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ସଜାଇ” ଅସ୍ତିତ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତର ଓ ମାନବଜୀବନରେ ସମନ୍ୱୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ। ଏହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ଆଦିତ୍ୟ ଓ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ଆମ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ରକ୍ଷକ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ଶେଷରେ ପବିତ୍ର କିରଣ-ଗୀତ (ଅର୍କ) କୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କରି ସ୍ୱଧା—ନିଜର ଜାତ ନିୟମ ଓ ପୋଷକ ଶକ୍ତି—ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ।

5 mantras | Devata: Indra with the Viśve Devāḥ (All Gods)

Sukta 158

Sukta 10.158

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଏକ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଚିକିତ୍ସାର ପ୍ରାର୍ଥନା। ଏଥିରେ ତିନି ଲୋକରେ ବିସ୍ତୃତ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଧ୍ୟଲୋକରେ ବାତ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅଗ୍ନି—ଯେପରି ଉପାସକ ସମସ୍ତ ସ୍ତରରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହୁନ୍ତୁ। ପରେ ଏହା ଦୃଷ୍ଟି (ଚକ୍ଷୁସ୍)ର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ବିସ୍ତାରକୁ ମୁହାଁ ଦେଇ, ଯେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥାପନ, ସ୍ଥିର ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାହ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଦେଖିବା ଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଶେଷରେ ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଶ୍ୟମାନ’ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଏବଂ ଯେମାନଙ୍କ ମାନବ ଦୃଷ୍ଟି ଆଲୋକିତ ହୁଏ ସେମାନଙ୍କ ପରି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ସୂକ୍ତଟି ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

5 mantras | Devata: Sūrya, Vāta, Agni (triadic guardianship across three worlds)

Sukta 159

Sukta 10.159

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଜଣେ ନାରୀ ପ୍ରଥମ-ପୁରୁଷ ସ୍ୱରରେ କଥା କହେ—ଅନେକେ ଏହାକୁ ବଧୂ କିମ୍ବା ପତ୍ନୀର ବାଣୀ ଭାବେ ପଢ଼ନ୍ତି—ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭଗ (ଯଥୋଚିତ ଭାଗ/ଅଧିକାର ଦାତା)ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବିବାହୀୟ ଏକତା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହେ। ଏହା ‘ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିନୀ’ (ସପତ୍ନୀ) ଓ ସମନ୍ୱୟ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା କ୍ଷୟକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ-ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ କାମ କରେ, ଏବଂ ଘରୋଇ ଭାଗ୍ୟକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୟଶାଳୀ ଶକ୍ତିର ଆଦର୍ଶ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରେ।

6 mantras | Devata: Sūrya; Bhaga; and the speaking feminine power (often read as a bride/wife-voice hymn)

Sukta 160

Sukta 10.160

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଯଜମାନଙ୍କ ସହିତ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ, ପ୍ରବଳ ସୋମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଖୋଲି ରଖନ୍ତୁ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ପୋଷକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ଟାଣି ନେଇ’ ନିଆଯାଉ ନାହିଁ—ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି। ଉପାସକଙ୍କୁ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ବିଜୟୀ ବଳ ପରି ପାରମ୍ପରିକ ଇନ୍ଦ୍ର-ଦାନ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ହୃଦୟପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତା-ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ଅର୍ପଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପା ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।

5 mantras | Rishi: Traditionally Śvātrya (per padapāṭha ‘śvātryāḥ giraḥ’ in 10.160.2 indicating the clan/poet-group); exact rishi name may be Śvātrya/Śvātra line | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (typical for Indra-Soma praise; requires metrical verification)

Sukta 161

Sukta 10.161

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଚିକିତ୍ସାମୂଳକ (ଭୈଷଜ୍ୟ/ଆୟୁଷ୍ୟ) ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରୋଗୀକୁ ଧରି ରଖୁଥିବା, କ୍ଷୟ କରୁଥିବା ରୋଗମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ “ଗ୍ରାହୀ” (ଧରଣକାରୀ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଏ। ହବିଷ୍ (ଅର୍ପଣ/ଆହୁତି) ଓ ପବିତ୍ର ବାଣୀର ବଳରେ ରୋଗୀକୁ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ “ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣାଯାଏ”, ଦୃଷ୍ଟି, ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଏ, ଏବଂ ଦୁରିତ (ଦୁଃଖ, ଅପଶକୁନ, ଭ୍ରାନ୍ତ ଗତି) ଠାରୁ ପାର କରାଯାଏ।

