Sukta 4
Sukta 10.4
Agni
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁରାତନ ରାଜା ଓ ଗୃହପତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ସେ ଆଶ୍ରୟ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ନିର୍ଜନ ଭୂମିରେ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଝରଣା। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିୟାଶୀଳ ସ୍ୱଭାବକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି—ସେ ଲୁଚି ଶୋଇଥାନ୍ତି, ପରେ ହଠାତ୍ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇ ଆହୁତିକୁ “ଆସ୍ୱାଦନ” କରନ୍ତି। ସେଙ୍କୁ ପରିବାର, ସନ୍ତାନ, ଏବଂ ଦେହ ଓ ଜୀବନପଥର ଅଖଣ୍ଡତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ସମଗ୍ରରେ, ଏହା ସଫଳ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପରମ୍ପରାର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା।
Mantras
Mantra 1
प्र ते यक्षि प्र त इयर्मि मन्म भुवो यथा वन्द्यो नो हवेषु । धन्वन्निव प्रपा असि त्वमग्न इयक्षवे पूरवे प्रत्न राजन् ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ ଯଜନ କରେ; ତୋ ପାଇଁ ମୋର ମନ୍ମ (ଚିନ୍ତା-ସ୍ତୁତି) ଆଗକୁ ପ୍ରେରଣ କରେ—ଯେପରି ତୁମେ ଆମ ହବ (ଆହ୍ୱାନ) ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଦ୍ୟ ହେବ। ମରୁଭୂମିରେ ଝରଣା ପରି ତୁମେ—ଆଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଆଶ୍ରୟ—ଯଜନ ଇଚ୍ଛୁକ ପୂରୁ ପାଇଁ, ହେ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜନ।
Mantra 2
यं त्वा जनासो अभि संचरन्ति गाव उष्णमिव व्रजं यविष्ठ । दूतो देवानामसि मर्त्यानामन्तर्महाँश्चरसि रोचनेन ॥
ହେ ଯବିଷ୍ଠ (ଅଗ୍ନି), ଯାହାକୁ ଲୋକମାନେ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ସମାଗମ କରନ୍ତି—ଯେପରି ଗାଈମାନେ ଉଷ୍ଣ ବ୍ରଜ (ଗୋଠ)କୁ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ତୁମେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୂତ। ଅନ୍ତରେ ମହାନ ହୋଇ, ରୋଚନ (ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକ)ରେ ଚରଣ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ଆମ ଭିତରେ ଆଣୁଛ।
Mantra 3
शिशुं न त्वा जेन्यं वर्धयन्ती माता बिभर्ति सचनस्यमाना । धनोरधि प्रवता यासि हर्यञ्जिगीषसे पशुरिवावसृष्टः ॥
ଯେପରି ମାତା ବଢୁଥିବା ଶିଶୁକୁ ପୋଷେ ଓ ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ସେ ତୁମକୁ—ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ—ସାଖ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରି ଧାରଣ କରେ। ଧନୁଷରୁ ତୁମେ ପ୍ରବତ (ଢାଳୁ ପଥ) ଧରି ଆଗେଇଯାଉଛ; ଜିତିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ମୁକ୍ତ ଛାଡ଼ା ପଶୁ ପରି—ନିଜ ବଳ ଦିଗକୁ ଧାଉଛ।
Mantra 4
मूरा अमूर न वयं चिकित्वो महित्वमग्ने त्वमङ्ग वित्से । शये वव्रिश्चरति जिह्वयादन्रेरिह्यते युवतिं विश्पतिः सन् ॥
ଆମେ ମୂଢ—କିମ୍ବା ଅମୂଢ—ହେ ଚିକିତ୍ୱ (ଜ୍ଞାତା); କିନ୍ତୁ ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ମହିତ୍ୱକୁ ଜାଣ। ଗୁପ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଶୟନ କର; ତଥାପି ଜିହ୍ୱାରେ ଭୋଜନ କରି ଚରଣ କର। ବିଶ୍ପତି (ଗୃହପତି) ହୋଇ ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ଲେହନ କର, ଏଠାରେ ଯୁବତୀକୁ—ନୂତନ ଆହୁତି/ତାଜା ଶକ୍ତିକୁ—ଖୋଜୁଥାଉ।
Mantra 5
कूचिज्जायते सनयासु नव्यो वने तस्थौ पलितो धूमकेतुः । अस्नातापो वृषभो न प्र वेति सचेतसो यं प्रणयन्त मर्ताः ॥
କେଉଁଠି ସେ ପୁରାତନ ଜନ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ନବୀନ ହୋଇ ଜନ୍ମେ; ବନରେ ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଧୂସର, ଧୂମଧ୍ୱଜଧାରୀ। ଜଳଦ୍ୱାରା ଅସ୍ନାତ ରହି, ସେ ବୃଷଭ ପରି ଅଗ୍ରସର ହୁଏ—ଜାଗୃତ ମର୍ତ୍ୟମାନେ କର୍ମ ପାଇଁ ଯାହାକୁ ଅଗ୍ରେ ନେଇଯାନ୍ତି।
Mantra 6
तनूत्यजेव तस्करा वनर्गू रशनाभिर्दशभिरभ्यधीताम् । इयं ते अग्ने नव्यसी मनीषा युक्ष्वा रथं न शुचयद्भिरङ्गैः ॥
ଯେପରି ଚୋରମାନେ ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ୟଜିଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ବନଚରମାନେ ଦଶ ରଶନାରେ ବନ୍ଧିତ; ତେଣୁ ଏହି ମୋର ମନୀଷା ତୁମ ଉପରେ ନିବିଡ଼ ହୋଇଛି। ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଅଧିକ ନବୀନ ଦୃଷ୍ଟି—ଦୀପ୍ତ ଅଙ୍ଗ (ଶକ୍ତି) ସହିତ ରଥ ପରି ଏହାକୁ ଯୋକ୍ତ କର।
Mantra 7
ब्रह्म च ते जातवेदो नमश्चेयं च गीः सदमिद्वर्धनी भूत् । रक्षा णो अग्ने तनयानि तोका रक्षोत नस्तन्वो अप्रयुच्छन् ॥
ହେ ଜାତବେଦସ, ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ (ପବିତ୍ର ବଚନ) ଓ ନମସ୍କାର, ଏହି ଗୀତ ମଧ୍ୟ—ଏହା ସଦା ବୃଦ୍ଧିକାରୀ ହେଉ। ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମ ତନୟମାନଙ୍କୁ ଓ ଟୋକମାନଙ୍କୁ (ସନ୍ତତିକୁ) ରକ୍ଷା କର; ଆମ ତନୁକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର, ଯେପରି ତାହା ଯଥାର୍ଥ ଧାରଣାରୁ କେବେ ଅପସ୍ରଷ୍ଟ ନ ହେଉ।
Frequently Asked Questions
It invokes Agni to accept the offering, empower the sacrifice, and act as a protective refuge for the worshipper—especially safeguarding home, family, and continuity.
Because fire is concealed in fuel and kindling until awakened; once lit, it actively consumes the offering. The imagery teaches that Agni’s power is subtle but becomes visible through ritual and attention.
It can be recited when lighting a lamp or sacred fire, while offering ghee or simple oblations, and as a prayer for protection of health, children, and household well-being.
Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.