
Sukta 10.2
Agni
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଯୁବ ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ସମର୍ଥ ହୋତୃ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଋତୁ (ଯଥାଯଥ ସମୟ/କାଳ) ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ “ସ୍ଥାପନ” କରିପାରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବାକୁ, ଦିବ୍ୟ ବିଧାନରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ତ୍ରୁଟି-ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ସୁଧାରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱଳିତ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପିତୃୟାଣ (ପୂର୍ବଜମାର୍ଗ) ମଧ୍ୟ ଜାଣି ଯଜ୍ଞକୁ ଦୀପ୍ତିମୟ ସଫଳତାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
Mantra 1
पिप्रीहि देवाँ उशतो यविष्ठ विद्वाँ ऋतूँॠतुपते यजेह । ये दैव्या ऋत्विजस्तेभिरग्ने त्वं होतॄणामस्यायजिष्ठः ॥
ହେ ଯବିଷ୍ଠ (ସର୍ବାଧିକ ଯୁବ) ଅଗ୍ନି, ଇଚ୍ଛୁକ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ପୂରଣ କରି ପୋଷଣ କର; ଋତୁମାନଙ୍କୁ ଜାଣୁଥିବା, ଋତୁପତି, ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ କର। ସେହି ଦିବ୍ୟ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହି ଅର୍ପଣରେ ହୋତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ଯୋଗ୍ୟ ଯଜକ।
Mantra 2
वेषि होत्रमुत पोत्रं जनानां मन्धातासि द्रविणोदा ऋतावा । स्वाहा वयं कृणवामा हवींषि देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
ତୁମେ ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହୋତୃର ଓ ପୋତୃର ପଦ ମଧ୍ୟ ବହନ କର; ତୁମେ ମନ୍ଧାତା (ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତକ), ଦ୍ରବିଣୋଦା (ସମୃଦ୍ଧିଦାତା), ଏବଂ ଋତାବାନ (ଋତର ପାଳକ) ଅଟ। ସ୍ୱାହା ସହ ଆମେ ହବିଂଷି ଗଢ଼ୁ; ଅର୍ହ ଦେବ ଅଗ୍ନି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜ କରୁ।
Mantra 3
आ देवानामपि पन्थामगन्म यच्छक्नवाम तदनु प्रवोळ्हुम् । अग्निर्विद्वान्त्स यजात्सेदु होता सो अध्वरान्त्स ऋतून्कल्पयाति ॥
ଆମେ ଦେବମାନଙ୍କର ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ—ଯେତେଦୂର ଆମେ ସକ୍ଷମ, ସେତେଦୂର ତାହାକୁ ଅନୁସରି ଆଗକୁ ବହନ କରୁ। ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ନି ଯଜ କରୁନ୍ତୁ; ସେଇ ହୋତୃ—ସେ ଅଧ୍ୱରମାନଙ୍କୁ (ଯଜ୍ଞବିଧିମାନଙ୍କୁ) ଓ ଋତୁମାନଙ୍କୁ ଋତ ଅନୁସାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରନ୍ତି।
Mantra 4
यद्वो वयं प्रमिनाम व्रतानि विदुषां देवा अविदुष्टरासः । अग्निष्टद्विश्वमा पृणाति विद्वान्येभिर्देवाँ ऋतुभिः कल्पयाति ॥
ହେ ଦେବମାନେ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଅଜ୍ଞାନୀ ଆମେ ଯଦି ତୁମର ବ୍ରତ (ନିୟମ) କମାଇଦେଉ, ତେବେ ବିଦ୍ୱାନ ଅଗ୍ନି ସେ ସବୁକୁ ପୂରଣ କରେ। ଏହି ଋତୁମାନ—ଋତର ଯଥାକ୍ରମ—ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯଥାସ୍ଥାନରେ ବିନ୍ୟାସ କରେ।
Mantra 5
यत्पाकत्रा मनसा दीनदक्षा न यज्ञस्य मन्वते मर्त्यासः । अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुशो यजाति ॥
ଯେତେବେଳେ ମନରେ ଶିଶୁସଦୃଶ ଏବଂ କ୍ଷମତାରେ ଦୀନ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ସତ୍ୟରୂପେ ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ହୋତୃ ଅଗ୍ନି—କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପ)ର ଜ୍ଞାତା—ତାହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣି, ସର୍ବାଧିକ ଯଜିଷ୍ଠ ହୋଇ, ଋତୁଶଃ (ଯଥାକ୍ରମରେ) ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଅର୍ପଣ କରେ।
Mantra 6
विश्वेषां ह्यध्वराणामनीकं चित्रं केतुं जनिता त्वा जजान । स आ यजस्व नृवतीरनु क्षा स्पार्हा इषः क्षुमतीर्विश्वजन्याः ॥
ସମସ୍ତ ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞବିଧି)ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନିତା (ଉତ୍ପାଦକ) ତୁମକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖ, ଅଦ୍ଭୁତ କେତୁ (ଧ୍ୱଜ-ଚିହ୍ନ) ଭାବେ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଯଜ୍ଞ କର—ନରସମୃଦ୍ଧ ଭୂମିମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି; ସର୍ବଜନ୍ୟ ଇଚ୍ଛନୀୟ ଇଷଃ, ପୋଷକ ପୂର୍ଣ୍ଣତାମାନଙ୍କୁ ଲାଭ କର।
Mantra 7
यं त्वा द्यावापृथिवी यं त्वापस्त्वष्टा यं त्वा सुजनिमा जजान । पन्थामनु प्रविद्वान्पितृयाणं द्युमदग्ने समिधानो वि भाहि ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ଦ୍ୟାବା–ପୃଥିବୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାକୁ ଆପଃ ଓ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଗଢ଼ିଲେ, ଯାହାକୁ ସୁଜନିମା—ଶୁଭ ଜନ୍ମଶକ୍ତି—ଜନ୍ମାଇଲା; ପିତୃୟାଣ ପଥକୁ ଜାଣୁଥିବା ତୁମେ, ସମିଧାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ହୋଇ, ଆମ ଭିତରେ ଦ୍ୟୁମତ୍ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅ।
It asks Agni to conduct the sacrifice with perfect timing and order, to nourish the gods, and to correct any mistakes humans make in observing sacred rules.
Because he is seen as the knower and lord of ṛtu—right seasons and right ritual timing—so he can place the gods and offerings correctly within the rite.
It means “the path of the Fathers,” the ancestral way or route associated with the departed and tradition; the hymn asks Agni, who knows that path, to shine within and guide the worshipper.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.