5 mantras | Rishi: Traditionally associated with healing/expulsion hymns (bhaiṣajya); specific rishi attribution varies by Anukramaṇī | Devata: Indrāgnī (dual deity)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 162

Sukta 10.162

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୁରକ୍ଷାମୂଳକ ସୂକ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍‌ଦ୍ୱାରା ସଶକ୍ତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ‘ରକ୍ଷୋହା’ (ଶତ୍ରୁଶକ୍ତି-ନାଶକ) ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯେ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଗର୍ଭଧାରଣ ଓ ସନ୍ତାନସନ୍ତତିକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା କ୍ଷୟକାରୀ, ଅଶୁଭ-ନାମଧାରୀ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଅନୁପ୍ରବେଶର ଅନେକ ରୂପ—ଶରୀର ପାଖରେ ଲୁଚି ରହିବା, ଯୋନିଭିତରେ ସରି ସରି ପ୍ରବେଶ, ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ମୋହ—ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି ଯେ ନିବାରକ-ଶକ୍ତି ସେଇ ବିପଦକୁ ଦୂରେ ହଂକାଇ ଦିଅ। ସୂକ୍ତଟି ଉର୍ବରତା, ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ଓ ପରିବାର-ବଂଶଧାରାର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଭୂତ-ନିଷ୍କାସନମୂଳକ ଚିକିତ୍ସା-ପ୍ରାର୍ଥନା ଭାବେ କାମ କରେ।

6 mantras | Rishi: Late Maṇḍala 10 protective/healing tradition; specific r̥ṣi uncertain in common catalogs. | Devata: Agni (rakṣohā) empowered by brahman; protective exorcistic-healing frame.

Chandas: Likely Tr̥ṣṭubh; requires scansion confirmation.

Sukta 163

Sukta 10.163

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଚିକିତ୍ସା-ସୂକ୍ତଟି ଏକ “ଉପାଡ଼ିବା/ମୂଳୋଚ୍ଛେଦ” (vṛh-) ମନ୍ତ୍ର-ସୂତ୍ର, ଯାହା ଶରୀରକୁ କ୍ଷୟ କରୁଥିବା ଯକ୍ଷ୍ମନ୍ ନାମକ ରୋଗକୁ ରୋଗୀର ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରୁ ମୂଳସହିତ ଉପାଡ଼ି ଫେଙ୍କିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ। ପଦେ ପଦେ ଏହା ଶରୀରର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ କରେ—ମୁଣ୍ଡ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିତମ୍ବ, ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ, କେଶ ଓ ସନ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏବଂ ରିତୁଆଲ ଭାବେ ରୋଗକୁ ପୃଥକ କରି ସମଗ୍ରତା ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରେ। ଏଠାରେ ଆହ୍ୱାନିତ ଶକ୍ତି ପ୍ରଧାନତଃ ମନ୍ତ୍ର ନିଜେ ଏବଂ ରୋଗକୁ ନାମକରଣ, ସ୍ଥାନନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ନିଷ୍କାସନ କରିବାର ଚିକିତ୍ସାତ୍ମକ କ୍ରିୟା।

6 mantras | Rishi: Late Maṇḍala 10 healing tradition; specific r̥ṣi uncertain. | Devata: Healing/extraction formula; devatā implicit (often aligned with Aśvins/Agni in healing contexts, but not named in this verse).

Chandas: Likely Tr̥ṣṭubh.

Sukta 164

Sukta 10.164

RV 10.164 ଏକ ଅପଶକୁନ-ନିବାରକ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତମୟ ସୂକ୍ତ; ଏହା ମନକୁ ନିରୃତି (କ୍ଷୟ, ବିନାଶ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ) ଠାରୁ ଫେରାଇ ଜୀବନ, ବିସ୍ତାର ଓ ଶୁଭ ଦିଗ ପ୍ରତି ଚେତନାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରେ। ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ନିଦ୍ରାରେ—ଭୟ, ଶାପ କିମ୍ବା ଭ୍ରାନ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ—ହୋଇଥିବା ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ଶକ୍ତି (ବିଶେଷତଃ ଅଗ୍ନି) ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ଅଶୁଭ ଇଚ୍ଛାକୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରି ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ମୁଦ୍ରାଙ୍କିତ କରେ।

