Sukta 92
Sukta 10.92
Agni (as Hotṛ, guest, luminous ketu ascending to heaven)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞର ରଥସାରଥି ଓ କୁଳ-ପୁରୋହିତ (ହୋତୃ) ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ରାତିର ଅତିଥି, ଯିଏ ଶୁଷ୍କ ସମିଧାରୁ ଜ୍ୱଳି ଉଠି ଦ୍ୟୁଲୋକ ପ୍ରତି ଦୀପ୍ତିମାନ କେତୁ ଭାବେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତିକୁ ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇଛି—ଏତେ ବିଶାଳ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର-ସଦୃଶ ପ୍ରଭାବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମରଣ ହୁଏ—ସହିତ ପ୍ରାଚୀନ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷି-ପରମ୍ପରା ଓ ସୋମ-ପୀଡନ ଉପକରଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ପଥ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पतिं विशां होतारमक्तोरतिथिं विभावसुम् । शोचञ्छुष्कासु हरिणीषु जर्भुरद्वृषा केतुर्यजतो द्यामशायत ॥
ଯଜ୍ଞର ତୁମ ରଥ୍ୟ (ରଥସାରଥି), ବିଶ୍ପତି (ଜନମାନସର ଅଧିପତି), ବିଶାଂ ହୋତୃ (କୁଳମାନଙ୍କ ହୋତୃ), ରାତ୍ରିମାନଙ୍କ ଅତିଥି, ବିଭାବସୁ (ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରକାଶମାନ)—ଦହି ଉଠି, ଶୁଷ୍କ ସମିଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଶ୍ରମ କରେ। ସେଇ ବୃଷା (ବଳବାନ) କେତୁ (ପ୍ରକାଶଚିହ୍ନ), ଯଜତ (ପୂଜ୍ୟ), ନିଜକୁ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ କରିଛି।
Mantra 2
इममञ्जस्पामुभये अकृण्वत धर्माणमग्निं विदथस्य साधनम् । अक्तुं न यह्वमुषसः पुरोहितं तनूनपातमरुषस्य निंसते ॥
ଏହି ଦୀପ୍ତିଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବାରେ ତ୍ୱରିତ ଅଗ୍ନିକୁ—ଉଭୟେ (ଦ୍ୟାଵା-ପୃଥିବୀ/ଦୁଇ ପକ୍ଷ) ଧର୍ମର ଧାରକ, ବିଦଥ (ସଭା-ଯଜ୍ଞ)ର ସାଧକ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ରାତିର ଶିଖା ପରି, ସେ ଯହ୍ୱ (ବେଗବାନ)କୁ ଉଷାମାନେ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଆଗରେ ବସାନ୍ତି; ଅରୁଣ (ରୁଦ୍ର/ଲାଲିମାମୟ)ର ତନୂନପାତ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
Mantra 3
बळस्य नीथा वि पणेश्च मन्महे वया अस्य प्रहुता आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वमाशतादिज्जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥
ଆମେ ତାହାର ବଳର ନେତୃତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଏବଂ ପଣିର ଭେଦନ (ବନ୍ଧ ଖୋଲିବା)କୁ ମନେ ଚିନ୍ତନ କରୁ; ତାହାର ବୟଃ (ପକ୍ଷୀରୂପ ତ୍ୱରିତ ଶକ୍ତିମାନ) ଅସୁରତ୍ତ୍ୱ—ଭକ୍ଷଣ ପାଇଁ—ପ୍ରହିତ ହୋଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଘୋରମାନେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ଦୈବ୍ୟ ଜନକୁ ଜୟଘୋଷରେ ଗଞ୍ଜାଇଲେ।
Mantra 4
ऋतस्य हि प्रसितिर्द्यौरुरु व्यचो नमो मह्यरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरेऽथो भगः सविता पूतदक्षसः ॥
ଋତର ପ୍ରସୃତି ହେଉଛି ବିଶାଳ, ଦୂରବ୍ୟାପୀ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ)—ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ; ମହାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଅରମତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଏହାକୁ ଏକସାଥିରେ ଅବଗତ କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଭଗ ଓ ସବିତୃ—ଶୁଦ୍ଧ ଦକ୍ଷ (ବିବେକ)ଯୁକ୍ତ।
Mantra 5
प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवस्तिरो महीमरमतिं दधन्विरे । येभिः परिज्मा परियन्नुरु ज्रयो वि रोरुवज्जठरे विश्वमुक्षते ॥
ରୁଦ୍ର ପ୍ରେରକ ସହ ଆଗକୁ ନଦୀମାନେ ଗତି କରନ୍ତି; ପୃଥିବୀର ସର୍ବତ୍ର ମହାନ ଅରମତିକୁ ସେମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ସହ ପରିଭ୍ରମଣଶୀଳ (ପରିଜ୍ମା) ବିଶାଳ ଢାଳମାନଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରେ—ଗର୍ଜନ କରି—ସେ ନିଜ ଗର୍ଭଭିତରେ ଥିବା ସମସ୍ତକୁ ଜଳରେ ସିଞ୍ଚିତ କରେ।
