Sukta 18
Sukta 10.18
RV 10.18 is the well-known funeral hymn sequence; r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī but belongs to the late ritual corpus.
Mṛtyu (Death) addressed/apotropaically; protective intent for the living community.
Triṣṭubh.
ଋଗ୍ବେଦ 10.18 ଏକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଋଗ୍ବେଦୀୟ ଶବାନୁଷ୍ଠାନୀୟ ସୂକ୍ତ-ଶୃଙ୍ଖଳା, ଯାହା ମୃତ ଓ ଜୀବିତଙ୍କ ମଧ୍ୟର ସୀମାକୁ ରିତିମତ ଭାବେ ପରିଚାଳନା କରେ। ଏହା ସମୁଦାୟରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂରେ ପଠାଏ, ଶବ ଓ ସମାଧିର ଯଥାଯଥ ବ୍ୟବହାର/ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ, ଏବଂ ଯେମାନେ ରହିଯାନ୍ତି—ବିଶେଷକରି ଗୃହସ୍ଥ ପରିବାର ଓ ତାଙ୍କର ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାମାଜିକ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରେ।
Mantras
Mantra 1
परं मृत्यो अनु परेहि पन्थां यस्ते स्व इतरो देवयानात् । चक्षुष्मते शृण्वते ते ब्रवीमि मा नः प्रजां रीरिषो मोत वीरान् ॥
ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ବହୁ ଦୂର—ପରଂ—ଚାଲିଯା; ଦେବୟାନ (ଦେବମାର୍ଗ) ଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ତୋର ନିଜସ୍ୱ ସେହି ପଥରେ ଆଗେଇଯା। ଯେ ଦେଖୁଛୁ ଓ ଶୁଣୁଛୁ, ସେ ତୋତେ ମୁଁ କହୁଛି: ଆମ ପ୍ରଜାକୁ କ୍ଷତି କରନି; ଆମ ବୀରାନ୍—ବୀର-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ—ସ୍ପର୍ଶ କରନି।
Mantra 2
मृत्योः पदं योपयन्तो यदैत द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः । आप्यायमानाः प्रजया धनेन शुद्धाः पूता भवत यज्ञियासः ॥
ମୃତ୍ୟୁର ପଦଚିହ୍ନକୁ ଲୁଚାଇ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ, ସେତେବେଳେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ଅଧିକ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଗତି ଧାରଣ କରି—ପ୍ରଜା ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା—ପୋଷିତ ହେଉ। ହେ ଯଜ୍ଞିୟମାନେ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର ହେଉ।
Mantra 3
इमे जीवा वि मृतैराववृत्रन्नभूद्भद्रा देवहूतिर्नो अद्य । प्राञ्चो अगाम नृतये हसाय द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः ॥
ଏହି ଜୀବମାନେ ମୃତମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦୂରକୁ ଘୁରିଗଲେ; ଆଜି ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆମର ହୂତି ଶୁଭ ହୋଇଛି। ଆମେ ଅଗ୍ରସର ହେଉ—ନୃତ୍ୟ ଓ ହାସ୍ୟ-ହର୍ଷ ପାଇଁ—ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ଅଧିକ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଗତି ଧାରଣ କରି।
Mantra 4
इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि मैषां नु गादपरो अर्थमेतम् । शतं जीवन्तु शरदः पुरूचीरन्तर्मृत्युं दधतां पर्वतेन ॥
ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପରିଧି-ବଳୟ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; କେହି ଏହି ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ପର ଅର୍ଥକୁ (ମୃତମାନଙ୍କ ପଥକୁ) ନ ଯାଉ। ସେମାନେ ଅନେକ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂଆଁ ଶରଦ ଜୀବନ୍ତୁ; ପର୍ବତ ପରି ଆବରଣ କରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭିତରେ ରଖନ୍ତୁ।
