
Sukta 10.67
Ayāsya (named); associated Angirasa/Bṛhaspati myth-cycle in this sukta
Indra (explicit), with underlying Angirasa/Bṛhaspati current
Triṣṭubh (probable; confirm by scan)
ଏହି ସୂକ୍ତ (ଋଗ୍ବେଦ 10.67) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ-ଶକ୍ତିକୁ ଅଙ୍ଗିରସ/ବୃହସ୍ପତି-ଧାରା ସହ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ଧୀ/ଉକ୍ଥ) ‘ଖୋଜି ପାଇଯାଏ’ ଏବଂ ‘ଜନ୍ମ ଦିଆଯାଏ’; ପରେ ତାହାକୁ ଧନ ଲୁଚାଇ ରଖୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ଧନ, ଆଲୋକ, ଏବଂ ଜୀବନ-ଧାରାର ସ୍ରୋତମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଆୟାସ୍ୟଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ ମାପ/ଶକ୍ତିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ମିଥକୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ବାଧା (ଅହି, ଅର୍ବୁଦ) ଭଙ୍ଗ ଓ ସପ୍ତ ନଦୀର ମୁକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏକାଧାରେ ସ୍ତୁତିମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ (ଏବଂ ସହଯୋଗୀ ବ୍ରହ୍ମଣିକ ଶକ୍ତିକୁ) ଆହ୍ୱାନ କରି ସମୃଦ୍ଧି ଖୋଲିବା ଓ ସମୁଦାୟକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା।
Mantra 1
इमां धियं सप्तशीर्ष्णीं पिता न ऋतप्रजातां बृहतीमविन्दत् । तुरीयं स्विज्जनयद्विश्वजन्योऽयास्य उक्थमिन्द्राय शंसन् ॥
ଋତରୁ ଜନ୍ମିତ, ବିଶାଳ, ସପ୍ତଶୀର୍ଷିଣୀ ଏହି ଧୀ—ଚିନ୍ତାଶକ୍ତି—ଆମ ପିତା ଆବିଷ୍କାର କଲେ। ଏବଂ ବିଶ୍ୱଜନ୍ୟ ଆୟାସ୍ୟ ଚତୁର୍ଥ (ପଦ/ମାପ)କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଉକ୍ଥକୁ ଘୋଷଣା କରି ସ୍ତୁତି କଲେ।
Mantra 2
ऋतं शंसन्त ऋजु दीध्याना दिवस्पुत्रासो असुरस्य वीराः । विप्रं पदमङ्गिरसो दधाना यज्ञस्य धाम प्रथमं मनन्त ॥
ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) କୁ ଘୋଷଣା କରି, ଅନ୍ତରେ ସିଧା ଦୀପ୍ତିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କରି, ଦିବର ପୁତ୍ରମାନେ—ଅସୁରଙ୍କ ବୀରମାନେ—ପ୍ରେରିତ (ବିପ୍ର) ପଦକୁ ଧାରଣ କଲେ। ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଋଷିଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଥମ ଧାମ (ନିବାସ/ଆଧାର) କୁ ମନେ ଧାରିଲେ।
Mantra 3
हंसैरिव सखिभिर्वावदद्भिरश्मन्मयानि नहना व्यस्यन् । बृहस्पतिरभिकनिक्रदद्गा उत प्रास्तौदुच्च विद्वाँ अगायत् ॥
ହଂସମାନଙ୍କ ପରି, ଡାକୁଥିବା ସଖାମାନଙ୍କ ସହ, ପାଥରରେ ଗଢ଼ା ବନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗି ଛିଟାଇଲେ। ବୃହସ୍ପତି କିରଣ-ଗାମାନଙ୍କୁ (ଆଲୋକର ଗାଈମାନେ) ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଗର୍ଜନ କଲେ; ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନ ଉଚ୍ଚରେ ସ୍ତୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗାନ କଲେ।
Mantra 4
अवो द्वाभ्यां पर एकया गा गुहा तिष्ठन्तीरनृतस्य सेतौ । बृहस्पतिस्तमसि ज्योतिरिच्छन्नुदुस्रा आकर्वि हि तिस्र आवः ॥
