
Sukta 10.75
Āpas (Waters), with special focus on Sindhu; Vivasvat as luminous seat-context
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଜଳଦେବୀମାନଙ୍କ (ଆପଃ) ପ୍ରତି ଏକ ମହାନ୍ ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି—ସେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରବଳ, ସବୁଠାରୁ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବିଜୟଶାଳୀ ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏଥିରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ନଦୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ କବିଙ୍କ ସ୍ତୋମରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ବଳ, ପୋଷଣ ଏବଂ ଋତସମ୍ମତ ଗତି ବହନ କରନ୍ତି—ଏହାକୁ “ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଆସନରେ” ଅର୍ଥାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରଭାମୟ ଋତ ଓ ସତ୍ୟର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି।
Mantra 1
प्र सु व आपो महिमानमुत्तमं कारुर्वोचाति सदने विवस्वतः । प्र सप्तसप्त त्रेधा हि चक्रमुः प्र सृत्वरीणामति सिन्धुरोजसा ॥
ହେ ଆପଃ (ଜଳଦେବୀମାନେ), ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ସଦନରେ ମୁଁ ତୁମ ପରମ ମହିମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି। ସାତ ଓ ସାତ ତ୍ରିଧା କ୍ରମରେ ଗତି କଲେ; ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ନିଜ ବଳରେ ଦ୍ରୁତବାହିନୀ ସ୍ରୋତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ—ଚେତନ ଶକ୍ତିର ଅତିପ୍ରବଳ ପ୍ରବାହ ଭଳି।
Mantra 2
प्र तेऽरदद्वरुणो यातवे पथः सिन्धो यद्वाजाँ अभ्यद्रवस्त्वम् । भूम्या अधि प्रवता यासि सानुना यदेषामग्रं जगतामिरज्यसि ॥
ହେ ସିନ୍ଧୁ! ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତାମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲ, ସେତେବେଳେ ବରୁଣ ତୁମ ପାଇଁ ଯାତ୍ରାର ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ସଫା କରିଦେଲେ। ପୃଥିବୀରୁ ତୁମେ ଢାଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଧାରମାନଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ବହ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି ଗତିଶୀଳ ଜଗତମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଆଗୁଆ ହୁଅ, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଗତିକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଛ।
Mantra 3
दिवि स्वनो यतते भूम्योपर्यनन्तं शुष्ममुदियर्ति भानुना । अभ्रादिव प्र स्तनयन्ति वृष्टयः सिन्धुर्यदेति वृषभो न रोरुवत् ॥
ଦିବ୍ୟଲୋକରେ ତାହାର ନାଦ ତଣିଯାଏ, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଉପରେ ଉଠିଆସେ; ନିଜ ଭାନୁ (ତେଜ) ଦ୍ୱାରା ସେ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଉଦ୍ଧତ କରେ। ମେଘରୁ ଯେପରି ବର୍ଷାମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ବହିଯାନ୍ତି, ସେପରି ସିନ୍ଧୁ ଯେତେବେଳେ ଗତି କରେ—ମହାବଳ ଷାଣ୍ଡ ପରି ଗର୍ଜି ଆଗୁଆ ହୁଏ।
Mantra 4
अभि त्वा सिन्धो शिशुमिन्न मातरो वाश्रा अर्षन्ति पयसेव धेनवः । राजेव युध्वा नयसि त्वमित्सिचौ यदासामग्रं प्रवतामिनक्षसि ॥
ହେ ସିନ୍ଧୁ! ଯେପରି ମାଆମାନେ ଶିଶୁ ପାଖକୁ, ସେପରି ରାବ କରୁଥିବା ଧାରାମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଧାଉଛନ୍ତି—ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧେନୁମାନଙ୍କ ପରି। ରାଜା ଯେପରି ନିଜ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ସହ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ତୁମେ ମିଶ୍ରିତ ଜଳମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେଉଛ; ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି ଢାଳମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚ, ସେତେବେଳେ ଅବରୋହଣରେ ତୁମେ ନିଜେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅ।
Mantra 5
इमं मे गङ्गे यमुने सरस्वति शुतुद्रि स्तोमं सचता परुष्ण्या । असिक्न्या मरुद्वृधे वितस्तयार्जीकीये शृणुह्या सुषोमया ॥