5 mantras | Rishi: Traditionally attributed within RV 10.164 to an Atharvaṇic/Āṅgirasa milieu (exact rishi varies by tradition) | Devata: Manas-pati (Lord of Mind); with explicit counter-force to Nirṛti

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan)

Sukta 165

Sukta 10.165

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅପଶକୁନ-ନିବାରକ ସୂକ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏକ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—ନିର୍ରୃତି (ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ, ବିଲୟ)ର ସନ୍ଦେଶବାହକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇପାରୁଥିବା ଏକ ପରାବତ (କପୋତ)ର ଆଗମନ। ମନ୍ତ୍ର (ଋଚ୍) ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ତଟି ‘ମୁକ୍ତି/ବିମୋଚନ’ (ନିଷ୍କୃତି) କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି-ପରିସର ଚାରିପାଖରେ ବିଶେଷଭାବେ ଦୁଇପାଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପାଦ ସମେତ ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ରକ୍ଷା ଚାହେ।

5 mantras | Rishi: Traditionally associated with Atharvanic/late book (Mandala 10) apotropaic seers; specific r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī for this hymn (often given as a late/anonymous tradition). | Devata: Devas in general; with explicit reference to Nirr̥ti as the adverse power being averted.

Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 10 frequently uses Triṣṭubh in such stanzas—exact metrical scan recommended for confirmation).

Sukta 166

Sukta 10.166

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାମୟ, ଆତ୍ମ-ନିଶ୍ଚୟକାରୀ ମନ୍ତ୍ର; ଯାହା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ମାଗେ—ସମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ “ବୃଷଭ” ହେବା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବା, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପଦମର୍ଯ୍ୟାଦା ଧାରଣ କରିବା। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ର-ସଦୃଶ ବିଜୟର ଭାଷାକୁ ନେଇ, ବାଚସ୍ପତି (ବାଣୀର ପତି)ଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପ୍ରତିପକ୍ଷଙ୍କ କଥାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅନୁରୋଧ କରେ; ଶେଷରେ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ଦିଏ—ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନେ ତଳେ ଦବାଯାଇ ପାଣିରୁ ଉଠୁଥିବା ବେଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପରି ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

5 mantras | Rishi: Late/anonymous (Mandala 10; self-affirmation/competitive charm style). | Devata: Implicitly Indra-like force of victory; the addressed power is the victorious divine energy invoked for the speaker (no single devatā named in the verse).

Chandas: Anuṣṭubh-like cadence is possible in such charm verses; exact meter requires scan (Mandala 10 includes mixed meters).

Sukta 167

Sukta 10.167

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ପୀଡନର ସମ୍ବୋଧନ ଭାବେ ଗଠିତ: ମଧୁର ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଢାଳାଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପୀଡିତ ପାତ୍ରର ଅଧିପତି ଓ ‘ରୟି’—ବୀରଶକ୍ତି ସହିତ ସମୃଦ୍ଧି—ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ—‘ସ୍ୱଃ’ (ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ୱର୍ଗ) ଜୟ—କୁ ସୋମ, ବରୁଣ ଓ ବୃହସ୍ପତି ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ଋତ-କ୍ରମ (ଯଜ୍ଞୀୟ ନିୟମ) ସହ ଯୋଡ଼େ, ଏବଂ ଶେଷରେ କବିଙ୍କ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା—ଆହୁତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଓ ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତିଗୀତ) ଗଢ଼ିବା—କୁ ପ୍ରମୁଖ କରେ।

4 mantras | Rishi: Traditionally associated with the late Rigvedic Indra-hymn corpus of Mandala 10; specific rishi attribution varies by recension and is not securely inferable from the provided text alone. | Devata: Indra (with Soma-pressing context; svah-conquest motif)

Chandas: Likely Triṣṭubh (based on verse shape and cadence typical for Indra praises in X); exact syllable count should be confirmed by pada-level metrical scan.

Sukta 168

Sukta 10.168

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବାତ-ସ୍ତୁତି ସୂକ୍ତରେ ପବନଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନୁଭବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ରଥ ଗର୍ଜନ କରେ ବଜ୍ରଧ୍ୱନି ପରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଧୂଳିକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଏ। ମଧ୍ୟାକାଶରେ ବାତଙ୍କ ଅବିରତ ଗତି ଓ ତାଙ୍କର ରହସ୍ୟମୟ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି; ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କର ନିଜ “ଆତ୍ମା” ଏବଂ ଜଗତର ଗର୍ଭ/ଭ୍ରୂଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରି, ଆହୁତିର ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

4 mantras | Rishi: Traditionally, Sukta 10.168 is attributed to a Vāta-stuti seer in late Mandala 10; exact rishi requires Anukramaṇī confirmation. | Devata: Vāta (Wind)

Chandas: Likely Triṣṭubh (common in nature hymns of RV X); confirm by scan.

