Sukta 52
Sukta 10.52
Agni/Hotṛ persona (self-reflective hymn on becoming Hotṛ)
Viśve Devāḥ (All-Gods), with Agni as ritual agent implied
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ହୋତୃ-ଦୀକ୍ଷାର ଏକ ଆତ୍ମପରାଲୋଚନାମୟ କଥାନକ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି (ପୁରୋହିତ-ବାଣୀରେ) ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ସଠିକ୍ ଯଜ୍ଞପଥ, ନିଜର ଯଥୋଚିତ ଭାଗ, ଏବଂ ଆହୁତିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କିପରି ପହଞ୍ଚାଇବେ—ସେଥିରେ ଶିକ୍ଷା ଚାହାନ୍ତି। ପରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ହବ୍ୟବାହ’ (ଆହୁତି-ବାହକ) ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି—ଯିଏ ବାଧାବିଘ୍ନ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ଏବଂ ନିୟତ ମାପ-କ୍ରମରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଢ଼ିପାରେ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଛିଟାଇଥିବା ବର୍ହିଷ ଉପରେ ତାଙ୍କର ହୋତୃ ଭାବେ ଅଭିଷେକ/ଆସନାରୋହଣ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
विश्वे देवाः शास्तन मा यथेह होता वृतो मनवै यन्निषद्य । प्र मे ब्रूत भागधेयं यथा वो येन पथा हव्यमा वो वहानि ॥
ହେ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ, ମୋତେ ଏମିତି ଶାସନ/ଉପଦେଶ ଦିଅ, ଯେ ଏଠାରେ—ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ବୃତ ହୋତା ହୋଇ ମୁଁ ବସିଲେ—ମୁଁ ଜାଣିପାରିବି। ମୋର ଭାଗଧେୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କୁହ; ଏବଂ ଯେଉଁ ପଥରେ ମୁଁ ତୁମ ହବ୍ୟକୁ ତୁମ ପାଖକୁ ବହନ କରିପାରିବି—ଯଜ୍ଞର ସତ୍ୟ ମାର୍ଗ ଦେଖାଅ।
Mantra 2
अहं होता न्यसीदं यजीयान्विश्वे देवा मरुतो मा जुनन्ति । अहरहरश्विनाध्वर्यवं वां ब्रह्मा समिद्भवति साहुतिर्वाम् ॥
ମୁଁ, ହୋତା, ଏଠାରେ ବସିଛି—ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଧିକ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ; ବିଶ୍ୱେ ଦେବା ଓ ମରୁତମାନେ ମୋତେ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି। ହେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ, ଦିନକୁ ଦିନ ତୁମ ପାଇଁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ-କର୍ମ ବ୍ରହ୍ମରେ ସମିଧ୍ (ଇନ୍ଧନ) ହୁଏ; ଏବଂ ସେଇ ସମିଧ୍ହିଁ ତୁମର ସତ୍ୟ ଆହୁତି ହୁଏ।
Mantra 3
अयं यो होता किरु स यमस्य कमप्यूहे यत्समञ्जन्ति देवाः । अहरहर्जायते मासिमास्यथा देवा दधिरे हव्यवाहम् ॥
ଏହି ହୋତା—ସେ କିଏ? ମୁଁ ଯମର ରହସ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରେ; କାରଣ ଦେବମାନେ ତାକୁ ଅଭିଷେକ କରି ସଜାନ୍ତି। ଦିନକୁ ଦିନ ସେ ଜନ୍ମେ, ମାସକୁ ମାସ; ଏଭଳି ଦେବମାନେ ହବ୍ୟବାହ (ଆହୁତି-ବାହକ)କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ରୂପରେ ନିତ୍ୟ ନବ, ତତ୍ତ୍ୱରେ ଏକ।
Mantra 4
मां देवा दधिरे हव्यवाहमपम्लुक्तं बहु कृच्छ्रा चरन्तम् । अग्निर्विद्वान्यज्ञं नः कल्पयाति पञ्चयामं त्रिवृतं सप्ततन्तुम् ॥
ଦେବମାନେ ମୋତେ ହବ୍ୟବାହ (ଆହୁତି-ବାହକ) ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ଅପ୍ରମାଦୀ, ଅନେକ କଷ୍ଟକର ପଥରେ ଚଳିତ। ଅଗ୍ନି, ବିଦ୍ୱାନ, ଆମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଢ଼େ: ପଞ୍ଚୟାମ (ପାଞ୍ଚ ଗତିଯୁକ୍ତ), ତ୍ରିବୃତ (ତ୍ରିଗୁଣ ବୁନା), ସପ୍ତତନ୍ତୁ (ସାତ ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ)—ଚେତନାର ସୁସଂଗଠିତ କର୍ମ।
Mantra 5
आ वो यक्ष्यमृतत्वं सुवीरं यथा वो देवा वरिवः कराणि । आ बाह्वोर्वज्रमिन्द्रस्य धेयामथेमा विश्वाः पृतना जयाति ॥
ହେ ଦେବମାନେ, ଅମୃତତ୍ୱ ଓ ସୁବୀର୍ୟ (ବୀରବଳ) ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରେ, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଭିତରେ ବିଶାଳ ଅବକାଶ (ବରିବଃ) କରିପାରିବି। ମୁଁ ମୋ ବାହୁଦ୍ୱୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିବି; ତେବେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃତନା—ଆଲୋକ ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିରୋଧୀ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ହୁଏ, ସେହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଘର୍ଷ—ଜିତାଯାଉ।
Mantra 6
त्रीणि शता त्री सहस्राण्यग्निं त्रिंशच्च देवा नव चासपर्यन् । औक्षन्घृतैरस्तृणन्बर्हिरस्मा आदिद्धोतारं न्यसादयन्त ॥
ତିନିଶେ, ତିନିହଜାର, ଏବଂ ତିରିଶ ଓ ନଅ—ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେବିଲେ। ସେମାନେ ଘୃତଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ହିସ୍ (ପବିତ୍ର ଆସନ) ପତ୍ରାଇଲେ; ତାପରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ହୋତୃଙ୍କୁ ବସାଇଲେ—କର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।
Frequently Asked Questions
It is about Agni, speaking like a priest, asking the All-Gods to teach him the correct way to perform the sacrifice and then being established as the Hotṛ who carries offerings to the gods.
Because the hymn treats the sacrifice as something governed by the whole divine order; the “All-Gods” represent the complete set of powers that authorize and perfect the rite, with Agni acting as their ritual agent.
It describes the yajña as an ordered structure with multiple coordinated layers and continuities—ritual measures on the surface, and a deeper idea that the sacrifice must be properly arranged to work effectively.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.