
Sukta 10.30
Āpaḥ (Waters); with Mitra-Varuṇa invoked as upholders of great dhāsi (support)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଆପଃ (ଜଳ)ଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ମାଧୁର୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଧାରକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନରେ ବହନ କରନ୍ତି। ଏହା ଜଳଙ୍କ ଉପକାରକତାକୁ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ ବିଶାଳ ‘ଧାସି’ (ଧାରଣକାରୀ ସମର୍ଥନ) ସହ ଯୋଡ଼େ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ ଯାଜ୍ଞିକ ଦୃଶ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ—ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ପିଷାଯାଉଥିବାବେଳେ ଜଳମାନେ ବର୍ହିଷ ଉପରେ ‘ଆସନ ଗ୍ରହଣ’ କରନ୍ତି।
Mantra 1
प्र देवत्रा ब्रह्मणे गातुरेत्वपो अच्छा मनसो न प्रयुक्ति । महीं मित्रस्य वरुणस्य धासिं पृथुज्रयसे रीरधा सुवृक्तिम् ॥
ଦେବମାର୍ଗକୁ ବାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମ) ଦ୍ୱାରା ପଥ ଆଗେ ବଢ଼ୁ; ମନର ନିୟୋଜିତ ପ୍ରେରଣା ପରି ଜଳମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ଦୂରଗାମୀ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତି-ବଚନ ସ୍ଥାପନ କର; ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ମହାନ ଧାରଣଶକ୍ତି ଅଛି।
Mantra 2
अध्वर्यवो हविष्मन्तो हि भूताच्छाप इतोशतीरुशन्तः । अव याश्चष्टे अरुणः सुपर्णस्तमास्यध्वमूर्मिमद्या सुहस्ताः ॥
ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟବୋ, ହବିଷ୍ମନ୍ତମାନେ, ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଆପଃ (ଜଳ) ନିକଟକୁ ଯାଅ। ଆଜି ସୁହସ୍ତ (ନିପୁଣ ହାତ) ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ) କୁ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼—ଯାହାକୁ ଉପରୁ ଅରୁଣ ସୁପର୍ଣ (ସୁନ୍ଦର-ପକ୍ଷୀ) ଦେଖେ।
Mantra 3
अध्वर्यवोऽप इता समुद्रमपां नपातं हविषा यजध्वम् । स वो दददूर्मिमद्या सुपूतं तस्मै सोमं मधुमन्तं सुनोत ॥
ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟବୋ, ଆପଃ (ଜଳ) ର ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଅ; ହବିଷା ଦ୍ୱାରା ଅପାଂ ନପାତକୁ ଯଜ। ସେ ଆଜି ତୁମକୁ ସୁପୂତ ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ) ଦେବ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁମନ୍ତ ସୋମକୁ ପିଡ଼ି ବାହାର କର।
Mantra 4
यो अनिध्मो दीदयदप्स्वन्तर्यं विप्रास ईळते अध्वरेषु । अपां नपान्मधुमतीरपो दा याभिरिन्द्रो वावृधे वीर्याय ॥
ଯେ ଇନ୍ଧନ ବିନା ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ—ତାହାକୁ ବିପ୍ରମାନେ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ହେ ଅପାଂ ନପାତ, ମଧୁମତୀ ଆପଃ (ମଧୁର ଜଳ) ଦିଅ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ବୀର୍ୟ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
Mantra 5
याभिः सोमो मोदते हर्षते च कल्याणीभिर्युवतिभिर्न मर्यः । ता अध्वर्यो अपो अच्छा परेहि यदासिञ्चा ओषधीभिः पुनीतात् ॥
ଯେହି କଲ୍ୟାଣୀ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୋମ ପ୍ରିୟତମ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ଓ ହର୍ଷିତ ହୁଏ—ସେମାନଙ୍କ ସହ; ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଜଳମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେଇଯାଅ; ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ମିଶାଇ ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରିବ।
