Sukta 93
Sukta 10.93
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable; likely Triṣṭubh/related (needs verification for 10.93.1 specifically)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ—ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ—କୁ ବିଶାଳ, ମାତୃସ୍ୱରୂପ ଦୁଇଜଣୀ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରବଳ ଓ ହିଂସ୍ର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିରନ୍ତର ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି। ସୂକ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହ ପ୍ରାର୍ଥନା ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଶକ୍ତିର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତାର କରେ: ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ‘ମାନବାତୀତ’ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଅନେକ ଶକ୍ତିର କୋସ୍ମିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯଜମାନଙ୍କ କଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବୋଲି ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ।
Mantras
Mantra 1
महि द्यावापृथिवी भूतमुर्वी नारी यह्वी न रोदसी सदं नः । तेभिर्नः पातं सह्यस एभिर्नः पातं शूषणि ॥
ମହାନ ହୋଇଛନ୍ତି ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ବିଶାଳ, ମାତୃମୟ, ବଳବତୀ; ନଃ ସଦଂ—ଆମ ପାଇଁ ସଦା—ଏହି ଦୁଇ ରୋଦସୀ। ତେଭିଃ ନଃ ପାତଂ—ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ସହ୍ୟସଃ—ଅତିପ୍ରବଳ ବଳମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ—ରକ୍ଷା କର; ଏଭିଃ ନଃ ପାତଂ ଶୂଷଣି—ଆକ୍ରମଣକାରୀ ହିଂସାରୁ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
Mantra 2
यज्ञेयज्ञे स मर्त्यो देवान्त्सपर्यति । यः सुम्नैर्दीर्घश्रुत्तम आविवासत्येनान् ॥
ଯଜ୍ଞ ପରେ ଯଜ୍ଞରେ ସେ ମର୍ତ୍ୟ ସତ୍ୟପୂର୍ବକ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସେବା-ପୂଜା କରେ; ତାଙ୍କର ସୁମ୍ନ (କୃପା-ଅନୁଗ୍ରହ) ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୀର୍ଘଶ୍ରୁତ୍ତମ—ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଣୁଥିବା—ହୁଏ, ଏବଂ ନିଷ୍ଠାଭରା ସ୍ୱାଗତ-ଆବାହନରେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରଖେ।
Mantra 3
विश्वेषामिरज्यवो देवानां वार्महः । विश्वे हि विश्वमहसो विश्वे यज्ञेषु यज्ञियाः ॥
ହେ ସର୍ବ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଉଗ୍ର ଶକ୍ତିମାନେ, ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କର ମହା ରକ୍ଷାବଳ, ବିଶାଳ କବଚ ସଦୃଶ। କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମହିମାର; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ଯଜ୍ଞିୟ—ଆବାହନଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ସିଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ୟ—ଅଟ।
Mantra 4
ते घा राजानो अमृतस्य मन्द्रा अर्यमा मित्रो वरुणः परिज्मा । कद्रुद्रो नृणां स्तुतो मरुतः पूषणो भगः ॥
ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅମୃତତ୍ୱର ଆନନ୍ଦିତ ରାଜାମାନେ—ଅର୍ୟମା, ମିତ୍ର, ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବରୁଣ; ତଥା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ରୁଦ୍ର; ମରୁତଗଣ, ପୂଷଣ, ଏବଂ ଭଗ—ଏହି ଦେବଶକ୍ତିମାନେ ଆମ ଭିତରର ଅମର ବିଶାଳତାକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି ଓ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି।
Mantra 5
उत नो नक्तमपां वृषण्वसू सूर्यामासा सदनाय सधन्या । सचा यत्साद्येषामहिर्बुध्नेषु बुध्न्यः ॥