Sukta 169

Sukta 10.169

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଚିକିତ୍ସା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା। ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବାତ (ବାୟୁ) କୁ ଅନୁକୂଳ ଭାବେ ବହିବାକୁ ଡାକାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜୀବନଦାୟିନୀ ଔଷଧିମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ପୋଷକ ହୁଅନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଶରୀରୀକ ସୁସ୍ଥତାକୁ ବିଶ୍ୱଜାଗତିକ ସହାୟତା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି: ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ କୃପା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଏବଂ ପୋଷକ ‘ଶକ୍ତି’ମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଗୋଷ୍ଠ (ସୁରକ୍ଷିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଜୀବନ-କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ) ମଧ୍ୟରେ ବସିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ—ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ ଓ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବ୍ୟାପକ ଅନୁମୋଦନ ତଳେ।

4 mantras | Rishi: Not securely determinable from supplied text alone. | Devata: Primary: Vāta/Healing Wind and Oṣadhīs; Rudra invoked for grace/protection.

Chandas: Likely Triṣṭubh (confirm by scan).

Sukta 170

Sukta 10.170

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମହାଜ୍ୟୋତି (ବୃହତ୍, ବିଭ୍ରାଟ୍) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ସୋମ-ମଧୁ ପାନ କରି ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ-ଧାରିତ, ବାୟୁ-ଚାଳିତ ଗତିଶୀଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଏବଂ ବହୁରୂପେ ରଶ୍ମି ବିକିରଣ କରୁଥିବା ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ଯିଏ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କାରିଗରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

4 mantras | Devata: Sūrya / the Great Light (Bṛhat, Vibhrāṭ) with Soma as sustenance; possibly a solar hymn within Soma liturgy

Sukta 171

Sukta 10.171

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ପୁନଃପୁନଃ ଦେବତାଙ୍କୁ ସେହି ଜଣେ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ଅଟକିଥିବା କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ଆଗକୁ ଆଣନ୍ତି—ରଥ, ସଙ୍କଳ୍ପ, ଏପରିକି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ। କବି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଯେ ସେ ସୋମ ଅର୍ପଣକାରୀଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣନ୍ତି, ମର୍ତ୍ୟକୁ ବନ୍ଧନକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସୀମାବଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଲୋକକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି।

4 mantras | Devata: Indra

Sukta 172

Sukta 10.172

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଉଷାର ଆଗମନକୁ ଜୀବନ ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଠିକ୍ ‘ପଥ’ (ବର୍ତ୍ତନୀ) ପୁନଃ ଖୋଲିବା ସହ ଯୋଡ଼େ। ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ, କିରଣ/ଗାଈମାନେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଗତିରେ ଚାଲିପଡ଼େ। ଏଠାରେ ନବୀକରଣକୁ ଏକାଧାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଘଟଣା (ଉଷା ଆଲୋକ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି) ଏବଂ ଏକ ଋତୁଆଲ-ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ କ୍ରିୟା (ଯଜ୍ଞ ଓ ଚେତନାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତାର ‘ସୂତ୍ର’ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା) ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି।

4 mantras

Sukta 173

Sukta 10.173

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ରାଷ୍ଟ୍ର (ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ ମନ୍ତ୍ର-ପ୍ରାର୍ଥନା, ଯାହା ରିତୁଆଲ ଭାବେ ଶାସକଙ୍କୁ (କିମ୍ବା ଶାସନ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ) ଅଚଳ, ଧ୍ରୁବ ସ୍ଥିରତାରେ “ପ୍ରତିଷ୍ଠା” କରେ, ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ହାତଛୁଟି ନଯାଉ। ଏହା ରାଜନୈତିକ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ସହ ସମନ୍ୱୟ କରେ—ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ପର୍ବତ ଓ ଚଳମାନ ଜଗତକୁ ଦୃଢତାର ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ତାପରେ ସୋମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ (ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ବରୁଣ/ବୃହସ୍ପତି/ଅଗ୍ନି ପରି ରାଜଦେବତାଙ୍କ ସହ) ପ୍ରଜାଙ୍କ ସ୍ୱଇଚ୍ଛିକ ଅନୁଗତି ଓ କର/ଉପହାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