କିରଣମାନେ ଗୁହାରେ ଗୁପ୍ତ ଥିଲେ—ଦୁଇର ପରେ, ତଥାପି ଏକ ମାର୍ଗରେ ଲଭ୍ୟ—ଅନୃତ (ଅସତ୍ୟ)ର ସୀମାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ବୃହସ୍ପତି ଅନ୍ଧକାରରେ ଜ୍ୟୋତି ଖୋଜି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଆଣିଲେ; ସେ ତିନି ଆବରଣକୁ ଖୋଲିଦେଲେ।
Mantra 5
विभिद्या पुरं शयथेमपाचीं निस्त्रीणि साकमुदधेरकृन्तत् । बृहस्पतिरुषसं सूर्यं गामर्कं विवेद स्तनयन्निव द्यौः ॥
ପଛକୁ ଫେରି ପଡ଼ିଥିବା ଦୁର୍ଗକୁ ଭେଦି ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାରୁ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ମୁକ୍ତ କଲେ। ବୃହସ୍ପତି ଉଷା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗାମ୍ (କିରଣ) ଓ ଅର୍କ (ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସ୍ତୁତି-ବାଣୀ)କୁ ଆବିଷ୍କାର କଲେ—ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ପରି।
Mantra 6
इन्द्रो वलं रक्षितारं दुघानां करेणेव वि चकर्ता रवेण । स्वेदाञ्जिभिराशिरमिच्छमानोऽरोदयत्पणिमा गा अमुष्णात् ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ଗର୍ଜନ ସହିତ ବଳକୁ—ଦୁଘା (ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ସମୃଦ୍ଧି)ର ରକ୍ଷକକୁ—ହାତୀ ତାହାର ଶୁଣ୍ଡରେ ଯେପରି ଫାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ଚିରିଦେଲେ। ସ୍ୱେଦ (ଶ୍ରମ-ତାପ)ରେ ଭରିଥିବା ନିଜ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ପୋଷକ ରସ ଖୋଜି, ସେ ପଣିକୁ କାନ୍ଦାଇଲେ ଏବଂ ଗାଃ (କିରଣ/ଗୋ)କୁ ଛିନିନେଲେ।
Mantra 7
स ईं सत्येभिः सखिभिः शुचद्भिर्गोधायसं वि धनसैरदर्दः । ब्रह्मणस्पतिर्वृषभिर्वराहैर्घर्मस्वेदेभिर्द्रविणं व्यानट् ॥
ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଚି (ପ୍ରଭାମୟ) ସଖାମାନଙ୍କ ସହ ସେ ‘ଗୋଧାୟସ’ ସଞ୍ଚୟକାରୀକୁ ଧନ-ଭେଦକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ବରାହମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଘର୍ମ-ସ୍ୱେଦ (ଉତ୍ସାହର ତାପ-ଶ୍ରମ) ସହିତ ଦ୍ରବିଣ (ଧନ-ସମ୍ପଦ)କୁ ସର୍ବତ୍ର ବିସ୍ତାର କଲେ।
Mantra 8
ते सत्येन मनसा गोपतिं गा इयानास इषणयन्त धीभिः । बृहस्पतिर्मिथोअवद्यपेभिरुदुस्रिया असृजत स्वयुग्भिः ॥
ସେମାନେ ସତ୍ୟଭରିତ ମନ ନେଇ ଗୋପତି—ଗୋମାନଙ୍କ ଅଧିପତି—ଙ୍କ ଦିଗକୁ ଗତି କରି, ନିଜ ଧୀ-ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା କିରଣ-ଗୋମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ। ବୃହସ୍ପତି ପରସ୍ପର ନିର୍ଦୋଷ ସହଭାଗ/ପାନଦ୍ୱାରା, ସ୍ୱୟଂ-ୟୁଗ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ ନେଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗୋହର୍ଦ୍ଦମାନଙ୍କୁ ଉପରକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
Mantra 9
तं वर्धयन्तो मतिभिः शिवाभिः सिंहमिव नानदतं सधस्थे । बृहस्पतिं वृषणं शूरसातौ भरेभरे अनु मदेम जिष्णुम् ॥
