Sukta 113
Sukta 10.113
Indra (supported by Dyāvā-Pṛthivī and Viśve Devāḥ)
Trishtubh (probable; requires verification)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଗାରକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଦ୍ୟାଵା-ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ବଳକୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ସୋମ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରେରିତ କରିବା ପରେ। ଏହା ତାଙ୍କ ବୃତ୍ର-ବଧ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିବା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭେଦି ଦେବା—ଏବଂ ସେହି ବିଜୟକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରେ: ସୁରକ୍ଷା, କଷ୍ଟ ଅତିକ୍ରମ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ପଥ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସ୍ଥିର ଆଧାର।
Mantras
Mantra 1
तमस्य द्यावापृथिवी सचेतसा विश्वेभिर्देवैरनु शुष्ममावताम् । यदैत्कृण्वानो महिमानमिन्द्रियं पीत्वी सोमस्य क्रतुमाँ अवर्धत ॥
ତାହାର ଶକ୍ତିକୁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଏକମନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ପୋଷଣ କରୁନ୍ତୁ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମହିମାକୁ ଗଢ଼ି ଆଗେଇ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସୋମ ପାନ କରି, କ୍ରତୁମାନ୍ (ବିବେକଶକ୍ତିଧାରୀ) ନିଜ ପରାକ୍ରମକୁ ବଢ଼ାଇଲା।
Mantra 2
तमस्य विष्णुर्महिमानमोजसांशुं दधन्वान्मधुनो वि रप्शते । देवेभिरिन्द्रो मघवा सयावभिर्वृत्रं जघन्वाँ अभवद्वरेण्यः ॥
ତାହାର ମହିମାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଓଜସ୍ରେ ଅଂଶୁ (କିରଣ) ଧାରଣ କରି, ମଧୁମୟ ଆନନ୍ଦର ବିସ୍ତାର ଭାବେ ପ୍ରସାର କରେ। ଦେବମାନଙ୍କୁ ସହଚର କରି, ମଘବା ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରି, ବରେଣ୍ୟ—ବାଛିବାଯୋଗ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବାଛାଯୋଗ୍ୟ—ହେଲା।
Mantra 3
वृत्रेण यदहिना बिभ्रदायुधा समस्थिथा युधये शंसमाविदे । विश्वे ते अत्र मरुतः सह त्मनावर्धन्नुग्र महिमानमिन्द्रियम् ॥
ବୃତ୍ର ନାମ ସର୍ପ ସହ, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶଂସା (ପ୍ରଶଂସା) ଲାଭ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲ—ସେତେବେଳେ ଏଠାରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ମରୁତ ନିଜ ଆତ୍ମବଳରେ, ହେ ଉଗ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ବୀର୍ୟ) ମହିମାକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।
Mantra 4
जज्ञान एव व्यबाधत स्पृधः प्रापश्यद्वीरो अभि पौंस्यं रणम् । अवृश्चदद्रिमव सस्यदः सृजदस्तभ्नान्नाकं स्वपस्यया पृथुम् ॥
ଜନ୍ମଜାତ ପରାକ୍ରମୀ ସେ ତୁରନ୍ତେ ସ୍ପର୍ଧାଗୁଡ଼ିକୁ (ସ୍ପୃଧଃ) ଦୂର କଲା; ବୀର ପୁରୁଷାର୍ଥମୟ ରଣକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ଭାବେ ଦେଖିଲା। ସେ ଅଦ୍ରି (ଶିଳା) କାଟିଲା; ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ଧାରାମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ନିଜ ସ୍ୱପସ୍ୟା (ସୁକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ବିଶାଳ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କଲା।
Mantra 5
आदिन्द्रः सत्रा तविषीरपत्यत वरीयो द्यावापृथिवी अबाधत । अवाभरद्धृषितो वज्रमायसं शेवं मित्राय वरुणाय दाशुषे ॥
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିରନ୍ତର ଉଦ୍ଗତ ବଳରେ ନିଜ ତବିଷୀମାନଙ୍କୁ ଚାଳିତ କଲେ; ବିଶାଳ କ୍ଷେତ୍ର ଖୋଲିଲେ ଏବଂ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀକୁ ଅଲଗା କରି ଦବାଇ ଦେଲେ। ଧୃଷ୍ଟ ନାୟକ ଲୋହାର ବଜ୍ରକୁ ନିମ୍ନକୁ ଆଣିଲେ—ରକ୍ଷାକାରୀ ଶୁଭ—ମିତ୍ର-ବରୁଣ ଓ ଦାନଦାତା ଯଜମାନ (ଦାଶୁଷେ) ପାଇଁ।
Mantra 6
