Sukta 21
Sukta 10.21
Unknown from provided excerpt (hymn-level attribution not supplied here)
Agni (Hotar, Pāvakaśociṣ)
Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from the excerpt alone; requires full metrical count by pāda)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞର ହୋତା ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବାଛାଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୁଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ କ୍ରିୟାକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି ଓ ମନକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଜନ୍ମ ଓ ବଂଶପରମ୍ପରା (ଅଥର୍ବଣ, ବିବସ୍ୱତ, ଯମ) ସ୍ମରଣ କରାଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂତ ଭାବେ ଏବଂ ଜ୍ଞାତି-କୁଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନ ‘ଅଙ୍କୁର’—ଜୀବନ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିର—ରୋପଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରାଯାଇଛି। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦୁଇଟି—ଆଚାରିକ: ଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିବା; ଏବଂ ଆନ୍ତରିକ: ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧିକର ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ଥିର ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା।
Mantras
Mantra 1
आग्निं न स्ववृक्तिभिर्होतारं त्वा वृणीमहे । यज्ञाय स्तीर्णबर्हिषे वि वो मदे शीरं पावकशोचिषं विवक्षसे ॥
ଆମେ ଆମ ସ୍ୱୟଂ-ରଚିତ ସ୍ତୁତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୋତେ—ଅଗ୍ନିକୁ—ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ହୋତୃ ଭାବେ ବରଣ କରୁ, ପ୍ରସ୍ତରିତ ବର୍ହିଷ ଥିବା କର୍ମ ପାଇଁ। ଆମ ମଦରେ ତୁମେ ତେଜସ୍ୱୀ ପାବକଶୋଚିଷ୍—ବଳବାନ, ଶୁଦ୍ଧିକାରକ ଜ୍ୱାଳା—କୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର।
Mantra 2
त्वामु ते स्वाभुवः शुम्भन्त्यश्वराधसः । वेति त्वामुपसेचनी वि वो मद ऋजीतिरग्न आहुतिर्विवक्षसे ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ତୋତେ ସ୍ୱାଭୂବ ଶକ୍ତିମାନେ ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି—ଅଶ୍ୱରାଧସ, ବେଗବାନ ଊର୍ଜା-ସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ। ତୋ ଦିଗକୁ ଉପସେଚନୀ—ଅର୍ପଣର ଧାରା—ଯାଏ; ଆମ ମଦରେ ଋଜୀତି, ସିଧାଗତି ଆହୁତି, ତୋ ପାଖରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
Mantra 3
त्वे धर्माण आसते जुहूभिः सिञ्चतीरिव । कृष्णा रूपाण्यर्जुना वि वो मदे विश्वा अधि श्रियो धिषे विवक्षसे ॥
ହେ (ଅଗ୍ନି), ତୋ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମର ଧର୍ମମାନେ ଜୁହୂଦ୍ୱାରା ଢାଳିଦିଆଯାଇଥିବା ପରି ଆସନ ନେଇଥାନ୍ତି। ତୁମେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ—ଅନ୍ଧକାର ଓ ପ୍ରକାଶ—ରୂପମାନଙ୍କୁ ସୁସଜ୍ଜିତ କର; ଆମ ମଦ (ଉଲ୍ଲାସ)ରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆଧାର ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କର, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।
Mantra 4
यमग्ने मन्यसे रयिं सहसावन्नमर्त्य । तमा नो वाजसातये वि वो मदे यज्ञेषु चित्रमा भरा विवक्षसे ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ହେ ସହସାବାନ୍ ଅମର୍ତ୍ୟ, ତୁମେ ମନରେ ଯେ ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି) ଧାରଣ କର, ସେହିଟି ଆମକୁ ବାଜସାତୟେ—ବଳ-ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଜୟ ପାଇଁ—ଆଣିଦିଅ। ଆମ ମଦରେ, ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ, ଚିତ୍ର (ଅଦ୍ଭୁତ) ଧନ ଆଣିଦିଅ—ତାହାକୁ ପ୍ରକଟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।
Mantra 5
अग्निर्जातो अथर्वणा विदद्विश्वानि काव्या । भुवद्दूतो विवस्वतो वि वो मदे प्रियो यमस्य काम्यो विवक्षसे ॥
ଅଥର୍ବଣ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ କାବ୍ୟ (ପ୍ରେରିତ ଜ୍ଞାନ) ଖୋଜିପାଇଲା। ସେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଦୂତ ହେଲା; ଆମ ମଦରେ ତୁମେ ଯମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ କାମ୍ୟ (ଇଚ୍ଛନୀୟ) ଶକ୍ତିରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ—ସତ୍ୟ ପଥରେ ଆତ୍ମାକୁ ନେଇଯିବା ନେତା।
Mantra 6
त्वां यज्ञेष्वीळतेऽग्ने प्रयत्यध्वरे । त्वं वसूनि काम्या वि वो मदे विश्वा दधासि दाशुषे विवक्षसे ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତିରେ ଆରାଧନା କରାଯାଏ, ଅଗ୍ରସର ଅଧ୍ୱରରେ। ଦାତା ପାଇଁ—ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ତୁମେ—ଆମ ମଦରେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ବସୁମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କରି ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 7
त्वां यज्ञेष्वृत्विजं चारुमग्ने नि षेदिरे । घृतप्रतीकं मनुषो वि वो मदे शुक्रं चेतिष्ठमक्षभिर्विवक्षसे ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ତୁମକୁ ଋତୁମାନଙ୍କର ମନୋହର ଋତ୍ୱିଜ ଭାବେ ବସାଇଛନ୍ତି। ଘୃତମୁଖ, ଆମ ମଦରେ ଦର୍ଶନର ଅକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅତିଚେତନ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର।
Mantra 8
अग्ने शुक्रेण शोचिषोरु प्रथयसे बृहत् । अभिक्रन्दन्वृषायसे वि वो मदे गर्भं दधासि जामिषु विवक्षसे ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୋଚିଷ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମହତ୍କୁ ବିସ୍ତାର କର। ଅଭିକ୍ରନ୍ଦନ କରି ତୁମେ ବୃଷଭ-ବଳ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ଆମ ମଦରେ ଆମ ଜାମିଷୁ—କୁଳମାନଙ୍କରେ—ଗର୍ଭକୁ ସ୍ଥାପନ କର, ଚେତନାର ନୂତନ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ।
Frequently Asked Questions
Agni is the main deity—praised as the Hotṛ (invoking priest) and as the bright, purifying fire (pāvakaśociṣ) who carries offerings to the gods.
These names place Agni in an ancient sacred lineage: Atharvan as the first kindler, Vivasvat as a solar/cosmic order he serves as messenger, and Yama as the lord of the path of the ancestors—showing Agni as a bridge between worlds.
Ritually it asks for fertility, continuity, and prosperity in the clan; inwardly it suggests Agni kindles a new birth of clarity and right will within one’s own nature and community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.