
Sukta 10.119
Agastya Māna (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.119)
Soma (with Apas ‘Waters’ as the supporting field of manifestation)
Jagatī (refrain-like cadence with recurring ‘kuvit somasyāpām iti’)
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରେରିତ ଆତ୍ମବିମର୍ଶୀ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦ୍ଗାର। ବକ୍ତା ନିଜ ଭିତରେ ଶକ୍ତି, ଲାଭ ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତ ସହ ସମତା ଉଦୟ ହେଉଥିବାକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରେ—ଏହା କି ‘ସୋମର ଜଳ’ ଠାରୁ ଆସୁଛି? ପୁନରାବୃତ୍ତିମୟ ଛନ୍ଦରେ ଏହା ସୋମକୁ କେବଳ ପିଷ୍ଟ ପାନୀୟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ଆନନ୍ଦର ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଳୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରେ, ଯାହା ଚିନ୍ତା, ସାହସ ଓ କ୍ଷମତାକୁ ଉତ୍ତୋଳିତ କରେ। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ଦିବ୍ୟ ସେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି—‘ଭଲଭାବେ ତିଆରି ଘର’ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆହୁତି ବହନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବା—ରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
Mantra 1
इति वा इति मे मनो गामश्वं सनुयामिति । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ଇତି—ହଁ, ଇତି—ମୋ ମନ ଏଭଳି ଚାଲେ: “ଗୋ ଓ ଅଶ୍ୱକୁ ମୁଁ ଜିତିବି”—ପ୍ରକାଶମୟ କିରଣ ଓ ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ମୁଁ ଲାଭ କରିବି। ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ପ୍ରେରଣା ସୋମସ୍ୟ ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ।
Mantra 2
प्र वाता इव दोधत उन्मा पीता अयंसत । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ବାତାମାନଙ୍କ ପରି ଆଗକୁ ଧାଇ ସେମାନେ ମୋତେ କମ୍ପାଇଦେଲେ; ମୁଁ ପିଇଥିବା ପାନମାନେ ମୋତେ ଉପରକୁ ଉଠାଇଦେଲେ। ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ଉନ୍ନତି ସୋମସ୍ୟ ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ଆସେ।
Mantra 3
उन्मा पीता अयंसत रथमश्वा इवाशवः । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ମୁଁ ପିଇଥିବା ପାନମାନେ ମୋତେ ଉପରକୁ ଉଠାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମାନେ ରଥକୁ ଉଠାଇ (ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ) ନେଇଯାନ୍ତି। ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ଆରୋହୀ ଶକ୍ତି ସୋମସ୍ୟ ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ଜନ୍ମେ।
Mantra 4
उप मा मतिरस्थित वाश्रा पुत्रमिव प्रियम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ମୋ ପାଖକୁ ଏକ ମତି ଆସି ନିକଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଛି—ଯେପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଗାଈ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବଛଡ଼ା ପାଖକୁ ଆସେ। ସମ୍ଭବତଃ ସୋମର ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ଏହି ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ପ୍ରେରଣା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
Mantra 5
अहं तष्टेव वन्धुरं पर्यचामि हृदा मतिम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ମୁଁ ତଷ୍ଟା ପରି, ବନ୍ଧୁର (ଆକାର/ଢାଞ୍ଚା)କୁ ଚାରିପାଖେ ଗଢ଼ି ଚାଲେ; ହୃଦୟଦ୍ୱାରା ମତିକୁ ଗଢ଼େ। ସମ୍ଭବତଃ ସୋମର ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ଏହି ନିପୁଣ ଅନ୍ତର୍ନିର୍ମାଣ ପ୍ରବହିତ ହୁଏ।
Mantra 6
नहि मे अक्षिपच्चनाच्छान्त्सुः पञ्च कृष्टयः । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ପଞ୍ଚ କୃଷ୍ଟୟଃ (ପାଞ୍ଚ ଜନସମୂହ) ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅତି ସାନା ମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ପତନ କରାଇନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି। ସମ୍ଭବତଃ ସୋମର ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ଏହି ଅଭେଦ୍ୟ ଅଚଳତା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
