Sukta 149
Sukta 10.149
Savitṛ
ସବିତୃ (ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରକ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱ-ନିୟମକ “ଯୋଗାଣ/ବାନ୍ଧନ” ଶକ୍ତିର ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାଉସ୍ ନିଜ ନିଜ ଯଥାସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରହେ, ଏବଂ ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ର ଅଭେଦ୍ୟ ନିୟମର ସୀମାରେ ବନ୍ଧା ରହେ। ପରେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଗତି କରୁଥିବା ସବିତୃଙ୍କ ପକ୍ଷୀ-ସଦୃଶ ପ୍ରତୀକ (ଗରୁତ୍ମାନ)ର ସଙ୍କେତ ମିଳେ। ଶେଷରେ କବିଙ୍କ ଜାଗ୍ରତ ଭକ୍ତିମୟ ସତର୍କତା ପ୍ରକାଶିତ—ସୋମର ଦୀପ୍ତ କିରଣକୁ ଯେପରି ଦେଖି ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଏ, ସେପରି ସବିତୃଙ୍କ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଉଦ୍ବୋଧନକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି।
Mantras
Mantra 1
सविता यन्त्रैः पृथिवीमरम्णादस्कम्भने सविता द्यामदृंहत् । अश्वमिवाधुक्षद्धुनिमन्तरिक्षमतूर्ते बद्धं सविता समुद्रम् ॥
ସବିତା ନିଜ ଯନ୍ତ୍ରୈଃ (ନିୟନ୍ତ୍ରଣ-ଶକ୍ତିରେ) ପୃଥିବୀକୁ ଯଥାପଥେ ନିୟୋଜିତ କଲେ; ଆଧାରରେ ସବିତା ଦ୍ୟାମ୍କୁ ଦୃଢ଼ କଲେ। ଘୋଡ଼ା ପରି ସେ ଧୂନିମୟ ଉଛ୍ଛ୍ୱାସିତ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଦୋହି ନେଲେ; ଅତୂର୍ତେ—ଅଜେୟରେ—ସବିତା ସମୁଦ୍ରକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଋତର କ୍ରମ-ଲୟକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Mantra 2
यत्रा समुद्रः स्कभितो व्यौनदपां नपात्सविता तस्य वेद । अतो भूरत आ उत्थितं रजोऽतो द्यावापृथिवी अप्रथेताम् ॥
ଯେଉଁଠାରେ ସମୁଦ୍ର ଆଧାରରେ ସ୍କଭିତ ହୋଇ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା—ତାହାକୁ ଅପାଂ ନପାତ୍ ସବିତା ଜାଣନ୍ତି। ସେଠାରୁ ଭୂମି ଉଦ୍ଭବିଲା; ସେଠାରୁ ରଜଃ (ବିସ୍ତାର) ଉପରକୁ ଉଠିଲା; ସେଠାରୁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ—ଏଭଳି କ୍ରମବଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Mantra 3
पश्चेदमन्यदभवद्यजत्रममर्त्यस्य भुवनस्य भूना । सुपर्णो अङ्ग सवितुर्गरुत्मान्पूर्वो जातः स उ अस्यानु धर्म ॥
ତାପରେ ଏହି ଅନ୍ୟ (ଲୋକ-କ୍ରମ) ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଯଜତ୍ର, ଅମର ଭୁବନର ବିଶାଳତାରେ। ସବିତାଙ୍କ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଗରୁତ୍ମାନ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ସେହି (ଶାଶ୍ୱତ) ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଗତି କରନ୍ତି—ସତ୍ୟର ପ୍ରେରଣାକୁ ନିଜ ଉଡାଣରେ ବହି ନେଇ।
Mantra 4
गाव इव ग्रामं यूयुधिरिवाश्वान्वाश्रेव वत्सं सुमना दुहाना । पतिरिव जायामभि नो न्येतु धर्ता दिवः सविता विश्ववारः ॥
ଯେପରି ଗାଈମାନେ ନିଜ ଗୃହ-ଗ୍ରାମକୁ ଧାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଉତ୍ସୁକ ଅଶ୍ୱମାନେ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ ଚାଲନ୍ତି, ଯେପରି ହମ୍ବାରୁଥିବା ଗାଈ ସୁମନାରେ ନିଜ ବଛାକୁ ଦୁଧ ଦୋହେ—ସେପରି ସର୍ବ ଇଚ୍ଛିତ ବରରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଦ୍ୟୌର ଧାରକ ସବିତୃ ଦେବ ପତି ଯେପରି ନିଜ ଜାୟାଙ୍କୁ ଆସନ୍ତି ସେପରି ଆମ ଭିତରକୁ ଅବତରଣ କରୁନ୍ତୁ; ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଯଥାଯଥ ଗତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 5
हिरण्यस्तूपः सवितर्यथा त्वाङ्गिरसो जुह्वे वाजे अस्मिन् । एवा त्वार्चन्नवसे वन्दमानः सोमस्येवांशुं प्रति जागराहम् ॥
ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଶିଖର ସବିତୃ! ଏହି ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସହାୟତା ପାଇଁ ତୁମକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ବନ୍ଦନା କରୁଛି, ତୁମ ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ରହୁଛି—ସୋମର ଦୀପ୍ତ ଅଂଶୁକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ଜଣେ ପରି—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପ୍ରେରଣା ଆମ ଭିତରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ନ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine Impeller—identified with the sun’s awakening power—who sets beings in motion and keeps the worlds moving in right order.
It says Savitṛ ‘harnesses’ the cosmos: he makes Earth steady, Heaven firm, energizes the midspace, and bounds the ocean within an unbreakable law of order (ṛta/dharma).
Garutmān symbolizes swift movement that still follows dharma, while the Soma-ray simile expresses the worshipper’s alert, expectant devotion—waiting for Savitṛ’s activating impulse within.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.