Sukta 97

Mantra 1

या ओषधीः पूर्वा जाता देवेभ्यस्त्रियुगं पुरा । मनै नु बभ्रूणामहं शतं धामानि सप्त च ॥

ହେ ଔଷଧିମାନେ, ଯେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ତ୍ରିୟୁଗର ପୁରାତନ କାଳରେ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ବଭ୍ରୁବର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି; ତୁମ ଧାମ—ନିଲୟ—ଏକଶ ସାତ।

Mantra 2

शतं वो अम्ब धामानि सहस्रमुत वो रुहः । अधा शतक्रत्वो यूयमिमं मे अगदं कृत ॥

ହେ ମାତୃମାନେ, ତୁମ ଧାମ ଏକଶ, ଏବଂ ତୁମ ରୁହଃ—ବୃଦ୍ଧି—ସହସ୍ର। ତାପରେ, ହେ ଶତକ୍ରତବଃ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଅଗଦ—ଔଷଧ—ତିଆରି କର; ଏହା ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଉପାୟ ହେଉ।

Mantra 3

ओषधीः प्रति मोदध्वं पुष्पवतीः प्रसूवरीः । अश्वा इव सजित्वरीर्वीरुधः पारयिष्ण्वः ॥

ହେ ଓଷଧିମାନେ, ମୋ ପ୍ରତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉ—ପୁଷ୍ପବତୀ, ଶୁଭ ପ୍ରସବ କରାଉଥିବା। ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବିଜୟୀ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ପରି, ହେ ବୀରୁଧଃ (ଲତା-ବେଳା), ଆମକୁ ପାର କରାଅ; ଅବ୍ୟବସ୍ଥାର ଘାଟଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ସୁରକ୍ଷିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ନେଇଯାଅ।

Mantra 4

ओषधीरिति मातरस्तद्वो देवीरुप ब्रुवे । सनेयमश्वं गां वास आत्मानं तव पूरुष ॥

‘ଓଷଧି’—ହେ ମାତୃମାନେ, ଏହିପରି କହି, ହେ ଦେବୀମାନେ, ମୁଁ ନିକଟକୁ ଆସି ତୁମମାନଙ୍କୁ କହୁଛି। ହେ ପୁରୁଷ (ଅନ୍ତର୍ନିବାସୀ ପୁରୁଷ), ମୁଁ ଅଶ୍ୱ, ଗୋ (କିରଣ-ଗୋ), ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର—ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଆବରଣ—ହଁ, ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପାଇଁ ଜିତି ପାଉ।

Mantra 5

अश्वत्थे वो निषदनं पर्णे वो वसतिष्कृता । गोभाज इत्किलासथ यत्सनवथ पूरुषम् ॥

ଅଶ୍ୱତ୍ଥରେ ତୁମମାନଙ୍କର ନିଷଦନ (ଆସନ) ଅଛି; ପତ୍ରରେ ତୁମମାନଙ୍କର ବାସ ନିର୍ମିତ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋଭାଜ (କିରଣର ଭାଗୀଦାର) — ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ପୁରୁଷକୁ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ସତ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ, ଜିତି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କର।

Mantra 6

यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिताविव । विप्रः स उच्यते भिषग्रक्षोहामीवचातनः ॥

ଯେଉଁଠାରେ ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସାଶକ୍ତି ସଭାରେ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ସେପରି ସମାଗମ କରେ, ସେଠାରେ ସେ ଦୀପ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ‘ଭିଷକ୍’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଅନ୍ଧକାରଶକ୍ତିର ସଂହାରକ, ଏବଂ ରୋଗ-ପୀଡାକୁ ଦୂରେ ହଂକାଇଦେବା ଜଣେ।

Mantra 7

अश्वावतीं सोमावतीमूर्जयन्तीमुदोजसम् । आवित्सि सर्वा ओषधीरस्मा अरिष्टतातये ॥

ତାହା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଔଷଧୀକୁ ଖୋଜି ଆଣ—ଅଶ୍ୱାବତୀ, ସୋମାବତୀ; ଯେଉଁମାନେ ଊର୍ଜାରସକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି ଓ ବଳକୁ ଉଦ୍ଧତ କରନ୍ତି—ଯେପରି ସେ ଅଖଣ୍ଡ ‘ଅରିଷ୍ଟତା’ର ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେମକୁ ପହଞ୍ଚେ।

Mantra 8

उच्छुष्मा ओषधीनां गावो गोष्ठादिवेरते । धनं सनिष्यन्तीनामात्मानं तव पूरुष ॥

ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସିତ ପ୍ରବଳତା ଗୋଠାରୁ ଗାଈମାନେ ଧାଇଁ ବାହାରୁଥିବା ପରି ଉଦ୍ଗତ ହୁଏ; ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଧନକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି—ହଁ, ତୁମ ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ—ହେ ପୁରୁଷ, ଅନ୍ତର୍ନିବାସୀ।

