Sukta 55
Sukta 10.55
Indra (Maghavan)
Trishtubh (probable)
ଇନ୍ଦ୍ର (ମଘବାନ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବୀର ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ସହ ଗୁପ୍ତ ନାମ, କାଳ ଓ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ (ଧୂସରତା ଦ୍ୱାରା ଯୌବନ ‘ଗ୍ରସିତ’) ନେଇ ରହସ୍ୟମୟ, ପ୍ୟାରାଡକ୍ସ-ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତନ ମିଶିଛି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟାଉ-ପୃଥିବୀର କୋସ୍ମିକ ଧାରଣ ଓ ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ-ପ୍ରେରଣା ଦାସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ଖେଦାଇ ଶୃଙ୍ଖଳା ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରେ। ସମଗ୍ରରେ ଏହା ଏକ ସ୍ତୋତ୍ର (ପ୍ରଶଂସା) ଓ ସାଧାରଣ ଆଶାକୁ ଓଲଟାଇଦେଉଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ—ଦୁଇଁଟି ଏକାସାଥି।
Mantras
Mantra 1
दूरे तन्नाम गुह्यं पराचैर्यत्त्वा भीते अह्वयेतां वयोधै । उदस्तभ्नाः पृथिवीं द्यामभीके भ्रातुः पुत्रान्मघवन्तित्विषाणः ॥
ଦୂରେ ଅଛି ସେ ଗୁହ୍ୟ ନାମ—ବାହ୍ୟମୁଖୀ ଗତିରୁ ପରାବୃତ୍ତ; ତଥାପି ଭୀତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ତୁମକୁ ଡାକନ୍ତି, ହେ ବୟୋଧା (ସମୃଦ୍ଧି-ବିଧାତା)। ହେ ମଘବନ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାମ୍କୁ ସମୀପରେ ଭିତ୍ତି ଦେଇ ଧାରଣ କରିଛ, ଭ୍ରାତୃର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ (ରକ୍ଷା କରି)।
Mantra 2
महत्तन्नाम गुह्यं पुरुस्पृग्येन भूतं जनयो येन भव्यम् । प्रत्नं जातं ज्योतिर्यदस्य प्रियं प्रियाः समविशन्त पञ्च ॥
ମହାନ ଅଟେ ସେ ଗୁହ୍ୟ ନାମ—ବହୁସ୍ପୃଶ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୂତକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅ, ଏବଂ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭବ୍ୟକୁ (ଆଗାମୀକୁ) ମଧ୍ୟ। ତାହାର ପ୍ରାଚୀନ, ଜନିତ ଜ୍ୟୋତି—ତାହାର ପ୍ରିୟ ଧାମରେ—ପାଞ୍ଚ ପ୍ରିୟ ଏକାସାଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
Mantra 3
आ रोदसी अपृणादोत मध्यं पञ्च देवाँ ऋतुशः सप्तसप्त । चतुस्त्रिंशता पुरुधा वि चष्टे सरूपेण ज्योतिषा विव्रतेन ॥
ସେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଦୁହିଁକୁ ଏବଂ ମଧ୍ୟଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ଋତୁକ୍ରମେ ପାଞ୍ଚ ଦେବଙ୍କୁ (ସ୍ଥାପନ କଲେ), ସାତ-ସାତକୁ। ବତ୍ତିଶ ଦ୍ୱାରା ସେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଦେଖନ୍ତି—ଏକରୂପ ଜ୍ୟୋତି ସହ, ତଥାପି ବିସ୍ତୃତ ଋତ (ବିଶ୍ୱନିୟମ) ସହିତ।
Mantra 4
यदुष औच्छः प्रथमा विभानामजनयो येन पुष्टस्य पुष्टम् । यत्ते जामित्वमवरं परस्या महन्महत्या असुरत्वमेकम् ॥