Mantra 6
एवेद्यूने युवतयो नमन्त यदीमुशन्नुशतीरेत्यच्छ । सं जानते मनसा सं चिकित्रेऽध्वर्यवो धिषणापश्च देवीः ॥
ଏଭଳି ଯୁବତୀମାନେ ଯୁବକଙ୍କୁ ନମନ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଇଚ୍ଛୁକାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସେ। ମନରେ ସେମାନେ ଏକେ ଜ୍ଞାନରେ, ଏକେ ବୋଧରେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ—ଧିଷଣା ଓ ଦେବୀ ଜଳମାନେ।
Mantra 7
यो वो वृताभ्यो अकृणोदु लोकं यो वो मह्या अभिशस्तेरमुञ्चत् । तस्मा इन्द्राय मधुमन्तमूर्मिं देवमादनं प्र हिणोतनापः ॥
ଯିଏ ବନ୍ଦ ଅବସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଅବକାଶ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ମହା ଦମନରୁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ—ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ମଧୁମୟ ତରଙ୍ଗ, ଦେବୀୟ ଆନନ୍ଦ-ରସ ପ୍ରେରଣ କର; ହେ ଜଳମାନେ, ତାହାକୁ ପ୍ରବାହିତ କର।
Mantra 8
प्रास्मै हिनोत मधुमन्तमूर्मिं गर्भो यो वः सिन्धवो मध्व उत्सः । घृतपृष्ठमीड्यमध्वरेष्वापो रेवतीः शृणुता हवं मे ॥
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁମନ୍ତ ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ) ପ୍ରେରଣ କର—ହେ ସିନ୍ଧବଃ (ନଦୀମାନେ), ଯେ ତୁମମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ମଧ୍ୱତ ଉତ୍ସ (ମାଧୁର୍ୟର ଝରଣା) ଗର୍ଭ ସମାନ। ହେ ରେବତୀ ଆପଃ (ସମୃଦ୍ଧ ଜଳମାନେ), ମୋର ହବ (ଆହ୍ୱାନ) ଶୁଣ; ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ)ମାନଙ୍କରେ ଘୃତପୃଷ୍ଠ (ଘିଅରେ ଦୀପ୍ତ/ଆଧାରିତ) ଏହା ଇଡ୍ୟ (ସ୍ତୁତ୍ୟ) ଅଟେ।
Mantra 9
तं सिन्धवो मत्सरमिन्द्रपानमूर्मिं प्र हेत य उभे इयर्ति । मदच्युतमौशानं नभोजां परि त्रितन्तुं विचरन्तमुत्सम् ॥
ହେ ସିନ୍ଧବଃ (ନଦୀମାନେ), ସେଇ ମତ୍ସର (ମଦକାରକ) ଊର୍ମିକୁ ପ୍ରେରଣ କର—ଇନ୍ଦ୍ରପାନ (ଇନ୍ଦ୍ର ଯାହା ପାନ କରିଛନ୍ତି) ଯାହା ଉଭୟ ଲୋକରେ ଗତି କରେ। ମଦଚ୍ୟୁତ (ଆନନ୍ଦରସ ଝରାଉଥିବା), ଔଶାନ (ଉଷ୍ଣ/ପ୍ରଚଣ୍ଡ) ଓ ନଭୋଜ (ମେଘଜନ୍ୟ) ସେଇ ଉତ୍ସ ତ୍ରିତନ୍ତୁ (ତ୍ରିଗୁଣ ସୂତ୍ର)ର ଚାରିପାଖେ ବିଶାଳ ଭାବେ ବିଚରଣ କରେ।
Mantra 10
आवर्वृततीरध नु द्विधारा गोषुयुधो न नियवं चरन्तीः । ऋषे जनित्रीर्भुवनस्य पत्नीरपो वन्दस्व सवृधः सयोनीः ॥
ଏବେ, ହେ ଋଷି, ଆପଃ (ଜଳମାନଙ୍କୁ) ବନ୍ଦନ କର—ଯେମାନେ ଘୁରି-ଘୁରି ପୁନଃ ଫେରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଧାରା (ଦୁଇ ପ୍ରବାହ) ଭାବେ ବହନ୍ତି; ଗୋଷୁୟୁଧ (ଗୋ-ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା) ଯୋଧାମାନଙ୍କ ପରି ନିୟବ (ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ) ଦିଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଜନିତ୍ରୀ (ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ) ମାତାମାନେ, ଭୁବନସ୍ୟ ପତ୍ନୀଃ (ଲୋକମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ); ସବୃଧ (ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା), ସୟୋନୀଃ (ଏକେ ଯୋନି/ଉଦ୍ଭବ ଥିବା) ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।
Mantra 11
हिनोता नो अध्वरं देवयज्या हिनोत ब्रह्म सनये धनानाम् । ऋतस्य योगे वि ष्यध्वमूधः श्रुष्टीवरीर्भूतनास्मभ्यमापः ॥
ହେ ଦେବୟଜ୍ଞାଯୋଗ୍ୟ ଆପଃ, ଆମର ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ)କୁ ପ୍ରେରିତ କର; ଧନର ଲାଭ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ)କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେରିତ କର। ଋତର ଯୋଗରେ ତୁମ ଊଧଃ ଢିଲା କରି ଝରାଅ; ହେ ଆପଃ, ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରୁଷ୍ଟିବରୀ—ଶୀଘ୍ର ଶ୍ରବଣ ଓ ତ୍ୱରିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ଶକ୍ତି—ହେଉ।