ଶିବ ମତି/ଧୀ-ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁ; ସାଧାରଣ ଆସନରେ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରାଉ। ଶୂର-ବିଜୟ ଦେଇଥିବା ବୃଷଭ-ଶକ୍ତି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ—ଯୁଦ୍ଧେ ଯୁଦ୍ଧେ ତାଙ୍କ ଅନୁସରଣରେ—ଜୟଶୀଳ ତାଙ୍କରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରୁ।
Mantra 10
यदा वाजमसनद्विश्वरूपमा द्यामरुक्षदुत्तराणि सद्म । बृहस्पतिं वृषणं वर्धयन्तो नाना सन्तो बिभ्रतो ज्योतिरासा ॥
ଯେତେବେଳେ ସେ ସର୍ବରୂପ ବାଜ—ବଳର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା—ଲାଭ କଲେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, ଉଚ୍ଚତର ନିବାସସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଆରୋହଣ କଲେ। ବୃଷଭ-ଶକ୍ତି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଆମେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ନାନା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଖରେ ଏକ ଆଲୋକ ଧାରଣ କରୁ—ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ଉଚ୍ଚାର।
Mantra 11
सत्यामाशिषं कृणुता वयोधै कीरिं चिद्ध्यवथ स्वेभिरेवैः । पश्चा मृधो अप भवन्तु विश्वास्तद्रोदसी शृणुतं विश्वमिन्वे ॥
ହେ ବୟୋଧୈ—ବୃଦ୍ଧିଦାତାମାନେ, ଆମ ଆଶୀଷକୁ ସତ୍ୟ କର; କାରଣ ତୁମ ନିଜ ପ୍ରେରଣାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଗାୟକକୁ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କର। ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଘାତ ଆମ ପଛେ ପଡ଼ି ଦୂର ହେଉ; ହେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ତାହା ଶୁଣ—ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭବନକୁ ଆଗେଇ ନେବାଳା।
Mantra 12
इन्द्रो मह्ना महतो अर्णवस्य वि मूर्धानमभिनदर्बुदस्य । अहन्नहिमरिणात्सप्त सिन्धून्देवैर्द्यावापृथिवी प्रावतं नः ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ମହା ମହିମାରେ, ମହାନ ଅର୍ଣବ-ସତ୍ତାର ବଳେ, ଅର୍ବୁଦର ମୁଣ୍ଡକୁ ଫାଟି ଖୋଲିଦେଲା। ସେ ଅବରୋଧକ ଅହି (ସର୍ପ)କୁ ହତ କଲା; ସତ୍ତାର ସପ୍ତ ସିନ୍ଧୁକୁ ମୁକ୍ତ କଲା। ହେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆମକୁ ଆଗେଇ ରକ୍ଷା କର।
It praises Indra as the power that breaks obstruction and releases abundance, while emphasizing that inspired mantra (dhī/uktha)—linked to the Angirasa/Bṛhaspati current—is the effective instrument of that release.
These images describe layered, many-faceted inspiration (seven-headed dhī) and a decisive additional measure or potency (the “fourth”) that Ayāsya ‘brings to birth’ as a hymn-force for Indra—speech functioning as spiritual action.
On the mythic level it recalls Indra’s release of blocked waters; symbolically it means restoring flow—life, prosperity, clarity, and movement—after the slaying of inner and outer obstruction (ahi).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.