इन्द्रस्यात्र तविषीभ्यो विरप्शिन ऋघायतो अरंहयन्त मन्यवे । वृत्रं यदुग्रो व्यवृश्चदोजसापो बिभ्रतं तमसा परीवृतम् ॥
ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତବିଷୀ (ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରେରକ ଶକ୍ତି) ଠାରୁ ବ୍ୟାପକ-କର୍ମୀମାନେ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ-କ୍ରୋଧ ପାଇଁ ଉଗ୍ର ବେଗମାନଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କଲେ; ଯେତେବେଳେ ଉଗ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଓଜସାରେ ଅପଃ (ଜଳ)କୁ ଧାରଣ କରି ରଖିଥିବା, ସର୍ବତ୍ର ତମସାରେ ଆବୃତ ଥିବା ବୃତ୍ରକୁ ଚିରି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
Mantra 7
या वीर्याणि प्रथमानि कर्त्वा महित्वेभिर्यतमानौ समीयतुः । ध्वान्तं तमोऽव दध्वसे हत इन्द्रो मह्ना पूर्वहूतावपत्यत ॥
ପ୍ରଥମ ବୀର୍ୟକର୍ମମାନେ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଯତ୍ନଶୀଳ ହୋଇ ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଧ୍ୱାନ୍ତ-ତମଃ—ଯାହା ଦବାଇ ରଖିଥିଲା ସେଇ ଅନ୍ଧକାର—ତାହା ପାଇଁ ତଳକୁ ପତିତ କରାଗଲା; ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ମହାବଳରେ, ପୂର୍ବହୂତ (ପ୍ରାଚୀନରୁ ଆହ୍ୱାନିତ) ଶକ୍ତିରୂପେ, ଆଗକୁ ଧାଇ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ।
Mantra 8
विश्वे देवासो अध वृष्ण्यानि तेऽवर्धयन्त्सोमवत्या वचस्यया । रद्धं वृत्रमहिमिन्द्रस्य हन्मनाग्निर्न जम्भैस्तृष्वन्नमावयत् ॥
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସୋମବତୀ ବଚସ୍ୟ—ସୋମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତୁତିବାଣୀ ଦ୍ୱାରା—ତୁମର ବୃଷ୍ଣ୍ୟ (ବୀର୍ୟ) ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ଅବରୋଧକ ଅହି ବୃତ୍ର, ରୋକାଯାଇ ଓ ବନ୍ଧାଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହନ୍ମନା (ବଧ-ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ଜମ୍ଭ (ଜବଡ଼ା) ଚବାଇଦେଇଥିବା ପରି ନଶ୍ଟ ହେଲା; ଏଭଳି ତୃଷିତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୋଷଣ (ଅନ୍ନ) ଲଭ୍ୟ ହେଲା।
Mantra 9
भूरि दक्षेभिर्वचनेभिॠक्वभिः सख्येभिः सख्यानि प्र वोचत । इन्द्रो धुनिं च चुमुरिं च दम्भयञ्छ्रद्धामनस्या शृणुते दभीतये ॥
ଭୂରି ଦକ୍ଷତାରେ, ବଚନ ଓ ଋକ୍ଗୀତରେ, ସଖ୍ୟମାନଙ୍କ ସଖ୍ୟତାରେ—ସଖ୍ୟର ବନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ଧୁନି ଓ ଚୁମୁରିକୁ ଦମନ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ ମନରେ ଶୁଣନ୍ତି—ଆକ୍ରମଣକାରୀକୁ ପରାଜିତ କରିବା ପାଇଁ।
Mantra 10
त्वं पुरूण्या भरा स्वश्व्या येभिर्मंसै निवचनानि शंसन् । सुगेभिर्विश्वा दुरिता तरेम विदो षु ण उर्विया गाधमद्य ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ପାଖକୁ ଅନେକ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣ; ତୁମ ସୁ-ଅଶ୍ୱ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ମନନରେ ଆମେ ନିବଚନ (ସ୍ଥିର) ବଚନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତୁତିରୂପେ ଘୋଷଣା କରୁ। ସୁଗତିରେ ଆମେ ସମସ୍ତ ଦୁରିତକୁ ତରିଯାଉ; ହେ ବିଦୋ (ଜ୍ଞାତା), ଆଜି ଆମକୁ ବିଶାଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଆଧାର ଦିଅ।
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s power, heightened by Soma, recalls his victory over Vṛtra who held back the waters in darkness, and asks Indra for help, prosperity, and a secure foundation.
They represent the cosmic supports of order and stability; the hymn depicts them, along with the All-Gods, as fostering and backing Indra’s force so his victory benefits the world.
Beyond the myth, it symbolizes removing inner blockage—fear, confusion, inertia—so that clarity, energy, and life-flow can move freely again.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.