
Sukta 10.99
Indra (implied through vajra and Vṛtra-slaying mythic frame)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବୃତ୍ରବଧର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ବଜ୍ରର ଗଢ଼ଣା ଓ ପ୍ରହାର, ବାଧାଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଭଙ୍ଗ, ଏବଂ ଯଜମାନ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧିର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା। ଏଥିରେ ବୀର-ପୌରାଣିକ ଗାଥା ସହ ନୀତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଭାବ ମିଶିଛି—ଇନ୍ଦ୍ର ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଇଷା (ପ୍ରେରଣା), ଊର୍ଜ (ଜୀବନଶକ୍ତି), ଓ ସୁକ୍ଷିତି (ନିରାପଦ ନିବାସ) ଦାନ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ‘ପିପିଲିକା’ (ପିଲା) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଛବି ନମ୍ର ଓ ଅବିରତ ଭକ୍ତିକୁ ଦିବ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସାର୍ବଭୌମ ଦୀପ୍ତିର ଉପାୟ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
Mantra 1
कं नश्चित्रमिषण्यसि चिकित्वान्पृथुग्मानं वाश्रं वावृधध्यै । कत्तस्य दातु शवसो व्युष्टौ तक्षद्वज्रं वृत्रतुरमपिन्वत् ॥
ହେ ଚିକିତ୍ୱାନ୍ (ଜ୍ଞାନୀ), ଆମ ପାଇଁ କେଉଁ ଦୀପ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତକୁ ତୁମେ ପ୍ରେରଣା କରୁଛ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୃଥୁଗ୍ମାନ୍—ବିଶାଳଗାମୀ, ଓ ୱାଶ୍ର—ପରାକ୍ରମୀ—ବୃଦ୍ଧି ପାଉ? ଉଷାର ବ୍ୟୁଷ୍ଟୌ (ପ୍ରଭାତ-ଉଦ୍ଘାଟନ) ସମୟରେ କେଉଁ ଶବସ୍ (ବଳ)ର ଦାତା ୱଜ୍ରକୁ ତକ୍ଷି ତାହାକୁ ଆଗେଇ ଠେଲିଦେଲା, ଯେଣୁ ବୃତ୍ରତୁର—ବୃତ୍ର-ବିନାଶକ—ଆବରଣକାରୀକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଉ?
Mantra 2
स हि द्युता विद्युता वेति साम पृथुं योनिमसुरत्वा ससाद । स सनीळेभिः प्रसहानो अस्य भ्रातुर्न ऋते सप्तथस्य मायाः ॥
କାରଣ ସେ ଦ୍ୟୁତା ଓ ବିଦ୍ୟୁତା ସହ ଗତି କରେ; ସାମ (ସ୍ତୁତିଗାନ) ସହ ଆସେ; ଅସୁରତ୍ୱ—ପ୍ରଭୁତ୍ୱଶକ୍ତି—ଦ୍ୱାରା ସେ ବିଶାଳ ଯୋନିରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଏକେ ନୀଡ଼ର ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ ସେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ କରେ; ସପ୍ତମଜନ୍ମା ଭାଇର ମାୟାଗୁଡ଼ିକ ବିନା ନୁହେଁ।
Mantra 3
स वाजं यातापदुष्पदा यन्त्स्वर्षाता परि षदत्सनिष्यन् । अनर्वा यच्छतदुरस्य वेदो घ्नञ्छिश्नदेवाँ अभि वर्पसा भूत् ॥
ସେ ୱାଜ (ବିଜୟ-ବଳ) ଦିଗକୁ ଯାଏ, ଦୁଷ୍କର ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି; ସ୍ୱର୍-ଲୋକ (ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ) ଜିତି, ଲାଭ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଶତଦୁର—ଶତଦ୍ୱାରୀ ଦୁର୍ଗ—ର ଅନର୍ୱା (ଅଚଳ) ଜ୍ଞାନୀ (ୱେଦ) ଶିଶ୍ନଦେବ—କୁଦେବମାନଙ୍କୁ—ଘାତ କରି ପତନ କରାଇଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦୀପ୍ତ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Mantra 4