ଏବଂ ରାତ୍ରି—ଜଳମାନଙ୍କ ସହିତ—ଏବଂ ବଳଦାୟକ ସେଇ ଦୁଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଆମ ଚେତନା-ଆସନ ଓ ସତ୍ୟଲାଭ ପାଇଁ ଆସୁନ୍ତୁ। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏକାସଙ୍ଗେ ଆସୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଗଭୀରତାରେ ଥିବା ଅହି-ଶକ୍ତି ନିଜ ଆଧାରମାନରେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।
Mantra 6
उत नो देवावश्विना शुभस्पती धामभिर्मित्रावरुणा उरुष्यताम् । महः स राय एषतेऽति धन्वेव दुरिता ॥
ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନ—ଶୁଭ ପ୍ରଭାମୟ ସୁଖମାନଙ୍କର ପତି—ଏବଂ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ସ୍ଥାପିତ ପ୍ରକାଶର ନିଜ ଧାମ/ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ତେବେ ମହା ରାୟ—ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ଆଗକୁ ଧାଉଥାଏ ଏବଂ ବିଶାଳ ନିର୍ଜନ ଧନୁଷ୍ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରି ଦୁରିତମାନଙ୍କୁ ପାର କରେ।
Mantra 7
उत नो रुद्रा चिन्मृळतामश्विना विश्वे देवासो रथस्पतिर्भगः । ऋभुर्वाज ऋभुक्षणः परिज्मा विश्ववेदसः ॥
ଏବଂ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମପ୍ରତି କୃପା କରୁନ୍ତୁ; ଅଶ୍ୱିନ, ସର୍ବ ଦେବମାନେ, ରଥପତି, ଏବଂ ଭଗ; ଏବଂ ଋଭୁମାନେ—ବାଜ, ଋଭୁକ୍ଷଣ, ଓ ପରିଜ୍ମା—ବିଶ୍ୱବେଦସ, ଆମ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆସୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଆମ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଗଠନରେ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 8
ऋभुॠभुक्षा ऋभुर्विधतो मद आ ते हरी जूजुवानस्य वाजिना । दुष्टरं यस्य साम चिदृधग्यज्ञो न मानुषः ॥
ଋଭୁ, ଋଭୁକ୍ଷ, ଋଭୁ—ବିଧାତା (ବ୍ୟବସ୍ଥାକର୍ତ୍ତା)ଙ୍କ ମଦ/ଉଲ୍ଲାସ ଭାବେ ତୁମେ ଆସ; ହେ ବାଜିନ୍ (ବଳବାନ), ହେ ସମୃଦ୍ଧିର ପତି, ତୁମ ଦୁଇ ହରି (ଅଶ୍ୱ) ଉତ୍ସୁକ ଗତି ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ଯାହାର ସାମ (ସାମ-ସ୍ୱର/ସାମ୍ୟ) ଅତି ଦୁଷ୍ଟର; ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ମାନୁଷ ନୁହେଁ, ଅଲଗା ଅତିମାନବ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ।
Mantra 9
कृधी नो अह्रयो देव सवितः स च स्तुषे मघोनाम् । सहो न इन्द्रो वह्निभिर्न्येषां चर्षणीनां चक्रं रश्मिं न योयुवे ॥
ହେ ଦେବ ସବିତଃ, ଆମକୁ ଅହ୍ରୟ (ଅବିଲମ୍ବ/ଅନାବେଶ) କର—ଅନାବଶ୍ୟକ ତ୍ୱରା ବିନା ସ୍ଥିର କର; ଏବଂ ଦାତା ମଘୋନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନିରୂପ ବହ୍ନିମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ଜନମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଆମ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ—ଚକ୍ରର ପରିଧି ପରି, ଏବଂ ଯଥାପଥେ ଧରିରଖା ରଶ୍ମି (କିରଣ/ରଶ୍ମି) ପରି—ଯେପରି ଆମ ଗତି ସୁସଂଯତ ଓ ବିଜୟୀ ହୁଏ।
Mantra 10
ऐषु द्यावापृथिवी धातं महदस्मे वीरेषु विश्वचर्षणि श्रवः । पृक्षं वाजस्य सातये पृक्षं रायोत तुर्वणे ॥
ହେ ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ, ଏହି କର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ପାଇଁ ମହତ, ବିଶ୍ୱଚର୍ଷଣି (ସର୍ବଜନ-ପୋଷକ) ଶ୍ରବଃ—କୀର୍ତ୍ତି/ପ୍ରଭା—ଆମ ବୀରଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କର। ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଜୟ ପାଇଁ ପୃକ୍ଷଂ (ପୋଷଣ/ବଳବର୍ଧନ), ରାୟଃ (ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ପୃକ୍ଷଂ, ଏବଂ ତୁର୍ବଣ (ବିଜୟୀ ଅତିକ୍ରମଣ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୃକ୍ଷଂ ଦିଅ।