Mantra 9

इष्कृतिर्नाम वो माताथो यूयं स्थ निष्कृतीः । सीराः पतत्रिणीः स्थन यदामयति निष्कृथ ॥

‘ଇଷ୍କୃତି’ ନାମ ତୁମ ମାତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ତୁମେ ‘ନିଷ୍କୃତି’—ମୋଚନର ଶକ୍ତିମାନେ—ହେଉ। ହେ ସୀରାଃ, ପତତ୍ରିଣୀ ପରି ଶୀଘ୍ର ଗତି କର; ଯେତେବେଳେ କିଛି କଷ୍ଟ ଆଣେ, ତାହାକୁ ଟାଣି ବାହାର କରି ଦୂରେ ପକାଇ ଦିଅ।

Mantra 10

अति विश्वाः परिष्ठा स्तेन इव व्रजमक्रमुः । ओषधीः प्राचुच्यवुर्यत्किं च तन्वो रपः ॥

ସମସ୍ତ ପରିଷ୍ଠା—ଘେରା ଦେଇଥିବା ସୀମାମାନଙ୍କୁ—ଅତିକ୍ରମ କରି, ଚୋର ଯେପରି ବ୍ରଜରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଓଷଧିମାନେ ଆଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି। ଦେହରେ ଯେ କିଛି ଦାଗ କିମ୍ବା ଆଘାତ (ରପଃ) ଅଛି, ତାହାକୁ ସେମାନେ ଢିଲା କରି କମ୍ପାଇ ବାହାରକୁ ହଂକାଇ ଦିଅନ୍ତି।

Mantra 11

यदिमा वाजयन्नहमोषधीर्हस्त आदधे । आत्मा यक्ष्मस्य नश्यति पुरा जीवगृभो यथा ॥

ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆକାଂକ୍ଷା କରି ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ଓଷଧିମାନଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରେ, ସେତେବେଳେ ଯକ୍ଷ୍ମର ଆତ୍ମା ନିଜେ ନଶିଯାଏ—ଯେପରି ଜୀବନ୍ତ କିଛିକୁ ଧରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆଟକାଇ ରଖାଯାଏ।

Mantra 12

यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गमङ्गं परुष्परुः । ततो यक्ष्मं वि बाधध्व उग्रो मध्यमशीरिव ॥

ଯାହା ପାଇଁ ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସାଶକ୍ତି ଅଙ୍ଗେଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧିସନ୍ଧିରେ ସରି ସରି ବ୍ୟାପେ—ତେବେ ତୁମେ ଯକ୍ଷ୍ମକୁ ଦୂରେ ହାଙ୍କିଦିଅ; ମଧ୍ୟକୁ ଫାଟିଦେଉଥିବା ଉଗ୍ର କୀଳ (ୱେଜ୍) ପରି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହୋଇ।

Mantra 13

साकं यक्ष्म प्र पत चाषेण किकिदीविना । साकं वातस्य ध्राज्या साकं नश्य निहाकया ॥

ହେ ଯକ୍ଷ୍ମ, କିକିଦୀବିନ—ଚଟଚଟା ଅପଶକୁନ—ସହିତେ ଉଡ଼ି ପଳା; ବାତର ଧ୍ରାଜ୍ୟ—ଧାଉଥିବା ପବନର ଝୋକା—ସହିତେ। ‘ନିହାକା’ରେ, ନାକାରର ଶୂନ୍ୟରେ, ସହିତେ ଲୟ ହୋଇ ନଶିଯା—ଯେଉଁଠାରୁ ଫେରିବା ନାହିଁ।

Mantra 14

अन्या वो अन्यामवत्वन्यान्यस्या उपावत । ताः सर्वाः संविदाना इदं मे प्रावता वचः ॥

ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଔଷଧି ଅନ୍ୟ ଔଷଧିକୁ ସହାୟ କରୁ; ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟଟିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଉପକାର କରୁ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ସମ୍ମତିରେ ଏକବୋଧରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ମୋର ଏହି ବଚନ—ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା-ସଙ୍କଳ୍ପ—ଆଗେଇ ନେଇ ସଫଳ କରୁ।

Mantra 15

याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याश्च पुष्पिणीः । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥

ଯାହା ଫଳବତୀ, ଯାହା ନିଷ୍ଫଳ; ଯାହା ପୁଷ୍ପହୀନ ଓ ଯାହା ପୁଷ୍ପସମୃଦ୍ଧ—ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରୁ ଜନିତ ସେହି ଔଷଧିଶକ୍ତିମାନେ ଆମକୁ ଅଂହସ୍ (ପାପ-କ୍ଲେଶ, ବନ୍ଧନ)ରୁ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।