ହେ ଉଷା, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତେଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ‘ପୁଷ୍ଟିର ପୁଷ୍ଟି’କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ତୁମର ଜାମି-ତ୍ୱ (ସଗପଣ) ନିମ୍ନ ହୁଏ ଓ ଅନ୍ୟଟି ଉଚ୍ଚ—ସେତେବେଳେ ମହାନଙ୍କ ମହାନ ‘ଅସୁରତ୍ୱ’ (ସର୍ବାଧିକାର) ଏକମାତ୍ର।
Mantra 5
विधुं दद्राणं समने बहूनां युवानं सन्तं पलितो जगार । देवस्य पश्य काव्यं महित्वाद्या ममार स ह्यः समान ॥
ବହୁଙ୍କ ସମାଗମରେ ଦ୍ରୁତକୁ ଧୂସରବର୍ଣ୍ଣ ଜଣେ ଗ୍ରସିଲେ—ଯୁବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଦେବଙ୍କ ମହିମାରୁ ତାଙ୍କ କାବ୍ୟକୌଶଳ ଦେଖ: ଆଜି ସେ ମରିଗଲେ—କିନ୍ତୁ ଗତକାଲି ସେ ଏହି ସମାନ ଥିଲେ।
Mantra 6
शाक्मना शाको अरुणः सुपर्ण आ यो महः शूरः सनादनीळः । यच्चिकेत सत्यमित्तन्न मोघं वसु स्पार्हमुत जेतोत दाता ॥
ଶାକ୍ମନ ବଳରେ ତେଜସ୍ବୀ ଅରୁଣ, ସୁପର୍ଣ (ସୁନ୍ଦର-ପକ୍ଷୀ) ମହା-ବିଶାଳରେ ଶୂର ହୋଇ ଆସେ—ସନାତନକାଳରୁ ଯାତ୍ରାରେ ଅଶ୍ରାନ୍ତ। ସେ ଯାହା ଚିକେତ (ବୁଝେ) ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ; ତାହା କେବେ ମୋଘ ନୁହେଁ: ସେ ସ୍ପୃହଣୀୟ ବସୁ-ସମୃଦ୍ଧି ଜିତେ ଏବଂ ସେହି ଦାନ ମଧ୍ୟ କରେ।
Mantra 7
ऐभिर्ददे वृष्ण्या पौंस्यानि येभिरौक्षद्वृत्रहत्याय वज्री । ये कर्मणः क्रियमाणस्य मह्न ऋतेकर्ममुदजायन्त देवाः ॥
ଏହି ବଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ବୃଷ୍ଣ୍ୟ ପୌଂସ୍ୟ (ବୀର୍ୟଶକ୍ତି) ଦାନ କଲେ; ସେହି ବଳରେ ଭଜ୍ରୀ (ଭଜ୍ରଧାରୀ) ବୃତ୍ରହତ୍ୟା ପାଇଁ ବଳବାନ ହେଲେ। କ୍ରିୟମାଣ କର୍ମର ମହିମାରେ ଦେବମାନେ ଋତକର୍ମ (ଋତର କର୍ମ)ର ସତ୍ୟକ୍ରିୟାରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଉଦୟ ହୋଇ ଜନ୍ମିଲେ।
Mantra 8
युजा कर्माणि जनयन्विश्वौजा अशस्तिहा विश्वमनास्तुराषाट् । पीत्वी सोमस्य दिव आ वृधानः शूरो निर्युधाधमद्दस्यून् ॥
କର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱୌଜା (ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ) କର୍ମମାନଙ୍କୁ ଜନୟ କରେ—ଅଶସ୍ତିହା (ଅପକୀର୍ତ୍ତିର ସଂହାରକ), ବିଶ୍ୱମନା, ଆକ୍ରମଣରେ ଅତୁରାଷାଟ୍ (ଅଜେୟ). ଦିବ୍ୟ ସୋମ ପାନ କରି ଏବଂ ସେହି ଉଚ୍ଚତାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ଶୂର ଯୁଦ୍ଧଦ୍ୱାରା ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ବାହାରେ ହଂକାଇଦେଲା।
Frequently Asked Questions
The hymn primarily addresses Indra, especially as Maghavan (“the bountiful”), the Soma-strengthened hero who protects and grants victory.
It suggests that Indra’s true power is not grasped by ordinary, outward-looking perception; yet he can still be invoked and becomes near and effective for those in fear or need.
On the outer level it is victory over hostile forces; on the inner level it symbolizes removing obstructive, chaotic tendencies so order, clarity, and strength can prevail.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.