Mantra 7
नहि मे रोदसी उभे अन्यं पक्षं चन प्रति । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ନ ହି—ମୋ ପ୍ରତି ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ଉଭୟେ, ବିରୋଧୀ ପକ୍ଷ ଭଳି ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ନୁହନ୍ତି। କୁବିତ୍ ସୋମସ୍ୟ ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ହି ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ସମାନ ଏହି ବିଶାଳ ସମତା ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Mantra 8
अभि द्यां महिना भुवमभीमां पृथिवीं महीम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ମହିମାରେ ମୁଁ ଦ୍ୟାଂକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲି; ମହିମାରେ ଏହି ମହୀ ପୃଥିବୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲି। କୁବିତ୍ ସୋମସ୍ୟ ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ହି ଏହି ବିସ୍ତାରିତ ସତ୍ତା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
Mantra 9
हन्ताहं पृथिवीमिमां नि दधानीह वेह वा । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ହନ୍ତା—ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ରଖିପାରେ, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ରଖିପାରେ। କୁବିତ୍ ସୋମସ୍ୟ ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ହି ସ୍ଥାପନର ଏହି ଅଧିଷ୍ଠାତୃ-ସାମର୍ଥ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
Mantra 10
ओषमित्पृथिवीमहं जङ्घनानीह वेह वा । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ଏକମାତ୍ର ପଦକ୍ଷେପରେ ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଲଙ୍ଘିପାରେ—ଏଠି, କିମ୍ବା ସେଠି। ସମ୍ଭବତଃ ସୋମର ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ହିଁ ଏହି ବନ୍ଧନ-ଭଙ୍ଗକାରୀ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହୁଏ—ଏମିତି ମୋ ମନେ ହୁଏ।
Mantra 11
दिवि मे अन्यः पक्षोऽधो अन्यमचीकृषम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ମୋ ସତ୍ତାର ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷକୁ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥାପିଛି; ଅନ୍ୟଟିକୁ ମୁଁ ତଳେ ଗଢ଼ିଛି। ସମ୍ଭବତଃ ଏହା ସୋମର ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ହିଁ—ଏମିତି ମୁଁ ଅନ୍ତରେ କହେ।
Mantra 12
अहमस्मि महामहोऽभिनभ्यमुदीषितः । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ମୁଁ ମହା ମହିମାର ଅଧିକାରୀ; ନାଭି-କେନ୍ଦ୍ର (ମୂଳ କୋର) ଦିଗକୁ ମୁଁ ଉପରକୁ ଉତ୍ତୋଳିତ ହୋଇଛି। ସମ୍ଭବତଃ ଏହା ସୋମର ଆପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ହିଁ—ଏମିତି ମୁଁ ଅନ୍ତରେ କହେ।
Mantra 13
गृहो याम्यरंकृतो देवेभ्यो हव्यवाहनः । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
ମୁଁ ସୁନିର୍ମିତ ଗୃହ ପରି ଆଗେ ବଢ଼ୁଛି—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ବହନକାରୀ ହୋଇ। ଏହା କି ସୋମସ୍ୟ ଆପଃ (ସୋମର ଜଳ) ଠାରୁ?—ଏମିତି ମୁଁ ଅନ୍ତରେ କହୁଛି।
They are symbolic gains: the cow suggests nourishing light/wealth and the horse suggests swift force and effective power. The hymn treats them as signs of Soma-inspired capacity, not only material prizes.
It works like a refrain of self-inquiry. The speaker notices rising courage and vastness and repeatedly asks whether this uplift is born from Soma as a divine, watery field of delight and purification.
It ends with the speaker becoming “a well-made house,” a carrier of offerings for the gods. The message is that true exhilaration should mature into steadiness, fitness, and service in the ritual and in life.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.