6 mantras | Devata: Royal/Sovereign principle (Rāṣṭra; supported by Indra/Varuṇa/Bṛhaspati/Agni later in the hymn)

Sukta 174

Sukta 10.174

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତଟି ରାଷ୍ଟ୍ର/ଅଭୀବର୍ତ୍ତ (ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ବିଜୟ) ପ୍ରାର୍ଥନା; ଏଥିରେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ଉପାସକଙ୍କୁ ସୁସଂଗଠିତ ଶାସନ, ଅଧିକାର ଓ ସଫଳତା ଦିଗକୁ “ଘୁଞ୍ଚାଇ” ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହାର ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ଅଧିକାର/ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଚାହେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଆହୁତିର ପ୍ରଭାବ ଓ ଦିବ୍ୟ କୃପାଦ୍ୱାରା ‘ଅସପତ୍ନ’—“ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀହୀନ”—ହେବାର ନିଶ୍ଚୟ ଘୋଷଣା କରେ।

3 mantras | Rishi: Attributed traditionally to a late (10th maṇḍala) seer-family context; commonly indexed as a Rāṣṭra/Abhivarta type hymn (exact r̥ṣi varies by recension/Anukramaṇī; requires edition-specific confirmation). | Devata: Brahmaṇaspati (with Indra invoked as the exemplar of victorious turning).

Chandas: Likely Triṣṭubh (10.174 is typically triṣṭubh in many indices; verify per pada-count in the chosen Saṃhitā edition).

Sukta 175

Sukta 10.175

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପରବର୍ତ୍ତୀ-ମଣ୍ଡଳର ଯଜ୍ଞ-ସ୍ତୁତି ଗ୍ରାବାଣଃ (ସୋମ ପିଷଣ ପଥର)ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପିଷଣ-ଫଳକ ଉପରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରି ସୋମକୁ ପିଷି ବାହାର କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି। ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରକ ସବିତୃଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଯଜ୍ଞ-ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଠିକ୍ ଓ ବିଧିସମ୍ମତ ଗତିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯଜମାନଙ୍କର ପିଷଣ କ୍ରିୟା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ବିଶେଷକରି “ଶକ୍ତିଶାଳୀ” (ପ୍ରାୟତଃ ଇନ୍ଦ୍ର)—ବଳ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉତ୍ସାହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।

4 mantras | Rishi: Late-maṇḍala ritual hymn context (10.175) addressing the soma-pressing implements; r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī—confirm per edition. | Devata: Grāvāṇaḥ (pressing-stones) with Savitṛ as the impelling deity.

Chandas: Likely Gāyatrī (shorter cadence; verify per edition).

Sukta 176

Sukta 10.176

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ କାରିଗର ଶକ୍ତି ର୥ଭୁମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର “ପୁତ୍ର” ସଦୃଶ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଯେମାନେ ମହା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ମାତୃ-ଗାଈ ଭାବେ ଧରି ତାହାଠାରୁ ପୋଷଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ପରେ ସୂକ୍ତଟି ଯଜ୍ଞର କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଫେରାଏ—ଦେବ-ଅନ୍ୱେଷୀ ହୋତା ଓ ଅଗ୍ନି, ଯେମାନେ ସୁପଥ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରଥ ପରି ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମ ଭିତରେ “ନିର୍ମିତ” ହୁଅନ୍ତି, ଜୀବନକୁ ଅମର ମୂଳ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି।

4 mantras | Rishi: Sūkta to the R̥bhus (artisan divinities); exact r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī—confirm per edition. | Devata: R̥bhus (and their ‘sons’/powers).

Chandas: Likely Triṣṭubh (verify per edition).

