Sukta 8
Sukta 10.8
Agni
Trishtubh (probable; needs verification)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କର ଆଲୋକ-ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ପଦକ୍ଷେପ କରେ, ସେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଅନେକ ପରିଚୟ ଖୋଲିଦିଏ—ଦ୍ରଷ୍ଟା-ଆଲୋକ, ବରୁଣ-ସଦୃଶ ଧର୍ମ-ନିୟମର ଧାରକ, ଅପାଂ ନପାତ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ-ଦୂତ ଯିଏ ଆହୁତିକୁ ପହଞ୍ଚାଏ—ସହିତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପ ଉପରେ ବିଜୟର ଏକ ପୌରାଣିକ ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ ଅହଂକାର ଉପରେ ନିୟମିତ ଶକ୍ତିର ବିଜୟକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
Mantras
Mantra 1
प्र केतुना बृहता यात्यग्निरा रोदसी वृषभो रोरवीति । दिवश्चिदन्ताँ उपमाँ उदानळपामुपस्थे महिषो ववर्ध ॥
ବିଶାଳ ପ୍ରକାଶ-ଧ୍ୱଜ (କେତୁ) ଧାରି ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ରସର ହୁଏ; ବୃଷଭ ସମ ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ—ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଗର୍ଜନ କରେ। ସେ ଦିବର ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚି, ମାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଉଠେ; ଆପଃଙ୍କ ଉପସ୍ଥରେ ମହିଷ—ମହାବଳବାନ—ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
Mantra 2
मुमोद गर्भो वृषभः ककुद्मानस्रेमा वत्सः शिमीवाँ अरावीत् । स देवतात्युद्यतानि कृण्वन्त्स्वेषु क्षयेषु प्रथमो जिगाति ॥
ଗର୍ଭ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା—ଉଚ୍ଚ କକୁଦଧାରୀ ବୃଷଭ; ଅଶ୍ରେମ, ଶିମୀବାନ ବତ୍ସ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ରୋରବିଲା। ସେ ଦେବତାମଣ୍ଡଳ ପ୍ରତି ଉଦ୍ୟତ ଗତିଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ନିଜ ନିବାସମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଆମ ଭିତରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପଥ ଅଗ୍ନି ହିଁ ଅଗ୍ରଣୀ।
Mantra 3
आ यो मूर्धानं पित्रोररब्ध न्यध्वरे दधिरे सूरो अर्णः । अस्य पत्मन्नरुषीरश्वबुध्ना ऋतस्य योनौ तन्वो जुषन्त ॥
ଯେ ଦୁଇ ପିତୃ (ଦ୍ୟୌ-ପୃଥିବୀ)ଙ୍କ ଶିଖର-ମୂର୍ଧାନକୁ ଧରି ଯଜ୍ଞରେ ସ୍ଥାପନ କରେ—ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରଭା ସମ ପ୍ରବାହ। ତାହାର ଗତିପଥରେ ଅରୁଷୀ ଶକ୍ତିମାନେ, ଅଶ୍ୱବୁଧ୍ନା, ଋତର ଯୋନିରେ—ନିଜ ଦେହଧାରୀ ରୂପମାନେ—ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
Mantra 4
उषौषो हि वसो अग्रमेषि त्वं यमयोरभवो विभावा । ऋताय सप्त दधिषे पदानि जनयन्मित्रं तन्वे स्वायै ॥
ଉଷା ପରେ ଉଷା, ହେ ବସୁ, ତୁମେ ଅଗ୍ରେ ଅଗ୍ରେ ଯାଉଛ; ଯମୟୋଃ—ଯୁଗଳ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବିଭାବା, ବ୍ୟାପକ-ଦୀପ୍ତିମାନ, ହେଲ। ଋତ ପାଇଁ ତୁମେ ସାତ ପଦ ସ୍ଥାପନ କଲ; ନିଜ ତନୁ ପାଇଁ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଛ।
Mantra 5
भुवश्चक्षुर्मह ऋतस्य गोपा भुवो वरुणो यदृताय वेषि । भुवो अपां नपाज्जातवेदो भुवो दूतो यस्य हव्यं जुजोषः ॥
ତୁମେ ମହା ଭୁବନମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଋତର ଗୋପା, ହେଉଛ; ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଋତ ପାଇଁ ନିଜକୁ ଆବୃତ କରି ଧାରଣ କର, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ବରୁଣ ହେଉଛ। ହେ ଜାତବେଦସ, ତୁମେ ଅପାଂ ନପାତ୍—ଜଳମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର—ହେଉଛ; ତୁମେ ସେହି ଦୂତ, ଯିଏ ନିଜ ହବ୍ୟକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରେ।