Mantra 6
क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयो दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः । तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमेन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः ॥
ବଳବାନ ରୁଦ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ମରୁତମାନେ, ଦ୍ୟୌର ଶ୍ୟେନମାନଙ୍କ ପରି, ଅସୁରଙ୍କ ନିବାସ-ଶକ୍ତିମାନେ—ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବରୁଣ ଦେଖନ୍ତି; ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ; ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ରୁତମାନଙ୍କ (ଅର୍ବଶ) ଦ୍ୱାରା—ସଦା ଦ୍ରୁତ।
Mantra 7
इन्द्रे भुजं शशमानास आशत सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये । प्र ये न्वस्यार्हणा ततक्षिरे युजं वज्रं नृषदनेषु कारवः ॥
ଇନ୍ଦ୍ରରେ ସେମାନେ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଅଧିକାର-ସାଧନାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ, ଏବଂ ବୃଷଭ ପୌରୁଷେୟ ଶକ୍ତିରେ। ଯେ କାରୁମାନେ ଅର୍ହ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ-ଆସନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ବଜ୍ରକୁ ଗଢ଼ିଲେ।
Mantra 8
सूरश्चिदा हरितो अस्य रीरमदिन्द्रादा कश्चिद्भयते तवीयसः । भीमस्य वृष्णो जठरादभिश्वसो दिवेदिवे सहुरिः स्तन्नबाधितः ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର ହରିତ (ଦ୍ରୁତ) ଅଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗତି ପାଆନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅତିଶୟ ତବୀୟସ୍ (ପ୍ରବଳ) ଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖରେ କିଏ ନିର୍ଭୟ ରହିପାରିବ? ଭୀମ ବୃଷଭଙ୍କ ଜଠରରୁ ବଳବାନ ଶ୍ୱାସ—ଶକ୍ତିର ପ୍ରାଣ—ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଦିନେଦିନେ ସହୁରି (ଅଡ଼ିଗ) ବଳ ଅପରାଜିତ ଭାବେ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ ଚାଲେ।
Mantra 9
स्तोमं वो अद्य रुद्राय शिक्वसे क्षयद्वीराय नमसा दिदिष्टन । येभिः शिवः स्ववाँ एवयावभिर्दिवः सिषक्ति स्वयशा निकामभिः ॥
ଆଜି ଆପଣମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ—ଶିକ୍ୱସେ (ଜ୍ଞାନୀ/ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ)—ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତିଗୀତ) ଗଢ଼ନ୍ତୁ; କ୍ଷୟଦ୍ୱୀର (ବୀରତା ସ୍ଥାପକ ଅଧିପତି)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ସହ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ଶକ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶିବ (ମଙ୍ଗଳକର) ଏବଂ ସ୍ୱବାନ୍ (ସ୍ୱାଧୀନ) — ସେହି ଏବୟାବ (ସହାୟକ) ବଳମାନେ ଦ୍ୱାରା — ସେ ଦିବ୍ୟରୁ ସ୍ୱୟଶା (ସ୍ୱପ୍ରକାଶ) ତେଜମାନଙ୍କୁ ନିକାମ (ଅନ୍ତରିଚ୍ଛା) ଅନୁସାରେ ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି।
Mantra 10
ते हि प्रजाया अभरन्त वि श्रवो बृहस्पतिर्वृषभः सोमजामयः । यज्ञैरथर्वा प्रथमो वि धारयद्देवा दक्षैर्भृगवः सं चिकित्रिरे ॥
ସେମାନେ ହିଁ ପ୍ରଜା (ମାନବ-ଭବନ) ପାଇଁ ବାଣୀର ବିଶାଳ ଶ୍ରବଃ (ଯଶ/କୀର୍ତ୍ତି) ବହନ କରି ଆଣିଲେ—ବୃହସ୍ପତି, ବୃଷଭ, ସୋମଜାମୟ (ସୋମଙ୍କ ସଗା)। ଯଜ୍ଞମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଥର୍ବା ପ୍ରଥମେ କାର୍ଯ୍ୟ-ବିଧିମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ; ଦେବମାନେ ଦକ୍ଷ (କୌଶଳ) ସହ—ଭୃଗୁମାନେ—ସଂ ଚିକିତ୍ରିରେ (ସମଗ୍ର ବିବେକ/ଅଖଣ୍ଡ ଜ୍ଞାନ)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Mantra 11
ते हि द्यावापृथिवी भूरिरेतसा नराशंसश्चतुरङ्गो यमोऽदितिः । देवस्त्वष्टा द्रविणोदा ऋभुक्षणः प्र रोदसी मरुतो विष्णुरर्हिरे ॥