स यह्व्योऽवनीर्गोष्वर्वा जुहोति प्रधन्यासु सस्रिः । अपादो यत्र युज्यासोऽरथा द्रोण्यश्वास ईरते घृतं वाः ॥
ସ ଯହ୍ୱ୍ୟ (ବେଗବାନ) ଗୋଷୁ ମଧ୍ୟରେ ଚଳମାନ ଧାରାମାନଙ୍କୁ ଢାଳେ; ପ୍ରଧନ୍ୟ (ଯୁଦ୍ଧ)ରେ ସସ୍ରି (ଦୌଡ଼ୁଥିବା) ଆଗକୁ ଧାଉଁଛି। ଯେଉଁଠାରେ ପାଦହୀନ, ଯୁଜ୍ୟ (ଯୋଗ୍ୟ) ରଥ ଅଛି, ଦ୍ରୋଣୀରେ ଅଶ୍ୱ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଘୃତ-ସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରବାହମାନେ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
Mantra 5
स रुद्रेभिरशस्तवार ऋभ्वा हित्वी गयमारेअवद्य आगात् । वम्रस्य मन्ये मिथुना विवव्री अन्नमभीत्यारोदयन्मुषायन् ॥
ସେ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଲା—ଅଶସ୍ତବ (ନିନ୍ଦାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଯାହା)କୁ ବାଛି—କୁଶଳ ଋଭ୍ୱା ଗୟକୁ ପଛେ ଛାଡ଼ି। ମୋ ମତରେ, ସେ ବମ୍ର (ପିପିଳିକା-ଟିବା)ରେ ଥିବା ଯୁଗଳକୁ ଭିନ୍ନ କରି ଖୋଲିଦେଲା; ଅନ୍ନ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାହାକୁ କାନ୍ଦାଇଲା—ଚୋରି କରି ନେଇଗଲା।
Mantra 6
स इद्दासं तुवीरवं पतिर्दन्षळक्षं त्रिशीर्षाणं दमन्यत् । अस्य त्रितो न्वोजसा वृधानो विपा वराहमयोअग्रया हन् ॥
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦାସକୁ—ତୁବୀରବ (ଘୋର ଗର୍ଜନଶୀଳ)—ଷଡକ୍ଷ (ଛଅ ଆଖିଅଳା)ର ପତି, ତ୍ରିଶୀର୍ଷାଣ (ତିନି ମୁଣ୍ଡଅଳା)—ବଶ କଲା। ତାପରେ ତ୍ରିତ ବଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ବିପା (ଲୋହ-ଅଗ୍ର) ଅଗ୍ରୟା ଅସ୍ତ୍ରରେ ବରାହକୁ ଆଘାତ କରି ପତନ କରାଇଲା।
Mantra 7
स द्रुह्वणे मनुष ऊर्ध्वसान आ साविषदर्शसानाय शरुम् । स नृतमो नहुषोऽस्मत्सुजातः पुरोऽभिनदर्हन्दस्युहत्ये ॥
ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠି, ଦ୍ରୋହୀ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ—ଆକ୍ରମଣକାରୀ ପାଇଁ—ଶର (ବାଣ) ଛାଡ଼ିଲା। ସେ ସର୍ବାଧିକ ପୁରୁଷାର୍ଥୀ ନହୁଷ, ଆମଠାରୁ ସୁଜାତ; ଦସ୍ୟୁହତ୍ୟାରେ ଅର୍ହ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ (ପୁରଃ) ଭେଦି ଖୋଲିଦେଲା।
Mantra 8
सो अभ्रियो न यवस उदन्यन्क्षयाय गातुं विदन्नो अस्मे । उप यत्सीददिन्दुं शरीरैः श्येनोऽयोपाष्टिर्हन्ति दस्यून् ॥
ଚରାଗାହ ପାଇଁ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ବର୍ଷାମେଘ ପରି, ସେ ଆମ ପାଇଁ ବାସସ୍ଥାନ (କ୍ଷୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଥ ଖୋଜିଦିଏ। ସେ ଦେହଧାରୀ ଶକ୍ତିମାନ ସହ ସୋମ ନିକଟେ ବସିଲେ, ଲୋହା ନଖ ଥିବା ଶ୍ୟେନ ପରି ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ପତନ କରାଏ।
Mantra 9
स व्राधतः शवसानेभिरस्य कुत्साय शुष्णं कृपणे परादात् । अयं कविमनयच्छस्यमानमत्कं यो अस्य सनितोत नृणाम् ॥