Sukta 177

Sukta 10.177

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରହସ୍ୟମୟ ସୂକ୍ତରେ ପତଙ୍ଗ—“ପକ୍ଷୀୟ” ସୌର-ତତ୍ତ୍ୱ—କୁ ଚେତନାର ଗୁପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ହୃଦୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପକ୍ଷୀକୁ ଅସୁରଙ୍କ ମାୟା (ସାର୍ବଭୌମ ଗଢ଼ନ-ଶକ୍ତି), ମରୀଚିମାନେ (ଆଲୋକର କିରଣ), ଏବଂ ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ଆସନରେ ରକ୍ଷିତ ବାକ୍ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ) ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।

2 mantras | Devata: Pataṅga / Solar-bird (mystic Sun); associated with Asura (sovereign) and the Marīcīs (rays)

Sukta 178

Sukta 10.178

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଦୁଇ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ଯାତ୍ରା ଓ ସଂଘର୍ଷର ବିପଦମଧ୍ୟରେ ନିରାପଦ ଗତି ଓ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। କବି ‘ସ୍ୱସ୍ତି’ (ମଙ୍ଗଳ-କୁଶଳ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଚାହିତ ସହାୟତାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନ ସହ ଏବଂ ଏକ ନାଉକା ସହ ତୁଳନା କରନ୍ତି, ଯାହା ଆସିବା କିମ୍ବା ଯିବା—ଦୁହିଁଥିରେ ଅକ୍ଷତ ରଖି ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପାର କରାଏ।

2 mantras | Devata: Tārkṣya

Sukta 179

Sukta 10.179

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଏକ ଯାଜ୍ଞିକ ଆହ୍ୱାନ—ଉଠ, ଦେଖ, ଏବଂ ସମୟୋଚିତ ଯଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଥାର୍ହ ଭାଗ ଅର୍ପଣ କର। ଏଥିରେ ଅର୍ପଣର ପ୍ରସ୍ତୁତି (ଶ୍ରାତ) ବିଶେଷକରି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୋମ-ପୀଡନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆସି ସହଚରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଆନନ୍ଦରେ ଦଧି/ପୀଡିତ ହବି ପାନ କରିବାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟଟି ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱିତ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରେ।

3 mantras | Devata: Indra

Sukta 180

Sukta 10.180

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ବହୁବାର ଆହ୍ୱାନିତ ବୀରଙ୍କୁ ଡାକାଯାଇଛି—ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଏବଂ “ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଧନ ଆଣିବାକୁ”, ଅର୍ଥାତ୍ ଶୁଭ ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ପର୍ବତ-ଭ୍ରମଣକାରୀ ପଶୁ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧାର କରେ, ବିରୋଧୀ ସେନାକୁ ଛିଟକାଇ ଦିଏ, ଏବଂ ଏକ ବିସ୍ତୃତ, ସୁରକ୍ଷିତ କ୍ଷେତ୍ର ଖୋଲିଦିଏ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ (ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ଉଚ୍ଚତର ଶକ୍ତି) କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି।

3 mantras | Devata: Indra

Sukta 181

Sukta 10.181

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଯଜ୍ଞର ଶକ୍ତି କିପରି ସଠିକ୍ ଗଠନ ମାଧ୍ୟମରେ “ବହନ” ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ—ଛନ୍ଦ (ଅନୁଷ୍ଟୁଭ), ପ୍ରେରିତ ଆବିଷ୍କାର, ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଯାଜ୍ଞିକ ବାଣୀ (ଯଜୁସ୍)—ତାହା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରେ। ଏହା ରିତିର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ତ୍ରିମୂଳ ସ୍ରୋତ ସହ ଯୋଡ଼େ—ଧାତୃ ନିୟୋଜକ ଭାବେ, ସବିତୃ ପ୍ରେରକ ଭାବେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ—ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ଗୁପ୍ତ ଆସନ, ପ୍ରାଥମିକ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ଏବଂ ସୌର ‘ଘର୍ମ’ (ଯଜ୍ଞତାପ) ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ ରିତୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଣାଯାଏ।

3 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (named in the verse) | Devata: Dhātṛ / Savitṛ / Viṣṇu (triadic sourcing of the rite’s power; hymn concerns sacrificial formulation)

Chandas: Anuṣṭubh (explicitly referenced; verse itself may be in a different meter in some recensions, but the mantra thematizes Anuṣṭubh)

Sukta 182

Sukta 10.182

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ନରାଶଂସଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି ଯେ ସେ ଯଜମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷକରି ପ୍ରୟାଜ (ପୂର୍ବ-ଆହୁତି) ଓ ଅନୁୟାଜ (ପର-ଆହୁତି) ସମୟରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାରେ ଶାନ୍ତି ଓ କୁଶଳତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ ଅଶସ୍ତି (ହାନିକାରକ ବାଣୀ) ଓ ଦୁର୍ମତି (ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ) କୁ ଦୂରେ ନিক্ষେପ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍‌ (ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର-ରଚନା)କୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁଶକ୍ତି—ବିଶେଷତଃ ରକ୍ଷସମାନେ—ଅଗ୍ନିମୟ ରକ୍ଷାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ଓ ନାଶ ପାଉନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।