Mantra 5
यथाहान्यनुपूर्वं भवन्ति यथ ऋतव ऋतुभिर्यन्ति साधु । यथा न पूर्वमपरो जहात्येवा धातरायूंषि कल्पयैषाम् ॥
ଯେପରି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଯଥାକ୍ରମେ ପରେପରେ ଆସନ୍ତି, ଯେପରି ଋତୁମାନେ ଋତୁମାନଙ୍କ ସହ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଗତି କରନ୍ତି, ଯେପରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ—ସେପରି, ହେ ଧାତୃ (ବିଧାତା/ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା), ଏମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ-ପଥକୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରେ ବିନ୍ୟାସ କର।
Mantra 6
आ रोहतायुर्जरसं वृणाना अनुपूर्वं यतमाना यति ष्ठ । इह त्वष्टा सुजनिमा सजोषा दीर्घमायुः करति जीवसे वः ॥
ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ତାହାର ପକ୍ୱ ଜରାକୁ ବାଛି ଉଠ; ଯଥାକ୍ରମେ ଯତ୍ନ କରି ଆଗକୁ ଯାଅ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅ। ଏଠାରେ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ସୁଜନିମା (ସୁସନ୍ତାନ-ଶକ୍ତି) ସହ, ଏକମତରେ, ତୁମମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 7
इमा नारीरविधवाः सुपत्नीराञ्जनेन सर्पिषा सं विशन्तु । अनश्रवोऽनमीवाः सुरत्ना आ रोहन्तु जनयो योनिमग्रे ॥
ଏହି ନାରୀମାନେ—ଅବିଧବାଃ, ସୁପତ୍ନୀଃ (ଶୁଭ ସଂଯୋଗବତୀ)—ଅଞ୍ଜନ ଓ ସର୍ପିଷା (ଘୃତ-ସମୃଦ୍ଧି)ରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ଏକସାଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ। ଅପକୀର୍ତ୍ତିହୀନ, ଅନାମୟ, ସୁରତ୍ନା (ସତ୍ୟ-ନିଧିଧାରିଣୀ) ହୋଇ, ମାତୃମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯୋନି (ସୃଜନ-ଆସନ)କୁ ଆରୋହଣ କରୁନ୍ତୁ—ଜୀବନର ଅଗ୍ରଧାରାକୁ ପୁନଃ ଫେରିବା ପାଇଁ।
Mantra 8
उदीर्ष्व नार्यभि जीवलोकं गतासुमेतमुप शेष एहि । हस्तग्राभस्य दिधिषोस्तवेदं पत्युर्जनित्वमभि सं बभूथ ॥
ହେ ନାରୀ, ଉଠ; ଜୀବଲୋକ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେ। ଯାହାର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା, ଯେ ତୋ ପାଖରେ ପଡ଼ିଛି—ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆ। ହସ୍ତଗ୍ରାହ (ହାତ ଧରିବା ବିଧି) ଦ୍ୱାରା, ଗୃହସ୍ଥତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା—ତୁମେ ପୁଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପତ୍ନୀତ୍ୱର ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ।
Mantra 9
धनुर्हस्तादाददानो मृतस्यास्मे क्षत्राय वर्चसे बलाय । अत्रैव त्वमिह वयं सुवीरा विश्वाः स्पृधो अभिमातीर्जयेम ॥
ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିର ହାତରୁ ଧନୁଷ ଗ୍ରହଣ କରି—ଆମ କ୍ଷତ୍ରତ୍ୱ ପାଇଁ, ତେଜ ପାଇଁ, ବଳ ପାଇଁ—ତୁମେ ଏଠିଏ ରୁହ। ଏଠିଏ ଆମେ, ସୁବୀରମାନେ (ବୀରପୁତ୍ର/ବୀରଆତ୍ମା) ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ସ୍ପୃଧା ଓ ସମସ୍ତ ଅଭିମାତି (ଆକ୍ରମଣକାରୀ ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତି)କୁ ଜୟ କରିବା।
Mantra 10
