Sukta 34
Sukta 10.34
Kavasha Ailūṣa (traditional attribution for RV 10.34, the ‘Gambling Hymn’)
Akṣāḥ (Dice) / implicitly the destructive power of addiction; didactic hymn
Triṣṭubh (dominant in RV 10.34; this verse fits triṣṭubh cadence though requires syllable check)
RV 10.34, ପ୍ରସିଦ୍ଧ “ଜୁଆ ଗୀତ”, ପ୍ରଥମ-ପୁରୁଷର ଏକ ବିଳାପ; ଏଠାରେ ପାଶାକୁ ମନକୁ ମତ୍ତ କରିଦେଇଥିବା, ମୋହିତ କରୁଥିବା ଓ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଘର, ଧନ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ। ସଜୀବ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି ଓ ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସୂକ୍ତ ଆସକ୍ତି ବିରୋଧରେ ଶିକ୍ଷାଦାୟକ ସତର୍କବାଣୀ ହୋଇଉଠେ—ସଂଯମ, ସମାଧାନ-ମିଳନ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ଜୀବନକୁ ପୁନଃ ଫେରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।
Mantras
Mantra 1
प्रावेपा मा बृहतो मादयन्ति प्रवातेजा इरिणे वर्वृतानाः । सोमस्येव मौजवतस्य भक्षो विभीदको जागृविर्मह्यमच्छान् ॥
ମହା କମ୍ପନମାନେ ମୋତେ ମଦମତ୍ତ କରନ୍ତି—ଅଶାନ୍ତ ପବନରୁ ଜନ୍ମିତ, ବଞ୍ଜର ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିଯାଉଥିବା। ମୁଜବତର ସୋମରସ ପାନ ପରି, ଅକ୍ଷ (ପାଶ/ଜୁଆ) ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି—ଜାଗ୍ରତ, ଭୟଜନକ—ମୋ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଧରିନେବାକୁ।
Mantra 2
न मा मिमेथ न जिहीळ एषा शिवा सखिभ्य उत मह्यमासीत् । अक्षस्याहमेकपरस्य हेतोरनुव्रतामप जायामरोधम् ॥
ସେ ମୋତେ ଦୟା କଲା ନାହିଁ, ରୋକିଲା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ଯେ ଏକଦା ମୋ ସଖାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶିବା ଥିଲା। ଅକ୍ଷର କାରଣରୁ—ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ—ମୁଁ ମୋର ବ୍ରତନିଷ୍ଠ, ଧର୍ମାନୁଗାମିନୀ ପତ୍ନୀକୁ ମଧ୍ୟ ବାହାରେ ଠେଲିଦେଲି।
Mantra 3
द्वेष्टि श्वश्रूरप जाया रुणद्धि न नाथितो विन्दते मर्डितारम् । अश्वस्येव जरतो वस्न्यस्य नाहं विन्दामि कितवस्य भोगम् ॥
ଶ୍ୱଶ୍ରୂ ଦ୍ୱେଷ କରେ; ଜାୟା ମୋତେ ଦୂରେ ହଂକି ଦେଇ ବାହାରେ ଅଟକାଇ ଦିଏ; ଶରଣ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ସହାୟକ ପାଉନାହିଁ। ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ଦାଉରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଅଶ୍ୱ ପରି—କିତବ (ଜୁଆରି)ର ଭୋଗରେ ମୁଁ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ମିଳାଏ ନାହିଁ।
Mantra 4
अन्ये जायां परि मृशन्त्यस्य यस्यागृधद्वेदने वाज्यक्षः । पिता माता भ्रातर एनमाहुर्न जानीमो नयता बद्धमेतम् ॥
ଯାହାକୁ ଜୟ-ଲାଭ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ଅକ୍ଷ (ପାଶା) ଧରିନେଇଛି, ତାହାର ଜାୟାକୁ ଅନ୍ୟେ ଛୁଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖେ ପରି ନେଇଯାନ୍ତି। ପିତା, ମାତା, ଭ୍ରାତାମାନେ ତାହା ବିଷୟରେ କହନ୍ତି: ‘ଆମେ ଏହାକୁ ଜାଣୁନାହିଁ; ଏହାକୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଯାଅ।’
Mantra 5