2 mantras | Devata: Narāśaṃsa

Sukta 183

Sukta 10.183

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଋଗ୍ବେଦୀୟ ସୂକ୍ତରେ ତପସ୍‌ରୁ ଜନ୍ମିତ ଏକ ସୃଜନଶୀଳ ଶକ୍ତିକୁ “ଜନ୍ମ ନେବାକୁ” ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ସନ୍ତାନ—ବିଶେଷକରି ଇଚ୍ଛିତ ପୁତ୍ର—ସହ ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଦ୍ରଷ୍ଟା କହନ୍ତି ଯେ ସେ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚେତନ, ଋତୁଅନୁସାରେ ପରିଶ୍ରମଶୀଳ ଓ ଦେହଧାରୀ ଭାବେ ଦେଖିଛନ୍ତି; ଶେଷରେ ପ୍ରଥମ-ପୁରୁଷ ଉଦ୍‌ଘାଟନରେ ଏକ ଅନ୍ତର୍ବାସିନୀ ସୃଷ୍ଟ୍ରୀ-ଶକ୍ତିର କଥା ଆସେ, ଯିଏ ଉଦ୍‌ଭିଦମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଗର୍ଭକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ ଏବଂ ଲୋକଲୋକାନ୍ତରରେ ଜନ୍ମକୁ ଧାରଣ କରି ରଖେ।

3 mantras | Devata: A generative tapas-born power (often read in context with fertility/progeny rites; addressed as a presence to be born)

Sukta 184

Sukta 10.184

RV 10.184 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୃଜନାତ୍ମକ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଗର୍ଭଧାରଣକୁ ସ୍ଥାପନ ଓ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିର ଅନେକ ଦିବ୍ୟ କାରିଗରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ “ଗର୍ଭାଶୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ”, ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କୁ ଆକୃତି ଗଢ଼ିବାକୁ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ଧାତୃଙ୍କୁ ଭ୍ରୂଣକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇ ଯଥାସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ପରେ ସିନୀବାଳୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଗର୍ଭସଂସ୍ଥାପନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରି ଦଶମ ମାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ-ମେୟାଦର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଶୁକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଡାକେ।

3 mantras | Devata: Viṣṇu, Tvaṣṭṛ, Prajāpati, Dhātṛ (collective generative powers)

Sukta 185

Sukta 10.185

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତିନି-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ “ତିନି” ଆଦିତ୍ୟ—ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ୍ ଓ ବରୁଣ—ଙ୍କୁ ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମ)ର ବିଶାଳ ଆଧାର ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ଓ ଅଜୟ ପାଳନ ମାଗାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁବଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବାକ୍ୟ ମଣିଷର ପଥରେ ପ୍ରଭାବ ପାଇବାକୁ ନ ପାରେ। ଶେଷରେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦିଆଯାଏ ଯେ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ମର୍ତ୍ୟକୁ ନିରନ୍ତର ଆଲୋକ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି।

3 mantras | Devata: Mitra–Aryaman–Varuṇa (Ādityas; guardians of ṛta)

Sukta 186

Sukta 10.186

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତିନି-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ବାତ (ବାୟୁ)ଙ୍କୁ ଉପକାରୀ ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ହୃଦୟରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣଶ୍ୱାସକୁ ଆଗେଇ ନେଇ ଜୀବନର ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି। ପରେ ବାତଙ୍କୁ ପିତା, ଭାଇ ଓ ମିତ୍ର ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସମ୍ପର୍କକୁ ଗଭୀର କରାଯାଏ; ଶେଷରେ ବାତଙ୍କ ନିଜ ନିବାସରେ ସଞ୍ଚିତ ବୋଲି ମନାଯାଉଥିବା “ଅମୃତତ୍ୱର ଧନ”ର ଏକ ଅଂଶ ମାଗାଯାଏ—ଅର୍ଥାତ୍ ଅବିନାଶୀ, ପୋଷକ ଜୀବନଶକ୍ତି, ଯାହା ଅବିରତ ଜୀବନ ପାଇଁ ସହାୟ।

3 mantras | Devata: Vāta (Wind as life-force and healer)