Mantra 12
आपो रेवतीः क्षयथा हि वस्वः क्रतुं च भद्रं बिभृथामृतं च । रायश्च स्थ स्वपत्यस्य पत्नीः सरस्वती तद्गृणते वयो धात् ॥
ହେ ସମୃଦ୍ଧିମୟ ଆପଃ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଵସୁ (ନିଧି/ଧନ)ରୂପେ ବସ କର; ତୁମେ ଭଦ୍ର କ୍ରତୁ (ଶୁଭ ସଙ୍କଳ୍ପ/ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି) ଓ ଅମୃତ, ଏବଂ ଋତକୁ ଧାରଣ କର। ତୁମେ ସୁପତ୍ୟ (ଉତ୍ତମ ସନ୍ତତି/ସ୍ୱାମିତ୍ୱ)ର ରାୟର ମଧ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ (ସହଚରୀ) ଅଟ; ଗାୟକଙ୍କୁ ସରସ୍ୱତୀ ସେହି ବୟଃ (ଜୀବଶକ୍ତି) ଦାନ କରୁ।
Mantra 13
प्रति यदापो अदृश्रमायतीर्घृतं पयांसि बिभ्रतीर्मधूनि । अध्वर्युभिर्मनसा संविदाना इन्द्राय सोमं सुषुतं भरन्तीः ॥
ଯେତେବେଳେ ଆପଃ ଆସୁଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି—ଘୃତ, ଦୁଗ୍ଧଧାରା ଓ ମଧୁ ବହି—ସେମାନେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ସହ ଚେତନ ସମ୍ମତିରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୁଷୁତ (ସୁଭଳି ପିଷିତ) ସୋମ ଆଣନ୍ତି: ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତିର ପତିଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦର ଅର୍ପଣ।
Mantra 14
एमा अग्मन्रेवतीर्जीवधन्या अध्वर्यवः सादयता सखायः । नि बर्हिषि धत्तन सोम्यासोऽपां नप्त्रा संविदानास एनाः ॥
ଏହି ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଜୀବଧନ ଦାୟିନୀ ଆପଃ (ଜଳ) ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ, ହେ ସଖାମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦିଅ। ହେ ସୋମକର୍ମୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବର୍ହିଷି (ପବିତ୍ର କୁଶାସନ) ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କର—ପରସ୍ପର ସଂବିଦାନରେ ଥିବା, ଅପାଂ ନପ୍ତ୍ରା (ଜଳର ସନ୍ତାନ) ଯଜ୍ଞାର୍ପଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
Mantra 15
आग्मन्नाप उशतीर्बर्हिरेदं न्यध्वरे असदन्देवयन्तीः । अध्वर्यवः सुनुतेन्द्राय सोममभूदु वः सुशका देवयज्या ॥
ଆପଃ (ଜଳ) ଉତ୍ସୁକ ଓ ସମ୍ମତିସହ ଆସିଛନ୍ତି; ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭାବେ, ଯଜ୍ଞର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପବିତ୍ର ବର୍ହିଷି ଉପରେ ଏଠାରେ ଆସନ ନେଇଛନ୍ତି। ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମକୁ ପୀଡ଼ନ କର; ତୁମ ଦେବୟଜ୍ୟା (ଦେବସେବାମୟ ଯଜ୍ଞକର୍ମ) ସୁଶକ୍ତ ହୋଇ ସଫଳତାଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛି।
The primary deity is Āpaḥ (the divine Waters), often spoken of as rivers (sindhavaḥ). Mitra–Varuṇa are also invoked as upholders of a great sustaining support (dhāsi) that stabilizes the rite and order.
It asks the Waters to come to the sacrifice, hear the poet’s call, and send a ‘honeyed wave’—symbolizing sweetness, nourishment, purification, and prosperity for the worshippers.
The closing verse places the Waters inside the Soma ritual: once the Waters have ‘sat’ on the sacred seat (barhis), the priests are told to press Soma for Indra, showing that the Waters’ blessing supports the main offering’s success.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.