यदादीध्ये न दविषाण्येभिः परायद्भ्योऽव हीये सखिभ्यः । न्युप्ताश्च बभ्रवो वाचमक्रतँ एमीदेषां निष्कृतं जारिणीव ॥
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଦହୁଛି ଏବଂ ଏହି (ଅକ୍ଷମାନଙ୍କ) ଦ୍ୱାରା ଜିତିପାରୁନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଦୂରକୁ ଯାଉଥିବା ସଖାମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅବନତ ହୋଇଯାଏ। ପତିତ ଭୂରା (ଅକ୍ଷ)ମାନେ ନିଜ ବାଣୀ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି; ଘରୁ ତାଡ଼ିତ ନାରୀ ପରି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ନିଷ୍କୃତି/ମୋଚନ ଖୋଜି ଯାଏ।
Mantra 6
सभामेति कितवः पृच्छमानो जेष्यामीति तन्वा शूशुजानः । अक्षासो अस्य वि तिरन्ति कामं प्रतिदीव्ने दधत आ कृतानि ॥
କିତବ (ଜୁଆଡ଼ି) ସଭାକୁ ଯାଏ; ମନେ ପଚାରେ—“ମୁଁ କି ଜିତିବି?”—ଏମିତି, ସମଗ୍ର ତନୁଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ତଣା ହୋଇ ରହେ। କିନ୍ତୁ ଅକ୍ଷ (ପାଶା) ତାହାର କାମନାକୁ ନାନା ଦିଗକୁ ଛିଟାଇ ଦିଏ; ଏବଂ ପ୍ରତିଦୀବ୍ନେ—ବାରମ୍ବାର—କୃତାନି, ଅର୍ଥାତ ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ, ତାହାର ଉପରେ ବାନ୍ଧି ଦିଏ।
Mantra 7
अक्षास इदङ्कुशिनो नितोदिनो निकृत्वानस्तपनास्तापयिष्णवः । कुमारदेष्णा जयतः पुनर्हणो मध्वा सम्पृक्ताः कितवस्य बर्हणा ॥
ଅକ୍ଷମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଙ୍କୁଶ ସଦୃଶ—ଚୁଭୁଥିବା, ଭେଦୁଥିବା; ସେମାନେ କାଟନ୍ତି, ଜଳାନ୍ତି, ଏବଂ ପୀଡ଼ାରେ ତପାନ୍ତି। ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ଜିତନ୍ତି, କୁମାରର ଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ହରିନେଇଯାନ୍ତି; ମଧୁର ଲୋଭ ସହ ମିଶି, କିତବଙ୍କ ପାଇଁ ଚାପିଦେବା ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି।
Mantra 8
त्रिपञ्चाशः क्रीळति व्रात एषां देव इव सविता सत्यधर्मा । उग्रस्य चिन्मन्यवे ना नमन्ते राजा चिदेभ्यो नम इत्कृणोति ॥
ସେମାନଙ୍କର ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶ (ତେପନ)ର ବ୍ରାତ ଖେଳେ—ଦେବ ସଦୃଶ; ସବିତା ଦେବ ପରି ସତ୍ୟଧର୍ମରେ ଅଚଳ। ଉଗ୍ର ପୁରୁଷର ମନ୍ୟୁ (କ୍ରୋଧ) ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନମନ୍ତି ନାହିଁ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
Mantra 9
नीचा वर्तन्त उपरि स्फुरन्त्यहस्तासो हस्तवन्तं सहन्ते । दिव्या अङ्गारा इरिणे न्युप्ताः शीताः सन्तो हृदयं निर्दहन्ति ॥
ସେମାନେ ତଳକୁ ଗଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ପୁଣି ଉପରକୁ ଫୁଦି ଉଠନ୍ତି; ହସ୍ତହୀନ (ପାଶ) ହସ୍ତବାନ୍ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦମନ କରନ୍ତି। ବଞ୍ଜର ଭୂମିରେ ନିହିତ ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗାର ପରି—ଶୀତଳ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେମାନେ ହୃଦୟକୁ ଦହିଦିଅନ୍ତି।
Mantra 10
जाया तप्यते कितवस्य हीना माता पुत्रस्य चरतः क्व स्वित् । ऋणावा बिभ्यद्धनमिच्छमानोऽन्येषामस्तमुप नक्तमेति ॥
