
Sukta 10.98
Devāpi Ārṣṭiṣeṇa (with Ārṣṭiṣeṇa/Devāpi figures prominent in the hymn’s narrative)
Bṛhaspati as the invoked power; allied forms named: Mitra, Varuṇa, Pūṣan, Ādityas, Vasus, Maruts; rain-force Parjanya is the boon/action requested
Triṣṭubh (probable for RV 10.98; verse length and cadence typical)
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବର୍ଷା-ଆହ୍ୱାନ, ଯାହାକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନର ରୂପ ଦିଆଯାଇଛି। ରାଜା ଶାଂତନୁଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଦେବାପି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଠାରୁ ଶକ୍ତିମୟ ବାଣୀ ପାଇ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ ବର୍ଷାର ଆଗମନକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି ଓ ଦେବ-ସମନ୍ୱୟର କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ପୂଷଣ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ମରୁତ୍ ଆଦି ସହଚର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଜଳ, ଉର୍ବରତା ଓ ସମୁଦାୟର କୁଶଳତାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ଶେଷଭାଗରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକରୁ ‘ଜଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା’ ମୁକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
Mantra 1
बृहस्पते प्रति मे देवतामिहि मित्रो वा यद्वरुणो वासि पूषा । आदित्यैर्वा यद्वसुभिर्मरुत्वान्त्स पर्जन्यं शंतनवे वृषाय ॥
ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ମୋର ଆହ୍ୱାନ ସମ୍ମୁଖେ ଆସି ଏଠାରେ ଦେବଶକ୍ତି ଧାରଣ କର; ତୁମେ ମିତ୍ର ହେଉ କି ବରୁଣ, କି ପୂଷନ—କିମ୍ବା ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ, ବସୁମାନଙ୍କ ସହ, କିମ୍ବା ମରୁତ୍ୱାନ୍ (ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା) ରୂପେ—ତେବେ ଶନ୍ତନୁଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମାର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପର୍ଜନ୍ୟକୁ ଜାଗ୍ରତ କର, ଯେଣୁ ସେ ଫଳଦାୟକ ବର୍ଷା ବର୍ଷାଉ।
Mantra 2
आ देवो दूतो अजिरश्चिकित्वान्त्वद्देवापे अभि मामगच्छत् । प्रतीचीनः प्रति मामा ववृत्स्व दधामि ते द्युमतीं वाचमासन् ॥
ହେ ଦେବାପି, ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ଦେବଦୂତ—ଦ୍ରୁତ ଓ ବିବେକୀ—ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁ। ମୋ ଦିଗକୁ ପୁନଃ ଫେରି, ମୋତେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଆସ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୟୁମତୀ (ପ୍ରକାଶମୟ) ବାଣୀକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି, ଯାହା ଅନ୍ତରେ ଆସନ ନେଉଛି—ଯେଣୁ ଅନ୍ତର୍ୟାଗ ଯଥାବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଉ।
Mantra 3
अस्मे धेहि द्युमतीं वाचमासन्बृहस्पते अनमीवामिषिराम् । यया वृष्टिं शंतनवे वनाव दिवो द्रप्सो मधुमाँ आ विवेश ॥
ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୟୁମତୀ (ପ୍ରକାଶମୟ) ବାଣୀକୁ ସ୍ଥାପନ କର—ଯାହା ଅନ୍ତରେ ଦୃଢ଼ ଆସନ ନେଉ, ଅନାମୀବ (ଅପାୟରହିତ) ହେଉ, ଇଷିର (ତୀବ୍ର ପ୍ରେରଣାଶୀଳ) ହେଉ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଶନ୍ତନୁ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧିଦାୟକ ବର୍ଷା ଲାଭ କରିବା; ଏବଂ ଦିବର ମଧୁମୟ ବିନ୍ଦୁ ଆମ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ।
Mantra 4
आ नो द्रप्सा मधुमन्तो विशन्त्विन्द्र देह्यधिरथं सहस्रम् । नि षीद होत्रमृतुथा यजस्व देवान्देवापे हविषा सपर्य ॥
ମଧୁମୟ ବିନ୍ଦୁମାନେ ଆମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସହସ୍ରଗୁଣ ବଳବାନ ରଥ ଆମକୁ ଦେହି। ହୋତୃ-ଆସନରେ ବସ; ଋତୁଅନୁସାରେ, ଋତର ଲୟରେ ଯଜ୍ଞ କର; ହେ ଦେବାପି, ହବିଷା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ସପର୍ୟା କର—ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ସୁସେବିତ ହୁଅନ୍ତୁ ଓ ଅବତରଣ ସୁସ୍ଥିର ହେଉ।
Mantra 5
आर्ष्टिषेणो होत्रमृषिर्निषीदन्देवापिर्देवसुमतिं चिकित्वान् । स उत्तरस्मादधरं समुद्रमपो दिव्या असृजद्वर्ष्या अभि ॥
ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ଋଷି ହୋତୃ-ଆସନରେ ବସିଲେ—ଦେବାପି, ଦେବସୁମତିକୁ ଜାଣିଥିବା, ଦେବମୁଖୀ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିକୁ ଚିହ୍ନିଥିବା। ଉପର ସମୁଦ୍ରରୁ ତଳ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦିବ୍ୟ ଜଳ—ବର୍ଷାଜଳ—ମୁକ୍ତ କଲେ; ଧାରାମାନେ ବହିଲା, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ମଧ୍ୟରେ ଅଟକିଥିବା ପଥ ଖୋଲିଗଲା।