उप सर्प मातरं भूमिमेतामुरुव्यचसं पृथिवीं सुशेवाम् । ऊर्णम्रदा युवतिर्दक्षिणावत एषा त्वा पातु निॠतेरुपस्थात् ॥
ଏହି ମାତୃଭୂମି ପାଖକୁ ସରିଆସ; ବିଶାଳ-ବ୍ୟାପକ, ପ୍ରଶସ୍ତ, ସୁଶେବା ଓ କୃପାଳୁ। ଉଲ୍ଲ ପରି ମୃଦୁ ଏହି ଯୁବତୀ, ଦକ୍ଷିଣାବତୀ (ଦକ୍ଷିଣା-ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ); ନିଋତିର ଉପସ୍ଥାନରୁ—ବିଘଟନର ଲୋକରୁ—ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ।
Mantra 11
उच्छ्वञ्चस्व पृथिवि मा नि बाधथाः सूपायनास्मै भव सूपवञ्चना । माता पुत्रं यथा सिचाभ्येनं भूम ऊर्णुहि ॥
ହେ ପୃଥିବୀ, ତୁ ଉଚ୍ଛ୍ୱସି ଉପରକୁ ଉଠ; ତାକୁ ଦବାଇ ନ ପୀଡ଼ାଇବୁ। ତା ପାଇଁ ସୁଲଭ-ଉପାୟନା ହେ, ମୃଦୁଭାବେ ଅବକାଶ ଦେ। ଯେପରି ମାତା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ବସ୍ତ୍ରର ଅଞ୍ଚଳରେ ଢାକେ, ସେପରି ହେ ଭୂମି, ତାକୁ ଆବରଣ କର।
Mantra 12
उच्छ्वञ्चमाना पृथिवी सु तिष्ठतु सहस्रं मित उप हि श्रयन्ताम् । ते गृहासो घृतश्चुतो भवन्तु विश्वाहास्मै शरणाः सन्त्वत्र ॥
ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ପୃଥିବୀ ଦୃଢ଼ ଓ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହୁ। ହଜାର ମିତ (ମାପିତ) ଆଧାର ନିକଟକୁ ଆସି ତା’ପରେ ଭରସା ହେଉ। ଏହି ଗୃହଗୁଡ଼ିକ ଘୃତଧାରା ପରି—ପୋଷକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ—ହେଉନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ସର୍ବକାଳ ତା’ପାଇଁ ଶରଣ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 13
उत्ते स्तभ्नामि पृथिवीं त्वत्परीमं लोगं निदधन्मो अहं रिषम् । एतां स्थूणां पितरो धारयन्तु तेऽत्रा यमः सादना ते मिनोतु ॥
ମୁଁ ତୋ’ ଚାରିପାଖରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉପରକୁ ଠେସ ଦେଇ ଦୃଢ଼ କରୁଛି, ଏହି ଲୋକ-ନିୟମକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି—ମୋତେ କ୍ଷତି ନ ହେଉ। ପିତୃମାନେ ଏହି ସ୍ଥୂଣା (ସ୍ତମ୍ଭ)କୁ ଧାରଣ କରୁନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ଯମ ତୋ’ ପାଇଁ ଆସନ, ସ୍ଥିର ନିବାସ ନିର୍ମାଣ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 14
प्रतीचीने मामहनीष्वाः पर्णमिवा दधुः । प्रतीचीं जग्रभा वाचमश्वं रशनया यथा ॥
ପ୍ରତୀଚୀନ ଦିନମାନେ ସେମାନେ ମୋତେ ପୁନର୍ବାର ପଛକୁ ସ୍ଥାପିଲେ—ଯେପରି ପତ୍ରକୁ ରଖାଯାଏ। ମୁଁ ବାଚକୁ ପୁନର୍ବାର ଧରିଲି, ଯେପରି ରଶନାରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରାଯାଏ।
Frequently Asked Questions
It is primarily a funerary and protective hymn sequence: it ritually sends Death away from the household and helps the living regain stability, strength, and continuity after a death.
Because the hymn treats Death as a power that can be addressed and redirected. The goal is not to deny death, but to prevent its harmful ‘reach’ from extending into the lives of those who must continue.
Yes. A famous verse instructs the woman to rise toward the world of the living (jīvaloka), leaving the breathless body behind—signaling social and psychological reintegration for the survivors.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.