Sukta 81
Sukta 10.81
Traditionally associated with the Viśvakarman hymns (exact ascription varies by Anukramaṇī; requires confirmation for 10.81.1).
Viśvakarman (cosmic artisan/creator)
Trishtubh (standard for 10.81; needs verification)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସର୍ବ-ନିର୍ମାତା ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା—ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଗୁପ୍ତ ଗଭୀରତାରୁ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ‘ଅର୍ପଣ’ କରନ୍ତି। ହିମ୍ନଟି ଆଶ୍ଚର୍ୟଭରା ସୃଷ୍ଟି-ବିଚାରର ପ୍ରଶ୍ନମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ କିପରି ଗଢ଼ାଗଲା ତାହା ଖୋଜେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ବାଚସ୍ପତି (ବାଣୀର ପ୍ରଭୁ) ଭାବେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ସିଧା ଆହ୍ୱାନ କରି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Mantras
Mantra 1
य इमा विश्वा भुवनानि जुह्वदृषिर्होता न्यसीदत्पिता नः । स आशिषा द्रविणमिच्छमानः प्रथमच्छदवराँ आ विवेश ॥
ଯେ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ପଣ କରେ—ଋଷି, ହୋତା—ସେ ଆମ ପିତା ହୋଇ ଆମ ଭିତରେ ନିବାସ କରି ବସିଛି। ଆଶୀର୍ବାଦ-ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ରବିଣ—ସମୃଦ୍ଧି—କୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ପ୍ରଥମେ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେମାନଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି, ଗଭୀରତାରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ମର ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କଲା।
Mantra 2
किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत्स्वित्कथासीत् । यतो भूमिं जनयन्विश्वकर्मा वि द्यामौर्णोन्महिना विश्वचक्षाः ॥
ସତ୍ୟରେ ଆଧାର କ’ଣ ଥିଲା, ଭରସା କ’ଣ ଥିଲା, ଏବଂ କିପରି ଥିଲା? ଯେଉଁଠାରୁ ଭୂମିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଥିବା ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ସର୍ବତ୍ର ଦର୍ଶୀ—ନିଜ ମହିମା-ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) କୁ ସବୁଦିଗରୁ ଆବୃତ କଲା, ସେ ଉତ୍ସ କେଉଁଠି ଥିଲା?
Mantra 3
विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात् । सं बाहुभ्यां धमति सं पतत्रैर्द्यावाभूमी जनयन्देव एकः ॥
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁଖ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାହୁ ଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଦ ଥିବା—ସେଇ ଏକ ଦେବ, ଦ୍ୟାବା-ଭୂମୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ନିଜ ବାହୁଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ଶ୍ୱାସରେ ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ନିଜ ପତତ୍ର (ଶକ୍ତିର ପକ୍ଷ) ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗତିରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରେ।
Mantra 4
किं स्विद्वनं क उ स वृक्ष आस यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः । मनीषिणो मनसा पृच्छतेदु तद्यदध्यतिष्ठद्भुवनानि धारयन् ॥
କେଉଁଟି ସେଇ ବନ (କାଠଦ୍ରବ୍ୟ) ଥିଲା, ଏବଂ କେଉଁଟି ସେଇ ବୃକ୍ଷ ଥିଲା—ଯାହାରୁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀକୁ ଖୋଦି ଗଢ଼ିଲେ? ମନୀଷୀମାନେ ମନରେ ସେଇ ରହସ୍ୟକୁ ପଚାରନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଭୁବନଙ୍କ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତାହା କ’ଣ ଥିଲା?},{
Mantra 5
या ते धामानि परमाणि यावमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा । शिक्षा सखिभ्यो हविषि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः ॥
ହେ ବିଶ୍ୱକର୍ମନ, ତୋର ପରମ ଧାମଗୁଡ଼ିକ—ଉଚ୍ଚତମ, ନିମ୍ନତମ ଓ ମଧ୍ୟମ—ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱଧାବାନ୍ (ସ୍ୱୟଂ-ଶକ୍ତିମାନ) ତୁମେ ହବିଷ୍ୟରେ ସହଚରମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଅ। ତୁମେ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କର; ନିଜ ତନୁ (ପ୍ରକଟ ସ୍ୱରୂପ)କୁ ବୃଦ୍ଧି କରି, ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଆମ ଭିତରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Mantra 6
विश्वकर्मन्हविषा वावृधानः स्वयं यजस्व पृथिवीमुत द्याम् । मुह्यन्त्वन्ये अभितो जनास इहास्माकं मघवा सूरिरस्तु ॥
ହେ ବିଶ୍ୱକର୍ମନ୍! ହବିଷା ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ)ର ଯଜ୍ଞ କର। ଚାରିପାଖର ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ଭ୍ରମରେ ଭ୍ରମଣ କରୁନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ଆମର ମଘବା—ସମୃଦ୍ଧିଦାତା—ସୂରି (ପ୍ରକାଶିତ ନେତା) ଭାବେ ସ୍ଥିର ରହୁ।
Mantra 7
वाचस्पतिं विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं वाजे अद्या हुवेम । स नो विश्वानि हवनानि जोषद्विश्वशम्भूरवसे साधुकर्मा ॥
ଆଜି ବଳର ସମୃଦ୍ଧି (ବାଜ)ରେ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆମେ ବାଚସ୍ପତି ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ—ମନ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେରିତ—ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ବିଶ୍ୱଶମ୍ଭୂ—ସର୍ବମଙ୍ଗଳକାରୀ—ସାଧୁକର୍ମା, ଆମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଆମର ସମସ୍ତ ହବନ/ଆହ୍ୱାନକୁ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ।
Frequently Asked Questions
Viśvakarman is the “all-maker,” a divine artisan who fashions and upholds the worlds. In this hymn he is also invoked as Vācaspati, the Lord of Speech, who perfects works and grants well-being.
It is a poetic way to ask about the ultimate cause of creation. The verse suggests that ordinary material explanations are inadequate, pointing to a deeper, mysterious creative intelligence behind the cosmos.
It can be recited in fire offerings or at the start of important work to pray for ordered creation, skillful accomplishment, effective speech, and protection—asking Viśvakarman to accept the worship and bring universal welfare.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.