Mantra 6
अस्मिन्त्समुद्रे अध्युत्तरस्मिन्नापो देवेभिर्निवृता अतिष्ठन् । ता अद्रवन्नार्ष्टिषेणेन सृष्टा देवापिना प्रेषिता मृक्षिणीषु ॥
ସେଇ ଉପର ସମୁଦ୍ରରେ ଜଳମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇ ଦଢ଼ିଥିଲେ; ପରେ ସେମାନେ ଧାଇଲେ—ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଦେବାପି ପ୍ରେରିତ କଲେ—ମୃକ୍ଷିଣୀ ପଥମାନେ, ଶୁଦ୍ଧିକରଣର ନାଳୀମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଜୀବନ ଓ ମନର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଧୋଇ ନବୀନ କରୁଥିବା ପରି।
Mantra 7
यद्देवापिः शंतनवे पुरोहितो होत्राय वृतः कृपयन्नदीधेत् । देवश्रुतं वृष्टिवनिं रराणो बृहस्पतिर्वाचमस्मा अयच्छत् ॥
ଶନ୍ତନୁ ପାଇଁ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ବରିତ ଦେବାପି କୃପାଭାବରେ ହୋତ୍ରକର୍ମ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲାବେଳେ, ଦେବଶ୍ରୁତ—ବୃଷ୍ଟି ଆଣୁଥିବା—ବାଣୀରେ ରମି ବୃହସ୍ପତି ତାହାକୁ ବାକ୍ ଦାନ କଲେ।
Mantra 8
यं त्वा देवापिः शुशुचानो अग्न आर्ष्टिषेणो मनुष्यः समीधे । विश्वेभिर्देवैरनुमद्यमानः प्र पर्जन्यमीरया वृष्टिमन्तम् ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ମାନବ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ଦେବାପି ଜ୍ୱାଳାତେଜରେ ସମିଧାନ କରେ—ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ଓ ହର୍ଷିତ—ତୁମେ ବୃଷ୍ଟିବାନ ପର୍ଜନ୍ୟକୁ ପ୍ରେରଣ କର; ବୃଷ୍ଟିଭରା ଅବତରଣକୁ ଜାଗ୍ରତ କର।
Mantra 9
त्वां पूर्व ऋषयो गीर्भिरायन्त्वामध्वरेषु पुरुहूत विश्वे । सहस्राण्यधिरथान्यस्मे आ नो यज्ञं रोहिदश्वोप याहि ॥
ପୂର୍ବତନ ଋଷିମାନେ ଗୀର୍ଭିରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ଅଧ୍ୱରମାନେ ସମସ୍ତେ, ହେ ପୁରୁହୂତ, ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଆମ ପାଇଁ ସହସ୍ରଗଣ ରଥ ଆଣ; ହେ ରୋହିଦଶ୍ୱ, ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସ।
Mantra 10
एतान्यग्ने नवतिर्नव त्वे आहुतान्यधिरथा सहस्रा । तेभिर्वर्धस्व तन्वः शूर पूर्वीर्दिवो नो वृष्टिमिषितो रिरीहि ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହି—ନବତି-ନବ ହଜାର ରଥ-ହବିଷ୍ୟ—ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଆହୁତ ହୋଇ ଢାଳାଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଶୂର, ତୁମ ଶକ୍ତିମୟ ତନୁଗୁଡ଼ିକ—ବହୁ ଓ ପୁରାତନ—ବୃଦ୍ଧି ପାଉ। ପରେ ତୁମ ପ୍ରେରଣାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଦିବରୁ ଆମ ପାଇଁ ବୃଷ୍ଟି ଆଣ; ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 11
एतान्यग्ने नवतिं सहस्रा सं प्र यच्छ वृष्ण इन्द्राय भागम् । विद्वान्पथ ऋतुशो देवयानानप्यौलानं दिवि देवेषु धेहि ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହି—ନବତି ହଜାର ଶକ୍ତି—ସଂଗ୍ରହ କରି, ବଳବାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାଗ ଭାବେ ଆଗକୁ ଦିଅ। ଋତୁକ୍ରମେ ଚାଲୁଥିବା ପଥ, ଦେବୟାନ ମାର୍ଗ ଜାଣି, ଆମ ଆହୁତିକୁ ମଧ୍ୟ ଦିବରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କର—ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକରେ ଦୃଢ଼ କର।
Mantra 12
अग्ने बाधस्व वि मृधो वि दुर्गहापामीवामप रक्षांसि सेध । अस्मात्समुद्राद्बृहतो दिवो नोऽपां भूमानमुप नः सृजेह ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାପଗୁଡ଼ିକୁ ଆଘାତ କରି ଦୂରେ ହଂକାଇଦେ; ଦୁର୍ଗମ ପୀଡାଗୁଡ଼ିକୁ ହଟା; ଭକ୍ଷକ ରକ୍ଷାଂସି—ଅନ୍ଧକାରର ଶକ୍ତିମାନେ—କୁ ପଛକୁ ଠେଲିଦେ। ଏହି ବୃହତ୍ ସମୁଦ୍ରରୁ, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଦିବରୁ, ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ଅପାଂ ଭୂମାନ—ଜଳମାନଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ମୁକ୍ତ କର; ତାହା ଆମ ନିକଟକୁ ଆସୁ।
It is a hymn for restoring rain and prosperity. Bṛhaspati is invoked to empower the priest Devāpi’s speech so that Parjanya’s rainfall is awakened and drought ends.
Bṛhaspati represents the power of correct mantra and priestly speech (vāc). The hymn treats rain as something released when sacred speech aligns the gods and the cosmic order.
Devāpi appears as the chosen priest (purohita) for King Śaṃtanū. The hymn recalls how Devāpi kindled the rite and received rain-winning speech from Bṛhaspati for the kingdom’s welfare.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.