Sukta 48
Sukta 10.48
Indra (self-proclamation)
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଥମ-ପୁରୁଷ ଆତ୍ମଘୋଷଣା; ସେ ଧନ, ବିଜୟ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ‘ଭୋଜନ’ (ଭୋଜନ)ର ଯଥାଯଥ ବଣ୍ଟନ ଉପରେ ନିଜର ଆଦିକାଳୀନ ଅଧିପତ୍ୟ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା କଥା କହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବଳକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ରିୟ ଆଦି ଦେବଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଅପରାଜେୟ ସ୍ଥିତି ଦାବି କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ସ୍ତୁତି-ଗୀତ ଭାବେ କାମ କରେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷା ଉପରେ ଏବଂ ଅର୍ପଣ ଓ ଯଥାର୍ଥ ବାକ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଉପରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୃଢ଼ କରେ।
Mantras
Mantra 1
अहं भुवं वसुनः पूर्व्यस्पतिरहं धनानि सं जयामि शश्वतः । मां हवन्ते पितरं न जन्तवोऽहं दाशुषे वि भजामि भोजनम् ॥
ମୁଁ ବସୁମାନଙ୍କର ପ୍ରାଚୀନ ଅଧିପତି; ମୁଁ ଧନକୁ ଶଶ୍ୱତ ଭାବେ ଏକତ୍ର କରି ଜୟସହ ସଂଗ୍ରହ କରେ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ଡାକିବା ପରି ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯେ ଯଜ୍ଞାର୍ପଣ କରେ, ସେ ଦାଶୁଷକୁ ମୁଁ ଭୋଜନ—ଅନ୍ତଃପୋଷଣ ଓ ସୁଖର ଅଂଶ—ବିଭାଜି ଦେଉଛି।
Mantra 2
अहमिन्द्रो रोधो वक्षो अथर्वणस्त्रिताय गा अजनयमहेरधि । अहं दस्युभ्यः परि नृम्णमा ददे गोत्रा शिक्षन्दधीचे मातरिश्वने ॥
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର—ବାଧାଦାୟକ ‘ରୋଧ’ ଓ ଅଥର୍ବଣ-ଶକ୍ତିର ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷ; ତ୍ରିତା ପାଇଁ ମୁଁ ଅହି (ସର୍ପ) ଉପରୁ ଆଲୋକର କିରଣମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲି। ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମୁଁ ନୃମ୍ଣ (ବଳ) କୁ ଚାରିପାଖେ ସ୍ଥାପିଲି; ଏବଂ ମାତରିଶ୍ୱନ ପାଇଁ ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଗୋତ୍ରା (ଗୋ-ବାଡ଼ା) ଶିଖାଇଲି—ଯେପରି ଗୁହ୍ୟ ଅଗ୍ନି ବହନ ହେଉ।
Mantra 3
मह्यं त्वष्टा वज्रमतक्षदायसं मयि देवासोऽवृजन्नपि क्रतुम् । ममानीकं सूर्यस्येव दुष्टरं मामार्यन्ति कृतेन कर्त्वेन च ॥
ମୋ ପାଇଁ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଆୟସ (ଲୋହ) ର ବଜ୍ର-ବଳ ଗଢ଼ିଲେ; ଦେବମାନେ ମୋ ଭିତରେ କ୍ରତୁ—ଇଚ୍ଛା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସଙ୍କଳ୍ପ—ସ୍ଥାପନ କଲେ। ମୋର ଅଗ୍ରଭାଗ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ; ସେମାନେ କୃତ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଦ୍ୱାରା ମୋ ବିରୋଧରେ ଯତ୍ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ଦଢ଼ ରହେ।
Mantra 4
अहमेतं गव्ययमश्व्यं पशुं पुरीषिणं सायकेना हिरण्ययम् । पुरू सहस्रा नि शिशामि दाशुषे यन्मा सोमास उक्थिनो अमन्दिषुः ॥
ମୁଁ ଦାଶୁଷେ ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଗବ୍ୟ-ଅଶ୍ୱ୍ୟ ଧନ—ପଶୁରୂପ, ପୁରୀଷିଣ (ଫଳଦାୟକ/ସମୃଦ୍ଧ) ଜୀବଶକ୍ତି—ସଜାଇ ଦେଉଛି; ସାୟକେନ (ଶକ୍ତିର ବାଣରେ) ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ହିରଣ୍ୟୟ (ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ) ଅଟେ। ଯେତେବେଳେ ଉକ୍ଥିନଃ ସୋମାସଃ (ସ୍ତୁତିସହିତ ସୋମପାନ/ସୋମପୀଡନ) ମୋତେ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଦାତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୁ ସହସ୍ରା (ଅନେକ ହଜାର) କ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରେ।
Mantra 5
अहमिन्द्रो न परा जिग्य इद्धनं न मृत्यवेऽव तस्थे कदा चन । सोममिन्मा सुन्वन्तो याचता वसु न मे पूरवः सख्ये रिषाथन ॥
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର; ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହୋଇନାହିଁ—ନ ଧନ ଦ୍ୱାରା, ନ ମୁଁ କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖେ ନମିଛି। ସୋମଂ ସୁନ୍ୱନ୍ତଃ (ସୋମ ପୀଡନକାରୀମାନେ) ମୋଠାରୁ ବସୁ (ଶୁଭ ଧନ/କଲ୍ୟାଣ) ଯାଚନା କରୁନ୍ତୁ; ହେ ପୂରବଃ, ସଖ୍ୟେ (ମିତ୍ରତାରେ) ମୋତେ କ୍ଷତି କରିବେନି।