Sukta 187

Sukta 10.187

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଜଗତମାନଙ୍କର ପ୍ରବଳ “ବୃଷଭ” ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ—ବାହ୍ୟ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରତିରୋଧ—ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ନେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ନିଜ ପବିତ୍ର ଶିଖାରେ ରକ୍ଷସ୍‌ (ବିକୃତିର ଶକ୍ତି) କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ “ଦୂର ପାରରେ ଜନ୍ମିତ” ଏକ ଅତୀତ ଅଗ୍ନି ଭାବେ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ଓ ବାଣୀକୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟ ଦିଗକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି।

5 mantras | Devata: Agni

Sukta 188

Sukta 10.188

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର “ଅଶ୍ୱ” (ତାଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି) କୁ ଆସି ପ୍ରସ୍ତୁତ ବର୍ହିଷ୍—ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞଭୂମି—ଉପରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଆଯାଏ। ପରେ କବି ଦାନଶୀଳ ଦାତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସୁସଂଗଠିତ ସ୍ତୁତି ଉଠାନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଶ୍ମିମାନଙ୍କୁ—ଯେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆହୁତି ବହନ କରନ୍ତି—ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗେଇ ନେଇ ସଫଳଭାବେ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ।

3 mantras | Devata: Agni Jātavedas

Sukta 189

Sukta 10.189

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ସୂକ୍ତରେ ବିଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣର ଆଲୋକର ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ “ଗାଈ”ର ଗତି ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ—ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟ ଉଷା କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ—ସେ ମାତା (ପୃଥିବୀ)ର ଆଗରେ ପଦକ୍ଷେପ ରଖି ପିତା (ଦ୍ୟୌ/ସ୍ୱର୍ଗ) ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ପରେ ଏହା ସେହି ବିଶ୍ୱଶକ୍ତିକୁ ଚିତ୍ରଣ କରେ ଯେ “ଶ୍ୱାସ ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ” ଚାଲେ, ଲୟବଦ୍ଧ ଗତିରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଏବଂ ଶେଷରେ ସୌର “ପତଙ୍ଗ” ପକ୍ଷୀର ଦର୍ଶନରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଯାହାରେ ବାକ୍ (ବାଣୀ) ସ୍ଥାପିତ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉଷା ଓ ଦିନରେ ଅନେକ ଲୋକରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

3 mantras | Devata: Symbolic/cosmic principle (often interpreted as Sūrya’s light/cow, or Dawn/illumination moving between Earth and Heaven)

Sukta 190

Sukta 10.190

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୃଷ୍ଟିତତ୍ତ୍ୱମୟ ସୂକ୍ତଟି ସୃଷ୍ଟିର ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ଉନ୍ମୋଚନକୁ ଅନୁସରଣ କରେ: ତପସ୍ (ସୃଜନଶୀଳ ଉଷ୍ମା) ଠାରୁ ଋତ ଓ ସତ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ତାପରେ ରାତ୍ରି ଓ ବିଶ୍ୱ-ସମୁଦ୍ର; ଏବଂ ସେଠାରୁ ଦିନ-ରାତିକୁ ମାପୁଥିବା ବର୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଶେଷରେ ଧାତୃ—ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସ୍ତରୀକୃତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ—ଦ୍ୟୌ, ପୃଥିବୀ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ସ୍ୱଃ—ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ବିଶ୍ୱ ଏକ ବୋଧଗମ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳା (ଋତ) ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି।

3 mantras | Devata: Cosmogonic principle (often addressed to the universal creative process; implicit Brahmanic/Ṛta principle rather than a single anthropomorphic deity)

Sukta 191

Sukta 10.191

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବାକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମତି ଓ ଏକତାକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି: ଯେପରି ଏକଠା କରାଯାଇଥିବା ଇନ୍ଧନରେ ଅଗ୍ନି ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପାଏ, ସେପରି ଏକ ସମୁଦାୟ ଏକଠା ଇଚ୍ଛା-ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ଏହା ସାଧାରଣ ବାଣୀ, ସାଧାରଣ ମନ, ଓ ସାଧାରଣ ରୀତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ବହୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ “ଏକ ଚେତନା” ଗଢ଼ିବାର ବ୍ୟବହାରିକ ଉପାୟ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ।

3 mantras | Rishi: Saṃvanana (saṃvananaḥ) | Devata: Agni

Chandas: Virāḍ-anuṣṭubh