Sukta 82
Sukta 10.82
Viśvakarman (traditionally associated with RV 10.82)
Viśvakarman (the All-Former; cosmic artisan/intelligence)
Triṣṭubh (probable; standard for many cosmogonic and theistic hymns in Book 10)
RV 10.82 ରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ବିଶ୍ୱ-ଶିଳ୍ପୀ ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପ୍ରଥମ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରି ସୁସଂଗଠିତ ଆକାଶ-ପରିସର ଗଢ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତ ସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ୱେଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରେ: ପୁରାତନ ଋଷିମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଦିଆ ଆହୁତିକୁ ସମ୍ମାନ କରେ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଓ ତର୍କ-କଳ୍ପନାରେ ଅଟକି ରହିଲେ ଦୃଶ୍ୟର ପରଦା ପଛରେ ଲୁଚିଥିବା ସତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟାକୁ ହରାଇଦେବାର ସତର୍କତା ଦିଏ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ ଓ ଚିନ୍ତାକୁ ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଗଢ଼ନକାରୀ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୁନଃକେନ୍ଦ୍ରିତ କରିବା, ଯିଏ ବହୁତ୍ୱକୁ ଏକ ସୁସଙ୍ଗତ ସମଗ୍ରତାରେ ଗଢ଼ିଥାନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
चक्षुषः पिता मनसा हि धीरो घृतमेने अजनन्नन्नमाने । यदेदन्ता अददृहन्त पूर्व आदिद्द्यावापृथिवी अप्रथेताम् ॥
ଦର୍ଶନର ପିତା—ମନ ଦ୍ୱାରା ଧୀର, ସ୍ଥିର—ଘୃତମେନ (ଘୃତସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରବାହ)କୁ ଅନ୍ନରୂପେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେତେବେଳେ ସେଇ ଦୁଇ (ଦ୍ୟୌ-ପୃଥିବୀ) ନମି ଆରାଧନା କଲେ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଚୀନ ସୀମାଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ନିଜ ବିଶାଳ ନିବାସରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ।
Mantra 2
विश्वकर्मा विमना आद्विहाया धाता विधाता परमोत संदृक् । तेषामिष्टानि समिषा मदन्ति यत्रा सप्तऋषीन्पर एकमाहुः ॥
ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ବିସ୍ତୃତମନା—ପରମ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ସେ ଧାତା, ବିଧାତା, ପରମ ଦ୍ରଷ୍ଟା। ତାଙ୍କର ଇଷ୍ଟି ଓ ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଏକେ ପୋଷକ ଶକ୍ତିରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ସପ୍ତଋଷି ପରତଃ ଏକଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।
Mantra 3
यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या ॥
ଯେ ଆମ ପିତା, ଜନିତା, ଯେ ବିଧାତା—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧାମ ଓ ସମସ୍ତ ଭୁବନ ଜାଣନ୍ତି; ଯିଏ ଏକମାତ୍ର ଦେବମାନଙ୍କର ନାମଧା (ନାମ ଓ ନିୟମ) ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେଇ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ ପଚାରି ଭୁବନମାନେ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି।
Mantra 4
त आयजन्त द्रविणं समस्मा ऋषयः पूर्वे जरितारो न भूना । असूर्ते सूर्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि समकृण्वन्निमानि ॥
ପୂର୍ବତନ ଋଷିମାନେ—ଦାନରେ ଅଳ୍ପ ନୁହେଁ—ତାଙ୍କୁ ସମାହୃତ ଦ୍ରବିଣ, ଶକ୍ତିଧନ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଅସୂର୍ତ ଓ ସୂର୍ତ ରଜସରେ ନିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯେମାନେ ଏହି ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଗଢ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସୁକ୍ରମିତ ଏକତାରେ ଏକତ୍ର କରିଦେଲେ।
Mantra 5
परो दिवा पर एना पृथिव्या परो देवेभिरसुरैर्यदस्ति । कं स्विद्गर्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समपश्यन्त विश्वे ॥
ଦ୍ୟୌରୁ ପରେ, ଏହି ପୃଥିବୀରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ; ଦେବମାନେ ଓ ଅସୁର-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେସବୁଠାରୁ ପରେ—ସେ ପ୍ରଥମ ଗର୍ଭ କ’ଣ, ଯାହାକୁ ଆପଃ (ଜଳମାନେ) ଧାରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଏକତ୍ର ହୋଇ ତାହାକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ?
Mantra 6
तमिद्गर्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समगच्छन्त विश्वे । अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन्विश्वानि भुवनानि तस्थुः ॥
ସେଇ ପ୍ରଥମ ଗର୍ଭକୁ ଆପଃ (ଜଳମାନେ) ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣ କଲେ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଅଜ (ଅଜନ୍ମା)ର ନାଭିରେ ‘ଏକ’ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା—ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଭୁବନ ଦଢ଼ି ରହିଛି।
Mantra 7
न तं विदाथ य इमा जजानान्यद्युष्माकमन्तरं बभूव । नीहारेण प्रावृता जल्प्या चासुतृप उक्थशासश्चरन्ति ॥
ଯିଏ ଏହି ସବୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଜାଣ ନାହ; ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। କୁହୁଡ଼ିରେ ଢାକା ଓ ଅର୍ଥହୀନ କଥାରେ ଲିପ୍ତ, ଅତୃପ୍ତ ଉକ୍ଥ-ଶାସ (ସ୍ତୁତି-ଉଚ୍ଚାରକ) ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି—ସାରର ସତ୍ୟ ପାନ ବିନା ସ୍ତୁତି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
Viśvakarman is the ‘All-Former’—the cosmic intelligence or artisan who measures and shapes the universe, setting its first limits and ordering all beings.
Creation is not just a physical event but an act of ordering and insight: the true Maker establishes measure and coherence, and we should seek real understanding, not only words.
It warns that people can chant hymns yet remain ‘unsatisfied’ if they do not grasp the essence—being covered by ‘mist’ (confusion) and ‘idle talk’ instead of direct insight.
Ask anything about Sukta 82 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