Mantra 16

मुञ्चन्तु मा शपथ्यादथो वरुण्यादुत । अथो यमस्य पड्बीशात्सर्वस्माद्देवकिल्बिषात् ॥

ସେହି ଔଷଧିମାନେ ମୋତେ ଶପଥଭଙ୍ଗଜନ୍ୟ ଦୋଷର ବନ୍ଧନରୁ, ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରୁ, ଏବଂ ଯମଙ୍କ ପାଶରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ; ସମସ୍ତ ଦେବକିଲ୍ବିଷ (ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ) ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୋତେ ଛାଡ଼ାଇଦିଅନ୍ତୁ।

Mantra 17

अवपतन्तीरवदन्दिव ओषधयस्परि । यं जीवमश्नवामहै न स रिष्याति पूरुषः ॥

ଦିବରୁ ତଳକୁ ପତିତ ହେଉଥିବା ଔଷଧିମାନେ ସବୁଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଯାନ୍ତି। ଯାହାକୁ ଆମେ ଜୀବନର ପ୍ରବାହରେ ପହଞ୍ଚି ଗ୍ରହଣ କରୁ—ସେ ପୁରୁଷ ଅହିତରେ ପଡ଼େନାହିଁ; ସେ ଆଘାତରେ ନ ପତିତ ହୁଏ।

Mantra 18

या ओषधीः सोमराज्ञीर्बह्वीः शतविचक्षणाः । तासां त्वमस्युत्तमारं कामाय शं हृदे ॥

ହେ ଓଷଧିମାନେ—ସୋମରାଜ୍ଞୀମାନେ—ଅନେକ, ଶତବିଧ ଦର୍ଶନଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ! ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ହିଁ ଉତ୍ତମତମ; ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ହୃଦୟ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ-ରୂପ।

Mantra 19

या ओषधीः सोमराज्ञीर्विष्ठिताः पृथिवीमनु । बृहस्पतिप्रसूता अस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥

ହେ ଓଷଧିମାନେ—ସୋମରାଜ୍ଞୀମାନେ—ପୃଥିବୀ ଜୁଡ଼ା ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ! ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଏହାକୁ ବିଜୟବଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ତେଜ-ଶକ୍ତି ଦିଅ।

Mantra 20

मा वो रिषत्खनिता यस्मै चाहं खनामि वः । द्विपच्चतुष्पदस्माकं सर्वमस्त्वनातुरम् ॥

ତୁମକୁ ଖୋଦୁଥିବା ଖନିତା ତୁମକୁ କ୍ଷତି ନ କରୁ; ଏବଂ ଯାହା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୋଦି ବାହାର କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନ ହେଉ। ଆମର ସମସ୍ତ—ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ—ସବୁ ଅନାତୁର, ନିରୋଗ ରହୁ।

Mantra 21

याश्चेदमुपशृण्वन्ति याश्च दूरं परागताः । सर्वाः संगत्य वीरुधोऽस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥

ଯେମାନେ ଏଠାରେ ନିକଟରେ ଏହି ଆହ୍ୱାନକୁ ଶୁଣନ୍ତି ଏବଂ ଯେମାନେ ଦୂର ଦୂରକୁ ଗତା—ହେ ସମସ୍ତ ବୀରୁଧ (ଔଷଧି)ମାନେ, ଏକତ୍ର ସଙ୍ଗତି କର; ଏହାକୁ ସଞ୍ଚିତ ବୀର୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧିର ଶକ୍ତି, ଦାନ କର।

Mantra 22

ओषधयः सं वदन्ते सोमेन सह राज्ञा । यस्मै कृणोति ब्राह्मणस्तं राजन्पारयामसि ॥

ଔଷଧିମାନେ ସୋମରାଜା ସହ ଏକତ୍ର ସଂବାଦ କରନ୍ତି। ଯାହା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ବାଣୀର ଜ୍ଞାତା—ଚିକିତ୍ସାକର୍ମକୁ ଗଢ଼େ, ତାହାକୁ, ହେ ରାଜନ, ଆମେ ପାର କରାଉ—ବିପଦର ପାରେ, ସମଗ୍ରତାରେ।

Mantra 23

त्वमुत्तमास्योषधे तव वृक्षा उपस्तयः । उपस्तिरस्तु सोऽस्माकं यो अस्माँ अभिदासति ॥

ହେ ଔଷଧି, ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତୁମର ବୃକ୍ଷମାନେ ଆଧାର ଓ ଆବରଣ। ସେଇ ଆଧାର ଆମର ହେଉ—ଯେ କେହି ଆମକୁ ଅଭିଦାସ କରେ, ଆକ୍ରମଣ କରି ହାନି ଚାହେ, ତାହାର ବିରୋଧରେ।