Mantra 11
एतं शंसमिन्द्रास्मयुष्ट्वं कूचित्सन्तं सहसावन्नभिष्टये । सदा पाह्यभिष्टये मेदतां वेदता वसो ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସହସାବନ୍! ତୁମକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଆମର ଏହି ଶଂସ (ସ୍ତୁତି-ବଚନ)—ଛୋଟ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ—ଆମର ଅଭିଷ୍ଟୟେ, ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ବସୁ, ସଦା ଆମକୁ ଅଭିଷ୍ଟୟେ ପାଇଁ ପାଳନ କର; ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଓ ବେଦତା (ଜ୍ଞାନ)ରେ ଆମକୁ ବୃଦ୍ଧି ଦେ।
Mantra 12
एतं मे स्तोमं तना न सूर्ये द्युतद्यामानं वावृधन्त नृणाम् । संवननं नाश्व्यं तष्टेवानपच्युतम् ॥
ମୋର ଏହି ସ୍ତୋମକୁ ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୂରଦ୍ୟୁତିମାନ ଗତିପଥ ପରି ବୃଦ୍ଧି କରିଛନ୍ତି। ଏହା ସଂବନନ—ଏକତ୍ର କରୁଥିବା ବନ୍ଧନ—ସୁଘଡ଼ ରଥକାର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଦୃଢ଼ ଓ ଅପଚ୍ୟୁତ (ନ ଖସୁଥିବା) ଅଟେ; ଯେପରି ଆମ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଯୋଗ ସ୍ଥିର ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ହେଉ।
Mantra 13
वावर्त येषां राया युक्तैषां हिरण्ययी । नेमधिता न पौंस्या वृथेव विष्टान्ता ॥
ଯେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାୟା (ସମୃଦ୍ଧି) ଘୁରି ଠିକ୍ ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିରଣ୍ୟୟୀ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତେଜ) ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କର ପୌଂସ୍ୟା (ପୁରୁଷବଳ) ଅର୍ଧମାପରେ ଅଟକେ ନାହିଁ; ବ୍ୟର୍ଥରେ ଛିଟିଯାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ସ୍ଥିର ଅନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚେ।
Mantra 14
प्र तद्दुःशीमे पृथवाने वेने प्र रामे वोचमसुरे मघवत्सु । ये युक्त्वाय पञ्च शतास्मयु पथा विश्राव्येषाम् ॥
କଠିନ ସଙ୍କୋଚରେ ଓ ବିଶାଳ ବିସ୍ତାରରେ, ଆନନ୍ଦାନ୍ୱେଷୀ ୱେନାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଘବତ୍ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ତାହାକୁ ମୁଁ ପ୍ରକାଶରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି। ଯେମାନେ ଯୁକ୍ତିକର୍ମ (ଯୋଗ/ଜୋଡ଼ଣ) ପାଇଁ ଆମ ଆକାଙ୍କ୍ଷାର ପାଞ୍ଚଶେ ପଥକୁ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।
Mantra 15
अधीन्न्वत्र सप्ततिं च सप्त च । सद्यो दिदिष्ट तान्वः सद्यो दिदिष्ट पार्थ्यः सद्यो दिदिष्ट मायवः ॥
ଏଠାରେ ସେ ସତ୍ତରି ଓ ସାତକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛି। ସତ୍ୱରେ ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେଇଛି—ସତ୍ୱରେ ପାର୍ଥ୍ୟ (ଭୌମ) ଆଧାରକୁ, ସତ୍ୱରେ କାର୍ଯ୍ୟଚେତନାର ମାୟାବଃ (ରୂପ-ଗଢ଼ାଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ)।
Frequently Asked Questions
They are Heaven and Earth addressed together as the ‘Two Worlds’—vast parental powers that uphold life and provide protection and stability for the worshipper and the sacrifice.
The hymn chiefly asks Heaven and Earth to protect the sacrificer from overpowering pressures and violent attack, and to keep the ritual action firmly supported within cosmic order.
It means that when the rite is rightly harmonized and ‘arranged,’ it becomes larger than personal effort—an objective, uplifting power that carries the practitioner beyond ordinary limitation.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.