Mantra 6
भुवो यज्ञस्य रजसश्च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः । दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वामग्ने चकृषे हव्यवाहम् ॥
ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଏବଂ ରଜସଃ—ମଧ୍ୟଲୋକମାନଙ୍କର—ନେତା ହେଉଛ; ସେଠାରେ ଶିବ ନିୟୁଦ୍ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ତୁମେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅ। ଦିବିରେ ତୁମେ ନିଜ ମୂର୍ଧାନ ସ୍ଥାପନ କର; ହେ ଅଗ୍ନି, ସ୍ୱର୍ଲୋକ ଜୟକାରୀ ଜିହ୍ୱାକୁ ତୁମେ ହବ୍ୟବାହକ ଭାବେ ଗଢ଼ିଛ।
Mantra 7
अस्य त्रितः क्रतुना वव्रे अन्तरिच्छन्धीतिं पितुरेवैः परस्य । सचस्यमानः पित्रोरुपस्थे जामि ब्रुवाण आयुधानि वेति ॥
ଏହି କର୍ମରେ ତ୍ରିତ ନିଜ କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପ-ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତରିକ୍ଷର ଅନ୍ତର୍ମାର୍ଗ ବାଛିଲେ; ନିଜ ଗମନମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପିତାଙ୍କ ଧୀ (ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା)କୁ ଖୋଜିଲେ। ପିତାଙ୍କ ବିଶାଳ ଉପସ୍ଥ (କୋଳ)ରେ ସହଚର ହୋଇ, ଜାମି (ଆତ୍ମୀୟ) ପରି କଥା କହି, ପିତୃ-ଆତ୍ମାର ଆୟୁଧାନି (ଶସ୍ତ୍ରରୂପ ଶକ୍ତି) ସହିତ ସେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 8
स पित्र्याण्यायुधानि विद्वानिन्द्रेषित आप्त्यो अभ्ययुध्यत् । त्रिशीर्षाणं सप्तरश्मिं जघन्वान्त्वाष्ट्रस्य चिन्निः ससृजे त्रितो गाः ॥
ସେ, ପିତୃ-ଆୟୁଧାନି (ପରମ୍ପରାଗତ ଶକ୍ତି)କୁ ଶସ୍ତ୍ରରୂପେ ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରେରିତ ଆପ୍ତ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ତ୍ରିଶୀର୍ଷ, ସପ୍ତରଶ୍ମି ଅବରୋଧକକୁ ବଧ କରି, ତ୍ରିତ—ହଁ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କ ରଚନାରୁ ମଧ୍ୟ—ଗାଃ, ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରକାଶ ଓ ଜ୍ଞାନର କିରଣମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
Mantra 9
भूरीदिन्द्र उदिनक्षन्तमोजोऽवाभिनत्सत्पतिर्मन्यमानम् । त्वाष्ट्रस्य चिद्विश्वरूपस्य गोनामाचक्राणस्त्रीणि शीर्षा परा वर्क् ॥
ବହୁବଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଅହଙ୍କାରରେ ଫୁଲିଥିବା, ନିଜକୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବୁଥିବା ସତ୍ପତିର ଉଦ୍ଧତ ଓଜସକୁ ଆଘାତ କରି ନିମ୍ନକୁ ପତିତ କଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପ ଗୋନାମ୍ (ଗାଃ/କିରଣ) ଗଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାହାର ତିନି ଶିର କାଟି ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as a cosmic force of light who moves between heaven and earth, grows in the waters, and protects Ṛta (cosmic order). It also presents Agni as the messenger who carries offerings to the gods.
It points to Agni’s hidden, mysterious origin and presence within the waters—an ancient Vedic way of saying that fiery power and divine light can be ‘born’ from what seems opposite, and can emerge from the depths.
The episode serves as a moral-cosmic illustration: arrogant, disordering power is cut down, and Ṛta is restored. That supports the hymn’s central idea that right order must prevail for sacrifice and life to flourish.
Ask anything about Sukta 8 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.