ନିଶ୍ଚୟ—ସୃଜନ-ବୀଜରେ ସମୃଦ୍ଧ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ନରାଶଂସ, ଚତୁରଙ୍ଗ ଶକ୍ତି, ଯମ ଓ ଅଦିତି; ଦେବ ତ୍ୱଷ୍ଟା—ରୂପକାର, ଦ୍ରବିଣୋଦା (ସମୃଦ୍ଧିଦାତା), ଋଭୁକ୍ଷଣ; ଏବଂ ମରୁତ ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ଏହି ସମସ୍ତେ ବିସ୍ତୃତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଜନ କରି, ଆଗେଇଯାଉଥିବା ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ରଖିଛନ୍ତି।
Mantra 12
उत स्य न उशिजामुर्विया कविरहिः शृणोतु बुध्न्यो हवीमनि । सूर्यामासा विचरन्ता दिविक्षिता धिया शमीनहुषी अस्य बोधतम् ॥
ଏବଂ ଉର୍ବିୟା କବି—ଉଶିଜାମ୍—ସର୍ପ, ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ହବି ଅର୍ପଣର କର୍ମରେ ଆମକୁ ଶୁଣୁନ୍ତୁ। ଦିବି-କ୍ଷିତାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶମୀ ଓ ନହୁଷଙ୍କ ଦୀପ୍ତ ଧିୟା ଦ୍ୱାରା, ଏହି (ଆମ ଆହ୍ୱାନ) ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହାକୁ ଆମ ଭିତରେ ଚେତନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 13
प्र नः पूषा चरथं विश्वदेव्योऽपां नपादवतु वायुरिष्टये । आत्मानं वस्यो अभि वातमर्चत तदश्विना सुहवा यामनि श्रुतम् ॥
ପୂଷା ଆମ ଯାତ୍ରାକୁ ଆଗେଇ ନେଉନ୍ତୁ; ବିଶ୍ୱଦେବ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଅପାଂ ନପାତ୍ ପାହାରା ଦିଅନ୍ତୁ; ବାୟୁ ଆମ ଇଷ୍ଟି ପାଇଁ ସହାୟ ହେଉନ୍ତୁ। ଅଧିକ ଦୀପ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍ ପ୍ରତି ମୁହଁ ଫେରାଉଥିବା ପ୍ରାଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ଏବଂ ସୁହବ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ ନିଜ ଗମନରେ ଏହି (ଆମ ବାଣୀ) ଶୁଣୁନ୍ତୁ।
Mantra 14
विशामासामभयानामधिक्षितं गीर्भिरु स्वयशसं गृणीमसि । ग्नाभिर्विश्वाभिरदितिमनर्वणमक्तोर्युवानं नृमणा अधा पतिम् ॥
ଏହି ଅଭୟ ଜନସମୂହମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକ୍ଷିତ, ସ୍ୱୟଂ-ଯଶସ୍ୱୀ (ସ୍ୱପ୍ରକାଶମାନ) ପରମକୁ ଆମେ ଗୀର୍ଭିଃ—ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତିବାଣୀଦ୍ୱାରା ଗାଉଛୁ। ସର୍ବ ଗ୍ନାଭିଃ—ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ—ଅନର୍ବଣ, ଅଖଣ୍ଡିତ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ଅଦିତିକୁ ଆମେ ଦୃଢ଼ କରୁଛୁ; ଉଷାର ଉଦୟରେ ଯୁବା, ନୃମଣା—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା, ସତ୍ୟ ପତି (ପ୍ରଭୁ)କୁ।
Mantra 15
रेभदत्र जनुषा पूर्वो अङ्गिरा ग्रावाण ऊर्ध्वा अभि चक्षुरध्वरम् । येभिर्विहाया अभवद्विचक्षणः पाथः सुमेकं स्वधितिर्वनन्वति ॥
ଏଠାରେ ଜନ୍ମତଃ ପ୍ରାଚୀନ ଅଙ୍ଗିରା ରେଭ—ପ୍ରେରିତ ନାଦ—ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଊର୍ଧ୍ୱ ଉଠାଇଥିବା ଗ୍ରାବାଣ (ସୋମ-ପେଷଣ ପଥର) ଅଧ୍ୱର—ଯଜ୍ଞ—ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲା। ଏହି ଉପାୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହାୟା—ବିଶାଳ—ସେ ବିଚକ୍ଷଣ, ସ୍ପଷ୍ଟଦର୍ଶୀ ହେଲେ; ପାଥଃ ସୁମେକଂ—ମାର୍ଗ ସୁସ୍ଥିର ହେଲା, ଯେପରି ସ୍ୱଧିତିଃ—ଅନ୍ତର୍ବିବେକର କୁହାଡ଼ି—ବନନ୍ୱତି, ବୃଦ୍ଧିକୁ କାଟି ରାସ୍ତା ଖୋଲେ।
Frequently Asked Questions
Agni is the main deity—praised as the Hotṛ (chief ritual priest), the welcomed guest, and a radiant ketu (luminous sign) rising toward heaven.
Because Agni is ritually ‘received’ and tended, especially in evening or night-kindling; the fire is treated like an honored guest whose presence brings light, protection, and ritual success.
It recalls the ancient seer-line associated with discovering and establishing sacred fire and ritual knowledge, implying that today’s sacrifice follows a proven, well-made path that also awakens inner insight.
Ask anything about Sukta 92 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.