କିତବର ଜାୟା, ପଛେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇ, ଶୋକରେ ତପେ; ମାତା ପୁତ୍ର ବିଷୟରେ—“ମୋର ଭ୍ରମଣଶୀଳ ପୁତ୍ର କେଉଁଠି ଅଛି?” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରେ। ଋଣରେ ଡୁବି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଧନ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ସେ ରାତିରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ—ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜି, ନିଜ ସତ୍ୟପଥକୁ ହରାଇ।
Mantra 11
स्त्रियं दृष्ट्वाय कितवं ततापान्येषां जायां सुकृतं च योनिम् । पूर्वाह्णे अश्वान्युयुजे हि बभ्रून्त्सो अग्नेरन्ते वृषलः पपाद ॥
ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖି କିତବ ଦହିଯାଏ—ଅନ୍ୟର ଜାୟା ଓ ସୁସ୍ଥାପିତ ଗୃହ-ୟୋନି (ଘର-ଆଶ୍ରୟ) କୁ ଦେଖି। ପୂର୍ବାହ୍ନେ ସେ ନିଜ ଭୂରା ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଯୋଗାଇଲା; କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିର ଅନ୍ତେ ପଡ଼ିଥିବା ବୃଷଳ ପରି ଢଳିପଡ଼େ—କ୍ଷୀଣ, ପତିତ।
Mantra 12
यो वः सेनानीर्महतो गणस्य राजा व्रातस्य प्रथमो बभूव । तस्मै कृणोमि न धना रुणध्मि दशाहं प्राचीस्तदृतं वदामि ॥
ଯେ ତୁମମାନଙ୍କ ମହା ଗଣର ସେନାନୀ, ବ୍ରାତର ରାଜା ଓ ପ୍ରଥମ ହୋଇଛି—ତାହାକୁ ମୁଁ ସମର୍ପିତ ହୁଏ; ଜିତା ଧନକୁ ମୁଁ ରୋକେ ନାହିଁ। ଦଶ ଅହଂ ମୁଁ ପ୍ରାଚୀ ଦିଗକୁ ଗଲିଛି; ଏହି ଋତ (ସତ୍ୟ-କ୍ରମ)କୁ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରୁଛି।
Mantra 13
अक्षैर्मा दीव्यः कृषिमित्कृषस्व वित्ते रमस्व बहु मन्यमानः । तत्र गावः कितव तत्र जाया तन्मे वि चष्टे सवितायमर्यः ॥
ଅକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳ ନ କର; କୃଷି ହିଁ କର—କ୍ଷେତ ଚାଷ କର। ନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ବିତ୍ତରେ ରମ, ତାହାକୁ ବହୁ ବୋଲି ଭାବ। ସେଠାରେ ଗାଈମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ କିତବ; ସେଠାରେ ଜାୟା ମଧ୍ୟ ଅଛି: ଏପରି ସବିତୃ—ଆର୍ୟ—ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ଦେଖାଏ।
Mantra 14
मित्रं कृणुध्वं खलु मृळता नो मा नो घोरेण चरताभि धृष्णु । नि वो नु मन्युर्विशतामरातिरन्यो बभ्रूणां प्रसितौ न्वस्तु ॥
ମିତ୍ରତା କର—ନିଶ୍ଚୟ—ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କର; ଭୟଙ୍କର ବଳରେ ଆମ ବିରୋଧରେ ଧୃଷ୍ଣୁ ହୋଇ ଚାଲ ନାହିଁ। ଏବେ ତୁମ ମନ୍ୟୁ ସଂୟମରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ; ଅମରାତି ଅନ୍ୟତ୍ର ରହୁ—ଭୂରାମାନଙ୍କ (ଅକ୍ଷମାନଙ୍କ) ଫାନ୍ଦରେ ହିଁ।
Frequently Asked Questions
It is a warning hymn about gambling. The dice are spoken to as if they were a powerful being that intoxicates the gambler, ruins his home life, and destroys self-control.
The hymn uses personification: the dice act like an overpowering force that people obey, even against their better judgment. This makes the lesson vivid—addiction can feel stronger than one’s will.
It urges rebuilding friendship and choosing restraint. The speaker asks that destructive impulse be contained and that misfortune be kept away—meaning: step back from the habit and restore harmony in life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.