ହେ ଗଙ୍ଗେ, ଯମୁନେ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଶୁତୁଦ୍ରି—ପରୁଷ୍ଣୀ ସହିତ—ମୋ ଏହି ସ୍ତୋମକୁ ସଙ୍ଗେ ଧର। ହେ ଅସିକ୍ନୀ, ହେ ବିତସ୍ତା, ହେ ଆର୍ଜୀକୀୟା, ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ହେ ସୁଷୋମୟା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ। ସୋମର ପ୍ରାଣ-ରସ ଆମ ଭିତରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ; ଚେତନାର ପ୍ରବାହ ଆମ ଅର୍ପଣକୁ ସତ୍ୟ ଦିଗକୁ ବହି ନେଉ।
Mantra 6
तृष्टामया प्रथमं यातवे सजूः सुसर्त्वा रसया श्वेत्या त्या । त्वं सिन्धो कुभया गोमतीं क्रुमुं मेहत्न्वा सरथं याभिरीयसे ॥
ହେ ସିନ୍ଧୁ, ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ତୃଷ୍ଟାମୟା ସହ—ସୁସର୍ତ୍ୱା ରସା ସହ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ୱେତୀ ସହ—ସହଚର ହୋଇ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କର। ତୁମେ କୁଭା ସହ ଗତି କର; ଗୋମତୀ, କ୍ରୁମୁ ଓ ମେହତ୍ନୁ ସହ ଏକ ରଥରେ ଚାଲିବା ପରି ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ବହ। ସେପରି ଆମ ଭିତରର ଅନେକ ପ୍ରବାହ ଏକ ସୁସମନ୍ୱିତ ଗତି ହୋଇ ଆତ୍ମବିଜୟ ଦିଗକୁ ବହୁ।
Mantra 7
ऋजीत्येनी रुशती महित्वा परि ज्रयांसि भरते रजांसि । अदब्धा सिन्धुरपसामपस्तमाश्वा न चित्रा वपुषीव दर्शता ॥
ଋଜୁ ଗତିରେ ବହୁଥିବା, ଆବେଗମୟ, ମହିମାରେ ଦୀପ୍ତ ସିନ୍ଧୁ ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଦୂରବିସ୍ତୃତ ଅବକାଶମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ଅଦବ୍ଧ, ଅଜେୟ, କ୍ରିୟାଶୀଳ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ କ୍ରିୟାଶୀଳ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଦର୍ଶନୀୟ—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ପରି। ସେପରି ଆମ ଭିତରର ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଶକ୍ତି ଚେତନାର କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପରାଜିତ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଉ।
Mantra 8
स्वश्वा सिन्धुः सुरथा सुवासा हिरण्ययी सुकृता वाजिनीवती । ऊर्णावती युवतिः सीलमावत्युताधि वस्ते सुभगा मधुवृधम् ॥
ସ୍ୱଶ୍ୱା ସିନ୍ଧୁଃ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱରେ ସମୃଦ୍ଧ; ସୁରଥା—ରଥବଳରେ ସମୃଦ୍ଧ; ସୁବାସା—ଶୁଭବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ; ହିରଣ୍ୟୟୀ—ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟୀ; ସୁକୃତା—ସୁଘଟିତ ଭାବେ ଗଢ଼ା; ବାଜିନୀବତୀ—ବଳ ଓ ବିଜୟସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଊର୍ଣାବତୀ ଯୁବତୀ, ଶୀଲମାବତୀ—ସୁଶୀଳ ଓ ସୁସ୍ଥିତ; ଏବଂ ସେ ନିଜ ଉପରେ ସୁଭଗ ମଧୁବୃଧମ୍—ମଧୁରତା ବଢ଼ାଉଥିବା ଦୀପ୍ତି ଧାରଣ କରେ।
Mantra 9
सुखं रथं युयुजे सिन्धुरश्विनं तेन वाजं सनिषदस्मिन्नाजौ । महान्ह्यस्य महिमा पनस्यतेऽदब्धस्य स्वयशसो विरप्शिनः ॥
ସିନ୍ଧୁଃ ସୁଖଂ ରଥଂ—ସହଜଗତି ରଥ—ଅଶ୍ୱିନଂ, ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ, ଯୁୟୁଜେ (ଯୋଗାଇଛି); ତେନ ଏହି ଆଜୌ—ଏହି ସମରରେ—ବାଜଂ, ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ସନିଷତ୍ (ଜିତେ)। ମହାନ୍ ହ୍ୟସ୍ୟ ମହିମା—ତାହାର ମହିମା ଅତି ମହାନ; ପନସ୍ୟତେ—ସ୍ତୁତିତ ହୁଏ; ଅଦବ୍ଧସ୍ୟ—ଅଜେୟ; ସ୍ୱୟଶସଃ—ସ୍ୱୟଂ-ଯଶସ୍ୱୀ; ବିରପ୍ଶିନଃ—ବ୍ୟାପକ ଶକ୍ତିର।
It is a hymn praising the divine Waters (Āpas), especially Sindhu, and it also invokes many named rivers to join the poet’s hymn and bring strength, purity, and auspicious flow.
The rivers are treated as living divine powers. Naming them is a way of inviting their presence and blessings, and of honoring the interconnected sacred landscape through which life and offerings flow.
Vivasvat is the solar, luminous context of order and truth. The phrase suggests that the waters are praised not only as physical rivers but as powers working within a higher, radiant order (ṛta-like harmony).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.