ଏହି ଉଦ୍ଧତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ସେ କୁତ୍ସ ପାଇଁ ଶୁଷ୍ଣକୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପତିତ କରିଦେଲା। ଏହି ସ୍ୱାମୀ, ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିବା କବିକୁ ଆଗକୁ ନେଲା—ଅତ୍କକୁ—ଯେ ତାହା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ (ସନିତ) ଆଣେ।
Mantra 10
अयं दशस्यन्नर्येभिरस्य दस्मो देवेभिर्वरुणो न मायी । अयं कनीन ऋतुपा अवेद्यमिमीताररुं यश्चतुष्पात् ॥
ଏହି ଜଣେ ପୁରୁଷସମ ଶକ୍ତିମାନମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସେବା ଜିତୁଥିବା—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ, ବରୁଣ ସମ, ମାୟାବାନ (କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ) ଅଧିପତି। ଏହି ଯୁବ ଋତୁପା (ଋତୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ) ଜାଣିଛି; ଚାରି ପାଦରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସ୍ଥିର ଆଧାରକୁ ସେ ମାପି ବିନ୍ୟସ୍ତ କରିଛି।
Mantra 11
अस्य स्तोमेभिरौशिज ऋजिश्वा व्रजं दरयद्वृषभेण पिप्रोः । सुत्वा यद्यजतो दीदयद्गीः पुर इयानो अभि वर्पसा भूत् ॥
ଏହାର ସ୍ତୋତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଔଶିଜ ଋଜିଶ୍ୱନ ପିପ୍ରୁ ପାଇଁ ବୃଷଭର ବଳରେ ବ୍ରଜ (ବାଡ଼/ଆବରଣ)କୁ ଭାଙ୍ଗି ଖୋଲିଦେଲା। ଯଜନୀୟ ଜଣେ ସୋମକୁ ପିଷି (ସୁତ୍ୱା) ଦେଲାବେଳେ, ସେ ଧୀ/ଗୀଃ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ)କୁ ଦୀପ୍ତ କଲା; ପୁରଃ (ଦୁର୍ଗ)ମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅଗ୍ରେ ଯାଇ, ରୂପରେ ପ୍ରକାଶମାନ ହେଲା।
Mantra 12
एवा महो असुर वक्षथाय वम्रकः पड्भिरुप सर्पदिन्द्रम् । स इयानः करति स्वस्तिमस्मा इषमूर्जं सुक्षितिं विश्वमाभाः ॥
ଏଭଳି, ହେ ମହା ଅସୁର, ତୁମ ଧାରଣ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବମ୍ରକ (ପିପିଳିକା) ନିଜ ପାଦମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ସରି ଚଢ଼େ। ସେ (ଇନ୍ଦ୍ର), ଅଗ୍ରସର ହୋଇ, ତାହା ପାଇଁ ସ୍ୱସ୍ତି କରନ୍ତି—ଇଷ (ପ୍ରେରଣା), ଊର୍ଜ (ଶକ୍ତି-ସମୃଦ୍ଧି), ସୁକ୍ଷିତି (ସୁବାସ), ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି।
It praises Indra’s power to break obstruction (Vṛtra) with the vajra, defeat hostile forces, and restore flow—strength, prosperity, and well-being for the worshipper.
They are symbolic of Indra’s decisive victory over what ‘covers’ or blocks life: the thunderbolt represents focused force, and Vṛtra represents obstruction that must be shattered for waters/light to emerge.
It teaches that even small, steady effort and humble devotion can approach divine power; Indra then grants svasti (well-being), energy, good dwelling, and radiance.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.