Mantra 6
अहमेताञ्छाश्वसतो द्वाद्वेन्द्रं ये वज्रं युधयेऽकृण्वत । आह्वयमानाँ अव हन्मनाहनं दृळ्हा वदन्ननमस्युर्नमस्विनः ॥
ମୁଁ ଏହି ଶାଶ୍ୱସତଃ (ଚିରସ୍ଥାୟୀ)ମାନଙ୍କୁ—ଦୁଇ ଦୁଇ କରି—ପତନ କରାଇଲି; ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବଜ୍ରକୁ ଶସ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ମୋତେ ଆହ୍ୱୟମାନାଃ (ଡାକୁଥିଲେ) ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ହନ୍ମନାହନଂ (ଶକ୍ତିର ଜହ୍ନା/ଜବଡ଼ାରେ) ଆଘାତ କରି ଢାଳିଦେଲି; ଦୃଢା ବଦନ୍ (ଦୃଢ ଭାବେ କହୁଥିବା) ନମସ୍ୱିନଃ (ନମସ୍କାରୀ ଭକ୍ତ) ଅନମସ୍ୟୁ (ଅହଂକାରୀ) ପାଖେ ନମେନାହିଁ।
Mantra 7
अभीदमेकमेको अस्मि निष्षाळभी द्वा किमु त्रयः करन्ति । खले न पर्षान्प्रति हन्मि भूरि किं मा निन्दन्ति शत्रवोऽनिन्द्राः ॥
ଏହି ଏକମାତ୍ର ଆହ୍ୱାନ ସମ୍ମୁଖେ ମୁଁ ଏକା ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଉଁଛି—ଅଚୂର୍ଣ୍ୟ, ଅଦମ୍ୟ। ତେବେ ଦୁଇ—କିମ୍ବା ତିନି—କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଖଳିଆଣରେ ଧାନ ପିଟିବା ପରି ମୁଁ ଅନେକ ବାଧାକୁ ପ୍ରହାର କରି ଢାଳିଦେଉଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଶକ୍ତି-ହୀନ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋତେ କାହିଁକି ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି?
Mantra 8
अहं गुङ्गुभ्यो अतिथिग्वमिष्करमिषं न वृत्रतुरं विक्षु धारयम् । यत्पर्णयघ्न उत वा करञ्जहे प्राहं महे वृत्रहत्ये अशुश्रवि ॥
ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଧାରଣଶକ୍ତିର ପୋଷଣକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲି—ଅତିଥିଗ୍ୱକୁ; ବୃତ୍ରକୁ ଦବାଇଦେଉଥିବା ବଳ ପରି ଅନ୍ନ-ବଳକୁ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପର୍ଣୟକୁ ବଧ କଲି, କିମ୍ବା କରଞ୍ଜର ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେତେବେଳେ ମହା ବୃତ୍ରହତ୍ୟାରେ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।
Mantra 9
प्र मे नमी साप्य इषे भुजे भूद्गवामेषे सख्या कृणुत द्विता । दिद्युं यदस्य समिथेषु मंहयमादिदेनं शंस्यमुक्थ्यं करम् ॥
ନମୀ—ସହଚର—ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଓ ଭୋଗ ପାଇଁ ଆଗେଇଗଲା; ଗବାମେଷରେ (ପ୍ରକାଶମୟ କିରଣମାନଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷଣରେ) ସେ ପୁନଃ ସଖ୍ୟତା ସ୍ଥାପନ କଲା। ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତାହାର ବିଦ୍ୟୁତ୍-ଶକ୍ତିକୁ ମହିମାମଣ୍ଡିତ କଲି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତାକୁ ଘୋଷଣୀୟ ଓ ସ୍ତୁତ୍ୟ ‘ଉକ୍ଥ୍ୟ’ କରିଦେଲି।
Mantra 10
प्र नेमस्मिन्ददृशे सोमो अन्तर्गोपा नेममाविरस्था कृणोति । स तिग्मशृङ्गं वृषभं युयुत्सन्द्रुहस्तस्थौ बहुले बद्धो अन्तः ॥
ଏହି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶରେ ସୋମ ଅନ୍ତରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ; ଗୁପ୍ତ ଗୋପା ଅର୍ଧ-ଲୋକକୁ ପ୍ରକଟ କରେ। ସେ—ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗବାନ ବୃଷଭ—ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ଛଳୀ ଘନ ଆବରଣର ଭିତରେ ହିଁ ବନ୍ଧା ରହିଲା।
Mantra 11
आदित्यानां वसूनां रुद्रियाणां देवो देवानां न मिनामि धाम । ते मा भद्राय शवसे ततक्षुरपराजितमस्तृतमषाळ्हम् ॥
ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କର, ବସୁମାନଙ୍କର, ରୁଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଦେବ; ଧାମ (ଆସନ/ସ୍ଥାନ)କୁ ମୁଁ କ୍ଷୀଣ କରେନି। ସେମାନେ ମୋତେ ଭଦ୍ର ଶବସ (ବଳ) ପାଇଁ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି—ଅପରାଜିତ, ଅସ୍ତୃତ (ଅଭେଦ୍ୟ), ଅଷାଳ୍ହ (ଅପରାଭବ)।
Inside Sukta 48
How it unfolds
- Where it opens
Indra declares himself the primordial lord of abundance and the perpetual gatherer of riches, approached by beings as to a father (10.48.1).
- Development
The hymn amplifies Indra’s sovereignty by narrating his decisive suppression of enduring opponents and by contrasting reverence with arrogance (e.g., 10.48.6).
- Climax
Indra proclaims his undiminished divine station among the Ādityas, Vasus, and Rudriyas—fashioned for auspicious, unconquerable might (10.48.11).
- Where it settles
The self-proclamation settles into assurance: Indra’s power is stable, beneficent to the offering-giver, and unbeatable—inviting trust and continued right offering.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is portrayed as the mighty, ancient lord of abundance (vasūnām patíḥ), the gatherer and giver of riches, the wielder of irresistible power, and the protector who answers like a father to those who call. He is also the decisive slayer of hostile powers and the upholder of divine order through strength and truthful, firm speech.
- Cosmic functionChampion of the devas who breaks obstructions, releases life-sustaining waters/wealth, grants victory, and secures prosperity for the community aligned with sacrifice and ṛta.
- Inner significanceRepresents awakened will-force and courageous clarity that overcomes inner ‘opponents’ (fear, arrogance, inertia), distributing inner nourishment (bhójana) as steadiness, confidence, and capacity to act rightly.
The seer
- Indra (self-proclaiming voice; traditionally treated as a deva speaking)A rare Rigvedic mode where the deity speaks in the first person, emphasizing Indra’s sovereignty, beneficence to the dāśuṣ (the offering-giver), and invincibility.
Famous verses
अहं भुवं वसुनः पूर्व्यस्पतिरहं धनानि सं जयामि शश्वतः । मां हवन्ते पितरं न जन्तवोऽहं दाशुषे वि भजामि भोजनम् ॥अहमेताञ्छाश्वसतो द्वाद्वेन्द्रं ये वज्रं युधयेऽकृण्वत । आह्वयमानाँ अव हन्मनाहनं दृळ्हा वदन्ननमस्युर्नमस्विनः ॥aparājitam astṛtam aṣāḻham
Attributes of the deity
- Invincible (aparājita)
- Unpierced/unwounded (astṛta)
- Unassailable (aṣāḻha)
- Wealth-bestower and distributor to the sacrificer
- Protector ‘like a father’ to beings
- Destroyer of hostile powers
- Firm, truth-aligned speech and command
Also by this seer
- Comparable first-person, self-laudatory Indra hymns occur elsewhere in late Rigvedic material (especially Mandala 10), where Indra’s deeds and supremacy are asserted in declarative style.
- Indra is the central deity of a large portion of the Rigveda, celebrated across many sūktas for Vṛtra-slaying, rain-release, and victory-giving power (though not as ‘rishi’ in the usual human sense).
The rite, step by step
- Establish the sacred fire(s) and seat the rite with ācamana and sankalpa (intent for protection/prosperity).
- Invoke Indra with recitation of selected verses (especially 10.48.1, 10.48.6, 10.48.11) as stotra-style praise.
- Offer oblations into Agni while mentally directing them to Indra (Indrāya svāhā), affirming Indra’s guardianship and victory.
- If Soma is present: present Soma as Indra’s beloved offering, accompanying with praise and requests for strength and wealth.
- Conclude with a brief śānti/āśīrvāda: gratitude, and a resolve to act with firm speech and humility (namasvin) rather than arrogance.
Offerings
- Soma (where applicable)
- Ghee/ājya oblations
- Grain or puroḍāśa-style offering (regional practice)
- Water libations and simple naivedya in non-Soma contexts
Frequently Asked Questions
It is voiced in the first person as Indra himself, declaring his power, his protection, and how he gives prosperity to the one who offers.
It emphasizes that Indra gathers and grants riches, defeats hostile forces, and apportions “enjoyment” (support and well-being) to the sincere giver of offerings.
It can be recited as a prayer for courage, protection, and success—especially in a fire offering or morning devotion—while cultivating humility and firm, truthful speech.
Ask anything about Sukta 48 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
